Studentification under hybrid governance: Housing and neighbourhood transformation in Ankara
Hibrit yönetişim altında öğrencileşme: Ankara'da konut ve mahalle dönüşümü
- Tez No: 1010327
- Danışmanlar: PROF. DR. FUNDA YİRMİBEŞOĞLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Şehircilik ve Bölge Planlama, Urban and Regional Planning
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: İngilizce
- Üniversite: İstanbul Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Şehir ve Bölge Planlama Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, yoğun öğrenci nüfusunun etkisiyle kentsel mahallelerin dönüşümünü ifade eden öğrencileşme (studentification) olgusunu; yüksek konut piyasası baskısı, sınırlı kurumsal öğrenci barınma olanakları ve zayıf düzenleyici denetimle karakterize edilen konut bağlamlarında incelemektedir. Öğrencileşme literatürü, ağırlıklı olarak düzenlenmiş kiralık konut piyasalarına ve öğrenciler için özel olarak inşa edilmiş konutlar (Purpose-Built Student Accommodation – PBSA) yaygın olduğu kentler üzerinden geliştirilmiş olsa da, hibrit yönetişim düzenlemeleri ve yaygın informellik koşulları altında bu sürecin nasıl işlediğine ilişkin çalışmalar sınırlı kalmıştır. Bu boşluğu doldurmayı amaçlayan tez, Ankara'da Orta Doğu Teknik Üniversitesi'ne (ODTÜ) bitişik bir kooperatif konut alanı olan İşçi Blokları Mahallesi'nde öğrenci odaklı mahalle dönüşümünü ele almaktadır. Bu bağlamda çalışma, öğrencileşme süreçlerinin yalnızca fiziksel ve demografik değişimlerle değil; aynı zamanda konut piyasası dinamikleri, yerel yönetişim mekanizmaları ve gündelik birlikte yaşama pratikleri aracılığıyla şekillendiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Ankara, yükseköğretim kurumlarının yoğunluğu ve öğrenci nüfusunun büyüklüğü nedeniyle Türkiye'de öğrencileşme süreçlerinin gözlemlenebileceği önemli kentlerden biridir. Ancak planlı öğrenci konutu üretiminin sınırlı olması ve kiralık konut piyasasının büyük ölçüde özel aktörler tarafından şekillendirilmesi, öğrenci barınmasının çoğu zaman mevcut konut stokunun yeniden kullanımına dayanmasına yol açmaktadır. Bu durum, özellikle üniversite çevresindeki mahallelerde konut kullanımı, kiralama pratikleri ve sosyal ilişkiler üzerinde belirgin etkiler yaratmaktadır. İşçi Blokları Mahallesi, başlangıçta kooperatif konut modeliyle geliştirilmiş ve aile odaklı bir yerleşim alanı olarak tasarlanmıştır. Ancak zaman içerisinde üniversiteye olan yakınlığı, ulaşım olanakları ve göreli konut erişilebilirliği nedeniyle öğrenci kiracıların yoğunlaştığı bir mahalleye dönüşmüştür. Bu dönüşüm, konutların kullanım biçiminde değişimlere, kiralama ilişkilerinde esnek uygulamalara ve mahalle içindeki sosyal ilişkilerde yeni uyum biçimlerinin ortaya çıkmasına yol açmıştır. Bu nedenle İşçi Blokları, öğrencileşme süreçlerinin informel konut piyasası koşullarında nasıl işlediğini anlamak için önemli bir vaka sunmaktadır. Araştırma, karma yöntemli bir durum çalışması yaklaşımı