The Mediating Role of Cognitive Control, Cognitive Flexibility and Self Compassion in the Relationship Between Early Maladaptive Schemas and Social Anxiety
Erken Dönem Uyumsuz Şemalar ile Sosyal Anksiyete Arasındaki İlişkide Bilişsel Kontrol, Bilişsel Esneklik ve Öz Şefkatin Aracı Rolü
- Tez No: 1014246
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ YASEMİN MERAL ÖGÜTCÜ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: İngilizce
- Üniversite: İzmir Ekonomi Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Klinik Psikoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Sosyal anksiyete, bireylerin kendilerini, başkalarını ve sosyal durumları nasıl anlamlandırdıklarıyla şekillenebilen yaygın ve zorlayıcı bir deneyimdir. Erken dönem uyumsuz şemalar, bu yorumlamaları etkileyen derin yerleşmiş örüntülerdir ve sosyal anksiyeteye yönelik yatkınlığı artırabilir. Önceki çalışmalar erken dönem uyumsuz şemalar ile sosyal anksiyete arasında ilişki olduğunu göstermiş olsa da, bu ilişkiyi farklı şema alanları düzeyinde açıklayan mekanizmalar hâlâ yeterince açık değildir. Bu doğrultuda, mevcut çalışma bilişsel kontrol, bilişsel esneklik ve öz-şefkatin erken dönem uyumsuz şema alanları ile sosyal anksiyete arasındaki ilişkiyi açıklayıcı rollerini incelemiştir. Çalışmaya 18 ile 79 yaşları arasında toplam 266 katılımcı dahil olmuştur. Veriler, Young Şema Ölçeği - Kısa Form 3, Liebowitz Sosyal Anksiyete Ölçeği, Bilişsel Kontrol ve Esneklik Ölçeği ve Öz-Şefkat Ölçeği'ni içeren çevrim içi bir anket aracılığıyla toplanmıştır. Değişkenler arasındaki ilişkileri incelemek ve önerilen modelleri test etmek amacıyla korelasyon ve paralel aracılık analizleri yürütülmüştür. Bulgular, şema alanlarının sosyal anksiyete ile pozitif yönde, bilişsel kontrol, bilişsel esneklik ve öz-şefkat ile negatif yönde ilişkili olduğunu göstermiştir. Aracılar arasında bilişsel kontrol, tüm şema alanları ile sosyal anksiyete arasındaki ilişkiye tutarlı biçimde aracılık ederken, bilişsel esneklik ve öz-şefkat anlamlı aracılık etkileri göstermemiştir. Bu sonuçlar, erken dönem uyumsuz şemaların sosyal anksiyete ile özellikle bireylerin sosyal durumlarda şema odaklı düşünceleri kontrol etmekte ya da bu düşüncelerden uzaklaşmakta zorlandıkları durumlarda ilişkili olabileceğini düşündürmektedir. Genel olarak bu çalışma, sosyal anksiyete bağlamında şema kuramını, bilişsel süreçleri ve öz-şefkati bir araya getirerek literatüre katkı sağlamakta ve sosyal anksiyete yaşayan bireylerle çalışırken şema alanlarının değerlendirilmesinin ve bilişsel kontrol süreçlerinin güçlendirilmesinin klinik önemini vurgulamaktadır.
Özet (Çeviri)
Social anxiety is a common and distressing experience that may be shaped by how individuals understand themselves, others, and social situations. Early maladaptive schemas are deeply held patterns that influence these interpretations and may increase vulnerability to social anxiety. Although previous studies have linked early maladaptive schemas with social anxiety, the mechanisms explaining this relationship across different schema domains remain less clear. Therefore, the current study examined whether cognitive control, cognitive flexibility, and self-compassion explain the relationship between early maladaptive schema domains and social anxiety. A total of 266 participants aged between 18 and 79 took part in the study. Data were collected through an online survey including the Young Schema Questionnaire - Short Form 3, the Liebowitz Social Anxiety Scale, the Cognitive Control and Flexibility Questionnaire, and the Self-Compassion Scale. Correlation and parallel mediation analyses were conducted to test the proposed models. The findings showed that schema domains were positively associated with social anxiety and negatively associated with cognitive control, cognitive flexibility, and self-compassion. Cognitive control consistently mediated the relationship between all schema domains and social anxiety, whereas cognitive flexibility and self-compassion did not show significant mediating effects. These results suggest that early maladaptive schemas may be linked to social anxiety particularly when individuals have difficulty controlling or disengaging from schema-driven thoughts in social situations. Overall, the study contributes to the literature by integrating schema theory, cognitive processes, and self-compassion in the context of social anxiety, and highlights the clinical importance of assessing schema domains and strengthening cognitive control processes.
Benzer Tezler
- Öz-anlayış ve kaygı ilişkisinde bilişsel esnekliğin aracılık rolünün incelenmesi
Examining the mediating role of cognitive flexibility in the relationship between self-compassion and anxiety
SUEDA ALKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimYıldız Teknik ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEYDİ AHMET SATICI
- Genç yetişkinlerin ruminatif düşünme biçimleri ile bilişsel esneklik düzeyleri arasında affetmenin aracı rolü
The mediator role of forgiveness between young adults' levels of cognitive flexibility and ruminative thinking styles
SEHER İŞLER
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
PsikolojiBurdur Mehmet Akif Ersoy ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖZLEM TAGAY
- Yaygın kaygı bozukluğu, bilişsel esneklik ve öz şefkat arasındaki ilişkinin incelenmesi
An investigation of the relationship between generalized anxiety disorder, cognitive flexibility and self compassion
SİNEM KINACI
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Psikolojiİzmir Tınaztepe ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FİKRET POYRAZ ÇÖKMÜŞ
DOÇ. DR. EBRU ALDEMİR
- Pandemi sürecinde COVİD-19 korkusu, kaçınma davranışları ve bilişsel esneklik düzeyleri arasındaki ilişki
The relationship between COVID-19 fear, avoid behaviours and levels of cognitive flexibility in the pandemic process
ELİF NUR BOSTANCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
PsikolojiBeykoz ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HANDAN NOYAN
- Bilişsel duygu düzenleme stratejileri ile depresyon arasındaki ilişki: Bilişsel esnekliğin aracı rolü
The relationship between cognitive emotion regulation strategies and depression: Cognitive flexiblity intermediary role
İREM DUYGU ARSLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimÇukurova ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET BİLGİN