İç mekanda renk: algı, deneyim ve tercih“sanal gerçeklik tabanlı deneysel bir çalışma”
Color in interior space: perception, experience, and preference“a virtual reality based experimental study”
- Tez No: 1012295
- Danışmanlar: PROF. DR. HAKKI TONGUÇ TOKOL
- Tez Türü: Sanatta Yeterlik
- Konular: İç Mimari ve Dekorasyon, Interior Design and Decoration
- Anahtar Kelimeler: 3D sanal dünyalar, Renk algısı, İç mimari, 3D virtual worlds, Color perception, Interior architecture
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Güzel Sanatlar Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İç Mimarlık Ana Sanat Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, iç mekânlarda renk kullanımının görsel algı, mekânsal deneyim ve kullanıcı tercihi üzerindeki etkilerini deneysel bir yaklaşımla incelemeyi amaçlamaktadır. Rengin mekânsal algı ve deneyimi nasıl şekillendirdiği sorusundan hareketle, bu araştırmada renklerin HSL renk sistemi kapsamında tanımlanan yapısal değişkenleri olan tür (hue), doygunluk (saturation) ve açıklık (lightness) esas alınmıştır. Araştırmanın uygulama aşamasında, sanal gerçeklik (Virtual Reality, VR) teknolojisi kullanılarak yüzeylerinde farklı HSL özelliklerine sahip renklerin uygulandığı mekânsal senaryolar deneysel ortam olarak test edilmiştir. Katılımcıların bu mekânlara ilişkin algı, deneyim ve tercih düzeyleri anket yöntemiyle ölçülmüş ve elde edilen veriler istatistiksel yöntemler kullanılarak analiz edilmiştir. Bulgular, renklerin iç mekân algısı, deneyimi ve tercihi üzerinde çok yönlü etkiler oluşturduğunu ortaya koymuştur. Sıcak renkler, özellikle turuncu renk, samimiyet, eğlence, enerji ve motivasyon hissiyle ilişkilendirilmiş ve keyifli vakit geçirmeyi destekleyici bulunmuştur. Ancak kırmızı rengin, mekânda daraltıcı, yorucu ve güvensiz bir atmosfer oluşturduğu tespit edilmiştir. Soğuk renkler, özellikle mavi renk, ferahlık, güven ve dinginlik hissiyle ilişkilendirilmiş; ilham, üretkenlik ile odaklanmayı artırdığı yönünde değerlendirilmiştir. Buna karşılık mor renk, resmiyet ve düşük motivasyonla ilişkilendirilmiştir. Katılımcıların genel olarak aşırı doygun ve koyu tonlar yerine açık, orta tonlu ve az doygun renkleri tercih ettikleri saptanmıştır. Algı, deneyim ve tercih boyutları birlikte değerlendirildiğinde, bazı algısal niteliklerin deneyimsel etkilerle ve tercih eğilimleriyle daha güçlü ilişkiler sergilediği görülmüştür. Özellikle ferahlık ve güvenlik algılarının, hem ilham-üretkenlik ve odaklanma gibi deneyimsel etkilerle hem de renk tercihleriyle daha güçlü ilişkiler gösterdiği; buna karşılık sıcaklık algısının deneyimsel katkılar ve tercih üzerinde doğrudan belirleyici olmadığı belirlenmiştir. Ayrıca, ilham ve üretkenlik ile keyifli vakit geçirme gibi olumlu deneyim boyutlarının, renk tercihiyle daha güçlü ilişkiler sunduğu tespit edilmiştir. Buna ek olarak, renk eğitimi alma durumu ve cinsiyet değişkenlerine göre yapılan karşılaştırmalarda istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar belirlenmiş olmakla birlikte, genel eğilimlerin büyük ölçüde benzerlik gösterdiği görülmüştür. Çalışma, renk-mekân ilişkisini HSL temelli bir analizle ele alması, VR ortamında deneysel olarak test etmesi ve renk eğitimi ile cinsiyet değişkenlerine göre katılımcıların algı, deneyim ve tercih farklılıklarını karşılaştırmalı olarak incelemesinin yanı sıra, bu boyutlar arasındaki ilişkileri de ele alması yönleriyle literatüre özgün bir katkı sunmayı amaçlamaktadır. Sonuç olarak, çalışmada renklerin iç mekân tasarımında estetik bir unsur olmanın ötesinde, kullanıcı deneyimini, algıyı ve tercih eğilimlerini etkileyen çok yönlü bir unsur olduğu vurgulanmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the effects of color use in interior spaces on visual perception, spatial experience, and user preference through an experimental approach. Based on the question of how color shapes spatial experience, the research focuses on the structural properties of color: Hue, Saturation, and Lightness (HSL). In the experimental phase of the study, interior environments with surfaces designed in