benimsemektedir. Birincil veriler, amaçlı ve kartopu örnekleme yöntemleriyle seçilen, öğrenciler ve öğrenci olmayan mahalle sakinlerini kapsayan 200 katılımcıyla uygulanan yapılandırılmış bir anket aracılığıyla toplanmıştır. Anket çalışması; konut koşulları, erişilebilirlik, mahalle algıları ve gündelik birlikte yaşama pratiklerine ilişkin betimleyici bulgular sunmaktadır. Buna ek olarak; öğrenciler, uzun süreli mahalle sakinleri, ev sahipleri, emlakçılar, yerel esnaf, mahalle muhtarı ve üniversite temsilcileriyle toplam 30 derinlemesine görüşme gerçekleştirilmiştir. Bu çok aktörlü veri seti, mahalledeki dönüşümün hem konut piyasası dinamikleri hem de sosyal ilişkiler bağlamında bütüncül bir şekilde analiz edilmesine olanak sağlamaktadır. Nitel veriler toplandıktan sonra, bu verileri anlamlandırmak için içerik analizi kullanılmış ve analizler NVivo 14 programı aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. Analizler, öğrencilerin varlığı ve birlikte yaşam pratikleriyle ilgili olarak katılımcılarla yapılan görüşmelerden elde edilen kodlara dayanmaktadır. Bu kodlardan elde edilen bulgular doğrultusunda yeni temalar oluşturulmuştur.Ayrıca, anket verileri tanımlayıcı istatistikler kullanılarak analiz edilmektedir. Bunlar, nitel bulguları desteklemek için kullanılmaktadır. Bu yaklaşım, nicel bulguların mahalledeki genel eğilimleri ortaya koymasını; nitel bulguların ise bu eğilimlerin arkasındaki sosyal ilişkileri, algıları ve müzakere süreçlerini açıklamasını sağlamaktadır. Bulgulara göre, İşçi Blokları'ndaki öğrencileşme süreci, bu bölgenin gayri resmi kiralama stratejileriyle şekillenmesi nedeniyle farklılık göstermektedir. Amaca yönelik öğrenci konutları kuralları gibi etkili kiralama düzenlemelerinin yokluğunda, bu bölgedeki öğrenci konaklaması esnek ödeme stratejilerine ve ev sahibi kararlarına dayanmaktadır. Bu uygulamalar, merkezi konumdaki konutlara öğrencilerin erişimini sağlarken, aynı zamanda kira artışlarına ve konut güvencesizliğine de yol açmaktadır. Bu durum, öğrencileşmenin yalnızca öğrenci talebiyle değil; konut piyasasındaki yapısal baskılar, arz yetersizliği ve yerel aktörlerin kararlarıyla birlikte şekillendiğini göstermektedir. Ayrıca konutların kullanım biçiminde gözlenen değişimler, aile odaklı konut tipolojilerinin öğrencilerin paylaşımlı kullanımına uyarlanması şeklinde ortaya çıkmaktadır. Bu durum, mekânsal düzenlemelerde küçük ölçekli dönüşümlere, konut içi kullanım pratiklerinde değişimlere ve bazı durumlarda konut yoğunluğunun artmasına neden olmaktadır. Bu tür uyarlamalar, mahalledeki konut stokunun öğrencileşme sürecine nasıl adapte olduğunu göstermektedir. Öğrenciler ile uzun süreli mahalle sakinleri arasındaki sosyal ilişkiler, açık çatışma ya da derin toplumsal bütünleşmeden ziyade, müzakereye dayalı bir birlikte yaşama biçimiyle tanımlanmaktadır. Yaşam tarzı farklılıkları ve yüksek konut devir hızı; özellikle gürültü, erişilebilirlik ve mahalle kimliği konularında gerilimler üretse