Keten (linum usitatissimum L.) genotiplerinin morfolojik, moleküler karakterizasyonu ve başlıca tarımsal özelliklerinin belirlenmesi
Morphological and molecular characterization of some flax (linum usitatissimum L.) genotypes and determination of major agricultural properties
- Tez No: 1013753
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET MERT, PROF. DR. MEHMET ARSLAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ziraat, Biyoteknoloji, Agriculture, Biotechnology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Endüstri Bitkileri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmada, geniş bir genetik varyasyona sahip 90 keten (Linum usitatissimum L.) genotipi ile bölgeye uyumlu 5 standart çeşidin (Karakız, Beyaz Gelin, Noreum, Larkana, Milas) Hatay/Amik Ovası ekolojik koşullarındaki tarımsal performanslarının belirlenmesi, morfolojik ve moleküler düzeyde karakterizasyonu amaçlanmıştır. Tarla denemeleri, 2021-2022 ve 2022-2023 üretim sezonlarında yürütülmüştür. Morfolojik karakterizasyon çalışmaları çiçek, tomurcuk, bitki boyu, teknik sap uzunluğu, dal sayısı, kapsül sayısı, bin tohum ağırlığı, tohum ve lif verimi gibi 28 farklı nitel ve nicel parametre üzerinden gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın moleküler boyutunda, genotiplerin genetik çeşitlilik düzeylerini ve popülasyon yapısını belirlemek amacıyla SSR markörleri kullanılmıştır. Elde edilen moleküler veriler, NTSYS-pc yazılımı aracılığıyla UPGMA yöntemiyle değerlendirilmiş ve hiyerarşik kümeleme analizi ile dendrogram üzerinde modellenmiştir. Araştırma bulgularına göre, 95 genotipin 92'sinde tomurcuk renginin mor olduğu, 3 genotipin ('Sarı-85', 'Beyaz Gelin', 'Mureş') ise beyaz tomurcuk rengine sahip olduğu belirlenmiştir. Korolla düzeni bakımından 90 genotipin örtüşen, 5 genotipin ('Karakız', 'Beyaz Gelin', 'Norman', '37343', '79717B') ise orta derecede örtüşen forma sahip olduğu, tamamen serbest yapraklı form bulunmadığı saptanmıştır. Tarımsal özellikler bakımından bitki boyunun 51.86 ile 94.45 cm, teknik sap uzunluğunun ise 39.36 ile 78.04 cm arasında değişmesi, materyalin hem liflik hem de yağlık ıslah programları için stratejik kaynaklar içerdiğini doğrulamıştır. Özellikle 'Mureş' ve 37168 genotipleri yüksek teknik sap kapasiteleriyle lif üretimi; 77416 genotipi ise dallanma ve kapsül kapasitesiyle yağlık üretim potansiyeli bakımından öne çıkmıştır. Havuzlama ve dekortikasyon işlemleri sonucunda elde edilen lif verimi verileri de genotiplerin endüstriyel potansiyelini desteklemiştir. Moleküler analizler, genotiplerin genetik mimarisini iki ana küme ve sekiz alt grup altında tanımlamıştır. 'NewTurk', 'Dilman', 'Linda' ve 'Sarı-85' gibi ticari potansiyele sahip genotiplerin belirli alt gruplarda yoğunlaşması ıslah geçmişini yansıtırken; 'Noreum' ve '79685' genotiplerinin genetik olarak en uzak uçları temsil etmesi, heterosis potansiyeli yüksek melezleme stratejileri için bilimsel bir veri tabanı sunmuştur. Temel Bileşen Analizi (PCA) verileri, popülasyondaki toplam varyansın %75.08'inin dört ana bileşen tarafından açıklandığını ve varyasyonun temel kaynağını vevejetatif büyüme ile tohum morfolojisinin oluşturduğunu göstermiştir. Bu çalışma, Hatay ekolojisinde sürdürülebilir keten üretiminde kullanılabilecek üstün genotipleri tanımlayarak Türkiye keten ıslahı çalışmaları için kapsamlı bir referans oluşturmuştur.
