Yargıda yapay zekâ kullanılmasının adil yargılanma hakkı bağlamında değerlendirilmesi
Evaluation of the use of artificial intelligence in judiciary within the context of the right to fair trial
- Tez No: 1010992
- Danışmanlar: PROF. DR. YÜCEL ACER
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Hukuk, Law
- Anahtar Kelimeler: Adil Yargılanma Hakkı, Yargı Etiği, Algoritmik Şeffaflık, Robot Hâkim, Öngörücü Adalet, İnsan Hakları, Devletler hukuku, Artificial Intelligence, Right to a Fair Trial, Judicial Ethics, Algorithmic Transparency, Robot Judge, Predictive Justice, Human Rights
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Yargıda Yapay Zekâ Kullanılmasının Adil Yargılanma Hakkı Bağlamında Değerlendirilmesi YZ teknolojilerinin hızla gelişmesi, kamu hizmetlerinin pek çok alanında olduğu gibi yargı sistemlerinde de köklü bir dönüşümü beraberinde getirmektedir. Bu tez, YZ tabanlı sistemlerin yargı süreçlerine entegrasyonunu, AİHS 6. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkı perspektifinden incelemektedir. Çalışmanın temel amacı, YZ'nin yargısal verimliliği artırma vaadi ile temel insan haklarının korunması gerekliliği arasındaki gerilimi analiz etmek ve bu alanda ortaya çıkan risklere karşı normatif çözüm önerileri geliştirmektir. Çalışmada öncelikle YZ'nin kavramsal çerçevesi, adil yargılanma hakkının kapsamı ve uluslararası düzenlemeler (Avrupa Konseyi, AB, OECD) ele alınmış, ardından yargıda kullanılan araçlar mahkeme yönetimi, hukuki araştırma, karar destek, öngörücü adalet sistemleri ve çevrimiçi uyuşmazlık çözüm araçları olarak sınıflandırılmıştır. İncelemeler sonucunda, YZ'nin makul sürede yargılanma ve mahkemeye erişim haklarına olumlu katkılar sunduğu ancak algoritmik önyargı, şeffaflık eksikliği (kara kutu sorunu) ve otomasyon yanlılığı gibi faktörlerin, silahların eşitliği, gerekçeli karar hakkı, masumiyet karinesi ve yargı bağımsızlığı üzerinde ciddi tehditler oluşturduğu tespit edilmiştir. Tez, yargı yetkisinin devredilemezliği ilkesinden hareketle YZ'nin yargılamada ancak insan merkezli ve insan denetimli bir destek aracı olarak kullanılabileceğini savunmaktadır. Sonuç olarak, teknolojinin hukukun üstünlüğünü zedelememesi için algoritmik şeffaflığın sağlandığı, veri kalitesinin güvence altına alındığı ve nihai karar yetkisinin münhasıran insan hâkime ait olduğu sıkı bir hukuki ve etik çerçevenin hayata geçirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Özet (Çeviri)
Evaluation of the Use of Artificial Intelligence in Judiciary within the Context of the Right to Fair Trial The rapid development of AI technologies brings about a radical transformation in judicial systems as well as in many areas of public services. This thesis examines the integration of AI based systems into judicial processes from the perspective of the right to a fair trial regulated under Article 6 of the ECHR. The primary aim of the study is to analyze the tension between the promise of AI to increase judicial efficiency and the necessity of protecting fundamental human rights and to develop normative solutions for the emerging risks in this field. In the study, the conceptual framework of AI, the scope of the right to a fair trial and international regulations including the Council of Europe, the EU and the OECD are first addressed and then the tools used in the judiciary are classified as court management, legal research, decision support, predictive justice systems and online dispute resolution tools. As a result of the analysis it is determined that while AI contributes positively to the right to a trial within a reasonable time and access to court, factors such as algorithmic bias, lack of transparency known as the black box problem and automation bias pose serious threats to the equality of arms, the right to a reasoned decision, the presumption of innocence and judicial independence. Based on the principle of the non transferability of judicial power, the thesis argues that AI can only be used in adjudication as a human centric and human supervised support tool. Consequently it is concluded that a strict legal and ethical framework where algorithmic transparency is ensured data quality is guaranteed and the ultimate decision making authority belongs exclusively to the human judge must be implemented to prevent technology from undermining the rule of law.
Benzer Tezler
- İnsan hakları hukuku bağlamında dezenformasyonun demokratik toplum üzerindeki etkileri
The effects of disinformation on democratic society in the context of human rights law
TUĞÇE DUYGU KÖKSAL
- Yapay zekanın mahkemelerde kullanılmasının doğal hakim ilkesiperspektifinde değerlendirilmesi
Evaluation of the use of artificial intelligence in courts from the perspective of the principle of natural judge
SENA NUR ŞEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
HukukDokuz Eylül ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞAFAK EVRAN TOPUZKANAMIŞ
- Corporate compliance enhanced by artificial intelligence
Yapay zeka ile güçlendirilmiş kurumsal compliance
İREM SERRA SEÇER
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Hukukİstanbul Medeniyet ÜniversitesiÖzel Hukuk Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MELTEM KARATEPE KAYA
- Türk ceza hukukunda vicdani kanaat kapsamında yapay zeka kullanımı
Use of artificial intelligenge within the scope of conscientious verdict in Turkish criminal law
ENDER ÖZDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
FelsefeYıldız Teknik Üniversitesiİnsan ve Toplum Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SONGÜL DEMİR
- Adli bilimlerde karışım DNA profillerinin yorumlanmasında yapay zeka kullanımının hukuki ve etik açıdan değerlendirilmesi
Legal and ethical evaluation of the use of artificial intelligence in the interpretation of mixed DNA profiles in forensic sciences
BUSE BAYRAKTAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Adli TıpÜsküdar ÜniversitesiAdli Bilimler Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ TUĞBA ÜNSAL SAPAN