de, gündelik düzen büyük ölçüde hoşgörü, kişilerarası arabuluculuk ve ev sahipleri, komşular ve mahalle muhtarı gibi yerel aktörlerin dahil olduğu informal düzenleme mekanizmaları yoluyla sürdürülmektedir. Öğrencilerin yerel esnaf ve hizmet sektörünü desteklemesi, ekonomik karşılıklı bağımlılığı güçlendirmekte; bu durum mahalle canlılığını artırırken aynı zamanda piyasa dalgalanmalarına ve erişilebilirlik şoklarına karşı kırılganlığı da artırmaktadır. Dolayısıyla mahallede gözlemlenen öğrencileşme süreci, yalnızca mekânsal bir dönüşüm değil; aynı zamanda ekonomik ilişkiler, gündelik yaşam pratikleri ve sosyal uyum mekanizmalarıyla şekillenen çok katmanlı bir kentsel süreç olarak ortaya çıkmaktadır. Bu bulgular doğrultusunda tez, uyarlanabilir öğrencileşme (adaptive studentification) kavramını geliştirmektedir. Bu kavram, öğrenci odaklı mahalle dönüşümünün; formal planlama çerçeveleri veya kurumsal yatırımlar aracılığıyla değil, informallik, hibrit yönetişim ve gündelik uyum pratikleri üzerinden şekillendiği bir süreci tanımlamaktadır. Geliştirilen kavramsal çerçeve, öğrencileşme süreçlerinin yalnızca Batı Avrupa ve Kuzey Amerika gibi güçlü düzenleyici sistemlere sahip bağlamlarda değil; aynı zamanda yarı-çevresel ve informelliğin yaygın olduğu kentlerde de farklı dinamiklerle ortaya çıktığını göstermektedir. Tez, informalliğin tali ya da geçici bir durum olmadığını; aksine yüksek baskı altındaki, zayıf kurumsallaşmış konut bağlamlarında öğrencileşmenin temel düzenleyici ilkelerinden biri olduğunu göstermektedir. Politika perspektifinden bakıldığında, bulgular PBSA odaklı ya da yoğun düzenlemeye dayalı yaklaşımların sınırlılıklarına işaret etmekte; bunun yerine kooperatif konut yenileme modelleri, erişilebilirlik eşikleri ve belediye–üniversite işbirliklerini içeren bağlama duyarlı, hibrit stratejilerin gerekliliğini vurgulamaktadır. Bu öneriler, öğrenci yoğun mahallelerde konut erişilebilirliğinin korunması, sosyal uyumun güçlendirilmesi ve mahalle sürdürülebilirliğinin desteklenmesi açısından önemli politika çıkarımları sunmaktadır. Sonuç olarak, İşçi Blokları Mahallesi'nde gözlemlenen öğrencileşme süreci, güçlü kurumsal düzenlemelerden ziyade yerel müzakere pratikleri, informel konut düzenlemeleri ve gündelik uyum mekanizmaları aracılığıyla şekillenen özgün bir kentsel dönüşüm örneği sunmaktadır. Bu bulgular, öğrencileşmenin konut erişilebilirliği, mahalle sürdürülebilirliği ve sosyal uyum açısından yeni politika yaklaşımlarına ihtiyaç duyduğunu göstermektedir. Bu bağlamda, üniversiteler, yerel yönetimler ve mahalle toplulukları arasında geliştirilecek işbirlikleri; konut erişilebilirliğini artıran, mahalle dengelerini koruyan ve öğrenciler ile yerel sakinler arasındaki ilişkileri güçlendiren bütüncül stratejilerin geliştirilmesine katkı sağlayabilir. Bu tür yaklaşımlar, öğrencileşmenin yarattığı fırsatları desteklerken aynı zamanda ortaya çıkabilecek sosyal ve mekânsal kırılganlıkların azaltılmasına da yardımcı olacaktır.