Özet (Çeviri)
In this study, it was aimed to determine the agricultural performances under the ecological conditions of Hatay/Amik Plain, and to perform morphological and molecular characterization of 90 flax (Linum usitatissimum L.) genotypes with wide genetic variation and 5 standard cultivars adapted to the region (Karakız, Beyaz Gelin, Noreum, Larkana, Milas). Field trials were established during the 2021-2022 and 2022-2023 growing seasons. Morphological characterization studies were carried out based on 28 different qualitative and quantitative parameters, such as floral characteristics, plant height, technical stem length, number of branches, number of capsules, thousand-seed weight, seed yield, and fiber yield. In the molecular dimension of the study, SSR markers were used to determine the genetic diversity levels and population structure of the genotypes. The obtained molecular data were evaluated via the UPGMA method using NTSYS-pc software, and genetic similarities among genotypes were modeled on a dendrogram through hierarchical cluster analysis. According to the research findings, 92 out of 95 genotypes had purple bud color, while 3 genotypes ('Sarı-85', 'Beyaz Gelin', 'Mureş') exhibited white bud color. Regarding corolla arrangement, 90 genotypes displayed an overlapping petal form, while 5 genotypes ('Karakız', 'Beyaz Gelin', 'Norman', '37343', '79717B') exhibited a separate-to-overlapping (moderately overlapping) form, and no completely free petal form was detected. In terms of agricultural characteristics, plant height varied between 51.86 and 94.45 cm, and technical stem length ranged from 39.36 to 78.04 cm, confirming that the material contains strategic genetic resources for both fiber and oilseed breeding programs. Particularly, 'Mureş' and 37168 genotypes stood out for fiber production with their high technical stem capacities, whereas the 77416 genotype came forward for oilseed production potential due to its branching and capsule capacity. Fiber yield data obtained as a result of retting and decortication processes provided results supporting the industrial utilization potential of the genotypes. Molecular analyses defined the genetic architecture of the genotypes under two main clusters and eight subgroups. While the accumulation of genotypes with commercial potential such as 'NewTurk', 'Dilman', 'Linda', and 'Sarı-85' in specific subgroups reflected their breeding history; the fact that 'Noreum' and '79685' genotypes represented the most genetically distant extremes provided a scientific database for crossbreeding strategies with high heterosis potential. Principal Component Analysis (PCA) data showed that 75.08% of the total variance in the population was explained by four main components, and vegetative growth along with seed morphology constituted the primary sources of variation. This study identified superior genotypes that can be utilized for high-performance and sustainable flax production in Hatay ecology, establishing a comprehensive reference for flax breeding studies in Türkiye.
Benzer Tezler
- Türkiye'nin farklı lokasyonlarından elde edilen keten (Linum usitatissimum L.) çeşit ve genotiplerinin morfolojik ve moleküler karakterizasyonu
Morphological and molecular characterization of flax (Linum usitatissimum L.) cultivars and genotypes from different locations in Turkey
MEHMET ZEKİ KOÇAK
Doktora
Türkçe
2021
ZiraatIğdır ÜniversitesiTarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET METİN KUMLAY
PROF. DR. MEHMET HAKKI ALMA
- Keten (Linum usitatissimum L.) genotiplerinin morfolojik ve fenolojik karakterizasyonu
Fiber flax (Linum usitatissimum L.) morphological and phenological characterization of genotypes
RUMEYSA ÖZTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
ZiraatOndokuz Mayıs ÜniversitesiTarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞAHANE FUNDA ARSLANOĞLU
- Agrobacterium tumefaciens aracılığıyla herbisitlere toleranslı keten (Linum usitatissimum L.)genotiplerinin geliştirilmesi üzerine araştırmalar
Studies on improving flax (Linum usitatissimum L.) genotypes resistant to herbicides via agrobacterium tumefaciens
OUSMANE SADOU
Doktora
Türkçe
2016
BiyoteknolojiAnkara ÜniversitesiBiyoteknoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA YILDIZ
- Farklı tohumluk miktarı ve azot dozu uygulamalarının bazı yağlık keten genotiplerinin (Linum usitatissimum L.) tohum verimi ve kalite özelliklerine etkileri
Effects of different seed rates and nitrogen doses on seed yield and quality characteristics of some linseed genotypes (Linum usitatissimum L.)
LATİFA AKA
Doktora
Türkçe
2025
ZiraatTekirdağ Namık Kemal ÜniversitesiTarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BURHAN ARSLAN
- Flow sitometri yöntemi ile bazı keten genotiplerinin (linum usitatissimum var. usitatissimum) çekirdek DNA miktarlarının belirlenmesi ve nrITS markörleri ile filogenetik ilişkilerinin incelenmesi
Determination of nuclear DNA amount of some flax genotypes (linum usitatissimum var. usitatissimum) by flow cytometry and investigation of their phylogenetic relationships using nrits markers
ÖMER FARUK ÇATAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
ZiraatOndokuz Mayıs ÜniversitesiTarımsal Biyoteknoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLRU YÜCEL
PROF. DR. ŞAHANE FUNDA ARSLANOĞLU