16. yüzyıl klasik Türk şiirinde kıskançlık
Jealousy in 16th century classical Turkish poetry
- Tez No: 1012509
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ DERYA KARACA
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Iğdır Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Duygu, bireyin karşılaştığı manzarayı algılama ve anlamlandırma sürecidir. Yani, bilişsel değerlendirmeler ile psikolojik tepkilerin aynı anda şekillendiği öznel bir yaşantıdır. Duyguların tezahür edilen belirtilerinden biri de kıskançlıktır. Kıskançlık, psikolojik açıdan kişinin kendisi için ehemmiyetli olan bir ilişkiyi, itibarı ya da sahip olduğu konumu kaybetme durumu karşısında gösterdiği tepkidir. Bu tepki, yalnızca çevreden gelen bir tehdide gösterilen rahatsızlık hâli değildir. Aynı zamanda bireyin benlik algısı, özdeğer değerlendirmesi ve bağlanma biçimiyle oluşan duygusal bir süreçtir. Bu yönüyle kıskançlık, bireyin hem çevresiyle hem de kendisiyle kurduğu ilişkinin bir yansıması olarak göz önünde bulundurulmalıdır. Bu çalışma, XVI. yüzyıl şairlerinin gazellerinde“kıskançlık”konusunu ele almak amacıyla hazırlanmıştır. Çalışmanın temel amacı, XVI. yüzyıl şairlerinin gazellerinde kıskançlık ve haset duygusunun nasıl ele alınıp işlendiğini ortaya koymaktır. Muhibbî, Bâkî, Fuzûlî, Emrî, Hayâlî ve Taşlıcalı Yahyâ'nın divanlarındaki gazeller tarandı; şairlerin kıskançlık duygusuna bağlı sanat anlayışının yansımaları ele alındı. Kıskançlık kavramlarının geçtiği beyitler tespit edilip şairlerin bu duyguyu verme biçimi ve bakış açısı değerlendirilmiştir. Beyitlerde geçen bu duygu; bireysel, toplumsal ve psikolojik anlam katmanlarıyla ele alınıp hem dünyevî hem de dinî boyutlarıyla şerh edildi. Âşığın, sevgili uğruna verdiği aşk mücadelesi ve rakiple olan rekabeti izah edildi. Kıskançlık duygusunun ortaya çıkmasında sevgilinin güzellik unsurları, âşık ve rakip tipi olmak üzere iki bakış şeklinde işlendi. Sevgilinin güzellik unsurları, âşık ile rakip arasında kıskançlığın tetikleyicisi konumundadır. Âşık için sevgiliye dokunan her şey, sevgilinin parçası olan uzuvları dâhil, hatta yakınında dahi ne varsa birer kıskançlık kaynağı olmuştur. Ekseriyetle kıskançlığın temelinde rakip vardır. Kimi beyitlerde de âşığı kıskanan rakip, özne konumundadır. Âşık ile kıskançlığın uyarıcısı olan rakibin mücadelesi kıskançlık bağlamında ele alınmıştır.
Özet (Çeviri)
Emotion is the process by which an individual perceives and interprets the situation they encounter. In other words, it is a subjective experience where cognitive evaluations and psychological responses are shaped simultaneously. One of the manifestations of emotions is jealousy. From a psychological perspective, jealousy is a reaction to the possibility of losing a relationship, reputation, or position that is important to the individual. This reaction is not merely a state of discomfort in response to an external threat; it is also an emotional process shaped by the individual's self-perception, self-worth, and attachment style. In this respect, jealousy should be considered a reflection of the individual's relationship with both their environment and themselves. This study was prepared to examine the theme of“jealousy”in the ghazals of 16th-century poets. The main aim of the study is to reveal how the emotions of jealousy and envy are addressed and processed in the ghazals of 16th-century poets. The ghazals in the divans of Muhibbî, Bâkî, Fuzûlî, Emrî, Hayâlî, and Taşlıcalı Yahyâ were examined; the reflections of the poets' artistic understanding related to the feeling of jealousy were analyzed. The couplets in which the concept of jealousy appears were identified, and the poets' way of expressing this emotion and their perspective were evaluated. This emotion, as expressed in the couplets, was examined with individual, social, and psychological layers of meaning, and interpreted in both its worldly and religious dimensions. The lover's struggle for love and the competition with the rival were explained. The elements of the beloved's beauty in the emergence of jealousy were treated in two ways: from the perspective of the lover and the rival. The elements of the beloved's beauty act as triggers for jealousy between the lover and the rival. For the lover, everything that touches the beloved, including the limbs that are part of the beloved, and even what is near them, becomes a source of jealousy. Often, the rival is at the root of jealousy. In some couplets, the rival, who is jealous of the lover, is the subject. The struggle between the lover and the rival, who is the trigger of jealousy, is examined within the context of jealousy.
Benzer Tezler
- 16. yüzyıl klasik Türk şiirinde şarap ve şarapla ilgili unsurlar
Wine and the elements related to wine in Turkish classical poetry in the 16th century
SAVAŞKAN CEM BAHADIR
Doktora
Türkçe
2012
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUHAMMET NUR DOĞAN
- Klasik Türk şiirinde aykırılık (16. yüzyıl)
Anomaly in Classical Turkish Poetry (16th century)
NİHAT BIÇAK
Doktora
Türkçe
2022
Türk Dili ve EdebiyatıKocaeli ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GENCAY ZAVOTÇU
- XVI. yüzyıl Klasik Türk şiirinde sayılar mitolojisi
Mythology of numbers in XVI. century-Classical Turkish poetry
MELTEM KIZMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MUVAFFAK EFLATUN
- XVI. yüzyıl klasik Türk şiirinde mevsimler
Classic century six seasons on Turkish poem
BAHAR YAVAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
Türk Dili ve EdebiyatıDumlupınar ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ATİLLA BATUR
- Klasik Türk şiirinde kan (XV-XVI. yüzyıl)
Blood in classical Turkish poetry (XV-XVI. century)
SÜMEYYE BİLEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Türk Dili ve EdebiyatıMersin ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HİLAL NAYİR EKİNCİ