Özet (Çeviri)
This thesis explores the process of studentification in the urban areas with high market pressure, limited formal student accommodation, and weak institutional control. Studentification is defined as a process of urban transformation that is characterised by the concentration of student populations. While much of the studentification literature has been developed through cases from cities with regulated rental markets and widespread purpose-built student accommodation (PBSA), comparatively little attention has been paid to how this process happens under conditions of widespread informality. To help fill this gap, the study focuses on student-driven neighbourhood change in İşçi Blokları, a cooperative housing area in Ankara located next to Middle East Technical University (METU). The research used a mixed-methods case study approach. Primary data were collected through a structured survey conducted with 200 participants. Participants included students and non-student residents who were reached through snowball sampling. The survey provides descriptive findings on housing conditions, neighbourhood perceptions of residents. In addition, 30 in-depth interviews were done with students, long-term residents, landlords, real estate agents, local shopkeepers, the neighbourhood head (muhtar), and university representatives. After collecting qualitative data, my approach was to use content analysis, so I analysed it with NVivo 14. The analyses were based on codes that came from interview participants related to students' presence and living among them. The information that came from their answers created a new theme. Also, survey data were analysed by using descriptive statistics. They used to support qualitative findings. According to findings, the studentification process in İşçi Blokları is distinguished, as this district is shaped by informal rental strategies. In the absence of effective rental regulation, such as the rules of purpose-built student housing, student accommodation in this area is based on flexible payment strategies and landlord decisions. While these practices make centrally located housing accessible to students, they also cause rent increases and housing insecurity. Social relations between students and long-term residents are characterised less by open conflict or deep social integration and more by negotiated coexistence. Differences in lifestyles and high residential turnover generate tensions, but everyday order is largely maintained through tolerance, interpersonal relations, and informal arrangements involving landlords, neighbours, and the muhtar. Students' support of local shops and services strengthens economic interdependence and improves neighborhood vitality while also increasing vulnerability to market fluctuations and affordability shocks. According to these findings, the thesis develops the concept of adaptive studentification. This concept captures a form of student-driven neighbourhood change that develops through informality, hybrid governance, and everyday adaptation rather than through formal planning frameworks or large-scale institutional investment. The study shows that informality is not a marginal or temporary condition, but a central organising feature of studentification in high-pressure, weakly institutionalised housing contexts. From a policy perspective, the findings point to the limits of PBSA-focused or heavily regulatory approaches and instead emphasise the need for context-sensitive, hybrid strategies. These include cooperative housing renewal, affordability thresholds, and partnerships between municipalities and universities. Overall, the thesis demonstrates that studentification in such contexts takes the form of a distinct, adaptive, yet fragile mode of urban transformation, and that achieving housing justice and neighbourhood sustainability requires new conceptual tools and policy responses.
Benzer Tezler
- Destination marketing: An example of Alanya as a“Student town”
Destinasyon pazarlaması: Öğrenci şehri olarak Alanya örneği
ŞEBNEM KÖSEOĞLU
Yüksek Lisans
İngilizce
2016
TurizmBahçeşehir Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FİGEN YILDIRIM
- Anadolu kentlerinde öğrenci odaklı soylulaşma: Konya İli Bosna Hersek Mahallesi'nde öğrencileştirme sürecinin analizi
Student-led gentrification in anatolian cities: the analysis of studentification process in Bosna Hersek Neighborhood of Konya Province
TUĞBA TUNCER
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Şehircilik ve Bölge PlanlamaYıldız Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TOLGA İSLAM
- Görükle kentsel dokusunun öğrencileştirme kavramı üzerinden mekan dizimsel analizi
A space syntax analysis of Görükle's urban pattern through the concept of studentification
TUĞÇE AYDIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
MimarlıkBursa Uludağ ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖZGÜR M. EDİZ
- Daha fazla kira ödeme istekliliği üzerine etki eden unsurların öğrencileşme bağlamında değerlendirilmesi
Evaluation of the factors affecting willingness to pay more rent in the context of studentification
ÖZGÜR ULUDAĞ
Doktora
Türkçe
2021
İşletmeEskişehir Osmangazi Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HALİL SEMİH KİMZAN
- Türkiye'de yayılış gösteren Umbilicaria Ach. in Luyken (1809) (Umbilicariaceae, Ascomycota) türlerinin morfo-anatomikkarakterleri ve multilokus moleküler sekans analizleri ile modern revizyonu
A modern revision of the genus umbilicaria in Turkey using morpho-anatomical characters, multilocus molecular data
TUBA BUÇUKOĞLU