Halk kütüphanelerinde kullanıcı gözünden yapay zekâ destekli hizmetler: Algı ve deneyim analizi
Artificial intelligence-enabled services in public libraries from the user's perspective: An analysis of perceptions and experiences
- Tez No: 1012959
- Danışmanlar: PROF. DR. BURÇAK ŞENTÜRK GEDİKLİ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Bilgi ve Belge Yönetimi, Information and Records Management
- Anahtar Kelimeler: Dijital dönüşüm, Halk kütüphanesi, İnovasyon, Yapay Zekâ, Digital Transformation, Library Services, Innovation, Artificial Intelligence
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Bilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Dijital dönüşüm ve Endüstri 4.0 teknolojileri ile birlikte yapay zekâ teknolojileri her sektörde olduğu gibi kütüphanelerde de yerini almaktadır. Bu teknolojiler özellikle halk kütüphanelerinin hizmet modellerini köklü değişime uğratmıştır. Yapay zekâ teknolojilerinin halk kütüphanelerinde kullanımının yaygınlaşması ile birlikte çeşitli uygulamalar, programlar vb. akıllı teknolojiler geliştirilmekte ve bu sistemlerin kütüphanelere entegre edilmesi geleneksel kütüphane anlayışında köklü değişiklikler meydana gelmesine neden olmaktadır. Halk kütüphaneleri artık klasik kütüphane anlayışından yaşam boyu öğrenmeyi benimseyen, mekânsal kalıplardan çıkmış, güncel eğilimlerden haberdar olan ve çağa ayak uyduran dijital-teknolojik okuryazarlığı benimseyen kurumlar haline gelmiştir. Halk kütüphanelerindeki bu teknolojik değişimlerin kullanıcılara daha proaktif şekilde sunulabilmesi için kütüphane kullanıcılarının yapay zekâ temelli hizmetlere dair tutum, deneyim ve beklentilerinin analiz edilmesi önem taşımaktadır. Bu çalışmanın temel amacı, yapay zekâ temelli halk kütüphanesi hizmetlerinin kullanıcılar tarafından nasıl algılandığı ve deneyimlendiğini Rami Kütüphanesi örneği üzerinden inceleyerek analiz etmektir. Çalışmanın Rami Kütüphanesi'nde uygulanma sebebi; geniş kullanıcı sayısı, 7/24 hizmet sunumu, güçlü teknolojik altyapısı, etkinlik ve atölye alanları ile 4.200 kişilik fiziksel kullanım kapasitesi, 36.000 m² kapalı alan, 51.000 m² yeşil alan gibi fiziksel ve işlevsel özellikleriyle Türkiye'deki halk kütüphaneleri açısından nitelikli ve yoğun kullanımlı bir örnek olay niteliği taşımasıdır. Bu bağlamda kullanıcıların bu hizmetlere yönelik farkındalıklarına, kullanım deneyimlerine, hizmetlere dair tutum ve değerlendirmelerine ilişkin görüş ve önerileri incelenmiştir. Kuramsal yaklaşım çerçevesinde çalışma halk kütüphanelerinde dijital dönüşüm, yapay zekâ altyapılı sistemler, inovatif uygulamalar ile birlikte konuyla ilgili bilimsel çalışmalara dayandırılmaktadır. Çalışmada elde edilen bulguların halk kütüphanelerinde yapay zekâ temelli hizmetlerin geliştirilmesi için yol gösterici nitelikte olması hedeflenmektedir. Çalışmada bütüncül bir yaklaşımla nicel ve nitel yöntemin birlikte kullanıldığı (ağırlıklı olarak nicel) karma yöntem tercih edilmektedir. . Bu bağlamda araştırmada nicel veriler anket yoluyla elde edilerek analiz edilmiş, nitel veriler ise destekleyici nitelikte değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları, yapay zekânın kütüphane içerisinde kullanımının düşük düzeylerde seyrettiğini ortaya koymaktadır. Buna rağmen katılımcıların yapay zekâya yönelik tutumlarının genel olarak olumlu olduğunu ve değişkenler arası anlamlı ilişkiler bulunduğunu göstermektedir. Ayrıca kullanıcıların kütüphanede yapay zekâ eğitimi alma isteklerinin yüksek düzeyde olduğu görülmektedir.