different HSL values were tested using virtual reality (VR) technology. Participants' perceptual, experiential, and preferential evaluations of these spaces were measured through questionnaires and analyzed statistically. The findings revealed that colors create multidimensional effects on spatial perception, experience, and preference. Warm colors, especially orange, were associated with feelings of intimacy, joy, energy, and motivation and were found to support the perception of a pleasant environment. However, red was perceived as producing a constricting, tiring, and insecure atmosphere. Cool colors, particularly blue, were associated with feelings of spaciousness, trust, and calmness, and were evaluated as enhancing inspiration, productivity, and concentration. In contrast, purple was associated with formality and low motivation. Participants preferred light, medium toned, and less saturated colors rather than dark and highly saturated tones. An integrated evaluation of perceptual, experiential, and preference dimensions revealed that certain perceptual attributes were more strongly associated with experiential effects and color preferences. Perceptions of spaciousness and safety showed stronger relationships with experiential outcomes and preferences, whereas warmth perception did not directly determine experiential responses or color preference. Moreover, positive experiential dimensions, such as inspiration and productivity and enjoyment, were more strongly related to color preference. Furthermore, significant differences were observed according to the variables of color education and gender, although the general tendencies were largely consistent among groups. The study contributes to the literature by examining the color-space relationship through an HSL-based analysis, testing it experimentally in a VR environment, and comparatively analyzing participants' perceptual, experiential, and preferential differences according to color education and gender. In conclusion, it is emphasized that colors in interior design function not merely as aesthetic elements but as multidimensional factors influencing user experience, perception, and preference tendencies.
Benzer Tezler
- Metro geçiş alanlarının duyusal deneyim ve mekâna özgü müdahale bağlamında yeniden düşünülmesi:bostancı metro istasyonu örneği
Rethinking metro transit spaces in the context of sensory experience and site-specific interventions:The case of bostanci metro station
EZGİ DİLAN KARATAŞ
Doktora
Türkçe
2026
Güzel SanatlarMimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiİç Mimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ EMEL BAŞARIK AYTEKİN
- Kafe tasarımlarının kullanıcı üzerindeki mekânsal algı etkileri: Konya, Dudu fırın-kahve örneği
The spatial perception effects of café designs on users: The case of Dudu firin-kahve in Konya
EBRU KARAKUŞ BAŞAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
İç Mimari ve DekorasyonSelçuk Üniversitesiİç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HATİCE ÇINAR
- Eğitim mekânlarında kullanılan renk ve ışığın öğrencilerin fonksiyonel ve algısal değerlendirmeleri üzerindeki etkileri
Effects on functional and algorithm values of color and light students used in educational areas
MENŞURE KÜBRA MÜEZZİNOĞLU
Doktora
Türkçe
2018
MimarlıkSelçuk ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET LÜTFİ HİDAYETOĞLU
- Gerçek ve sanal gerçeklik ortamında mekân algısının deneyimlenmesi
Experiencing the perception of space in real and virtual environments
SELEN YÜNTEM
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
İç Mimari ve DekorasyonBeykent Üniversitesiİç Mimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞEN YÜKSEL
- İç mimarlık lisans öğrencilerinin mekân algısının değerlendirilmesi – Çukurova Üniversitesi örneği
Assessing the spatial perception of interior architecture undergraduate students – the case of Çukurova University
NECLA SEMERCİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
İç Mimari ve DekorasyonÇukurova Üniversitesiİç Mimarlık Ana Sanat Dalı
DOÇ. DR. FEHİME YEŞİM GÜRANİ