Özet (Çeviri)
In a rapidly evolving and changing world, artificial intelligence technologies—alongside digital transformation and Industry 4.0 technologies—are finding their place in libraries, which serve as centers of knowledge, just as they are in every other sector. These technologies have brought about fundamental changes, particularly in the service models of public libraries. As the use of artificial intelligence technologies in public libraries becomes more widespread, various applications, programs, and other smart technologies are being developed, and the integration of these systems into libraries is leading to fundamental changes in the traditional understanding of libraries. Public libraries have now evolved from the classical library model into institutions that embrace lifelong learning, have moved beyond spatial constraints, stay informed about the latest trends, and adopt digital and technological literacy to keep pace with the times. To ensure that these technological changes in public libraries can be presented to users in a more proactive manner, it is important to analyze library users' attitudes, experiences, and expectations regarding AI-based services. The primary objective of this study is to examine and analyze how users perceive and experience AI-based public library services, using the Rami Library as a case study. The reason for conducting this study at the Rami Library is its large user base, its 24/7 service availability, robust technological infrastructure, event and workshop spaces, a physical capacity of 4,200 people, 36,000 m² of indoor space, and 51,000 m² of green space—making it a high-quality and heavily utilized case study among public libraries in Turkey. In this context, users' views and suggestions regarding their awareness of these services, their usage experiences, and their attitudes and evaluations of the services were examined. Within a theoretical framework, the study is grounded in scientific research on digital transformation in public libraries, AI-based systems, and innovative applications. The findings of this study aim to serve as a guide for the development of AI-based services in public libraries. The study employs a mixed-methods approach that combines quantitative and qualitative methods (with a primary focus on quantitative data). In this context, quantitative data were collected via surveys and analyzed, while qualitative data were evaluated in a supporting capacity. The research findings reveal that the use of artificial intelligence within the library remains at low levels. Nevertheless, the findings indicate that participants' attitudes toward artificial intelligence are generally positive and that there are significant relationships among the variables. Additionally, it is observed that users have a high level of interest in receiving artificial intelligence training at the library.
Benzer Tezler
- Türkiye'de il halk kütüphanelerinde sürdürülebilirlik olgusu ve kurumsal sürdürülebilirlik izleği önerisi
Sustainability phenomenon and institutional sustainability theme principles in provincial public libraries in Turkey
ZARİFE YILDIRIM MERCAN
Doktora
Türkçe
2024
Bilgi ve Belge YönetimiÇankırı Karatekin ÜniversitesiBilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ALİ AKKAYA
- Halk kütüphanelerinde yenilikçi hizmet geliştirme süreci: Bartın Ulus Kültür ve Sanatevi Halk Kütüphanesi örneği
Process of developing innovative services in public libraries: Example of Bartın Ulus Culture and Arthouse Public Library
ERDİNÇ ALACA
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Bilgi ve Belge YönetimiHacettepe ÜniversitesiBilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BÜLENT YILMAZ
- Halk kütüphanelerinde derme geliştirme politikaları: Türkiye'de halk kütüphaneleri üzerine bir değerlendirme
Collection development policies in public libraries: An evaluation on public libraries in Turkey
EMİNE CENGİZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Bilgi ve Belge YönetimiHacettepe ÜniversitesiBilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖZGÜR KÜLCÜ
- Oyun ve oyunlaştırmanın halk kütüphanelerinde uygulanması
Implementation of games and gaming in public library
SULTAN BEŞİKTEPE
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Bilgi ve Belge YönetimiÇankırı Karatekin ÜniversitesiBilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HÜSEYİN ODABAŞ
- Halk kütüphanelerinde halkla ilişkiler ve kurum kültürü ilişkisi: Afyonkarahisar halk kütüphaneleri örneği
The relationship between public relations and organizational culture in public libraries: The case of Afyonkarahisar public libraries
CEMİLE NUR BOSTANCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Bilgi ve Belge YönetimiAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiBilgi ve Belge Yönetimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ERDİNÇ ALACA