Arûz tasarrufları ve tercihleri bağlamında Muhibbî'nin gazelleri (1-1.000)
Muhibbî dîvân in the context of arûz applications
- Tez No: 1009880
- Danışmanlar: PROF. DR. YAVUZ BAYRAM
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Aruz vezni, Prosody poet
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ondokuz Mayıs Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Şiirde ahenk, değişik şekillerde ve usullerle sağlanabilmektedir. Söz ve ses tekrarları, kafiye, redif ve arȗz; divan şiirinde ahenk konusunda yardımcı ögeler olarak karşımıza çıkmaktadır. Arȗz; sözlükte yön, taraf, yol, Mekke, Medine ve etrafı, çadırın orta direği gibi anlamlara karşılık gelmektedir. Türk edebiyatında arȗz, özellikle 11. yüzyıldan iti-baren Türklerin İslâmiyeti kabulüyle eş zamanlı olarak 20. yüzyıla kadar nazımda kullanılmaya başlanmıştır. Arȗz vezniyle yazılan ilk dönem eserlerine Yusuf Has Hacib'in fe'ȗlün fe'ȗlün fe'ȗlün fe'ȗl kalıbıyla yazdığı Kutadgu Bilig'i, Kaşgarlı Mahmud'un Dîvânü Lütati't-Türk'ü ve Edib Ahmed Yüknekî'nin Atabetü'l- Hakâyık'ı örnek verilebilir. Arȗzun esasını daireler ve bahirler oluşturmaktadır. Arap arȗzunda esas olan daire ve bahirler“Dâiretü'l-muhtelife: Tavîl, Medîd, Basît; Dâiretü'l-mü'telife: Vâfir, Kâmil; Dâiretü'l-müctelibe: Hezec, Recez, Remel; Dâiretü'l-müştebihe: Serî', Münserih, Hafîf, Muzârî', Muktedab, Müctes; Dâiretü'lmüttefika: Mütekârib, Mü-tedârik”tir. Arap edebiyatında ortaya çıkan arȗz, İranlıların müslüman olmalarıyla birlikte alfabelerinde de değişikliğe gitmişlerdir. Bu değişikliğin yanı sıra Arap ede-biyatının nazım birimini de edebiyat literatürüne dahil etmişlerdir. İranlılar Arap ede-biyatından arȗzu kendi edebî bünyelerine kabul ederken arȗzu kendi dil yapılarına uygun hale getirmişlerdir. Fârisîler, arȗz vezinlerinin daha nağmeli ve mütecânis (eş sesli) olanlarını kullanmayı tercih etmişlerdir. Arap edebiyatında beyit esas iken İranlı şâirler nazım şeklinde de değişiklik yaparak beyit yerine mısrayı sisteme esas aldılar. Arapların arȗzda daha çok tercih ettikleri Tavîl, Medîd, Basît, Kâmil, Vâfir bahirlerini bıraktılar. İran edebiyatında arȗza Cedîd, Karîb, Müşâkil bahirlerini ka-zandırdılar. Arȗz, Arap ve Fars diliyle yazılmış şiirlerde kullanıldığı ve şekillendiğinden dolayı bu iki dilin özelliklerine göre şekillenmiştir. Türk şiirinde de genellikle bu kurallara uyularak bazen de kendi kurallarını inşa ederek arûz ölçüsü tercih edilmiştir. Türk edebiyatında dîvân şiiri, halk şiiri, tasavvuf şiiri ve yeni Türk şiiri ürünlerinin vezni olarak karşımıza çıkmaktadır. Divan şiirinde bazı şairler tarafından hece vezni ile kaleme alınmış şiirler de vardır. Ȃşık Çelebi, Dördüncü Murad, Ȃdile Sultan, İzzet Molla bu şairlerdendir. Tanzimat'tan sonraki dönem şairlerinde ise arȗz vezniyle şiir yazanlara rastlamak mümkündür. Bu kapsamda arȗz vezni kullanan şairlere Namık Kemal, Tevfik Fikret, Yahya Kemal ve Mehmet Akif örnek verilebilir. iv Şairler, arûzu şiirlerine uygularken bazen ihlal sayılmayacak muhtelif uygula-malara başvurmuşlar, zaman zaman da ihlal sayılabilecek bazı uygulamalara yer ver-mişlerdir. Muhibbî de dîvânında genel kabul gören arȗz kurallarından sapmalara yönelmiştir.“Arȗz Tasarrufları Bağlamında İlk Bin Gazeli”adlı tez çalışmamızda Muhibbî'nin genellikle med uygulamasını aykırı denebilecek şekillerde kullandığı tespit edilmiştir. Nitekim tezde arȗz vezni uygulanırken başvurulan uygulamalar ve farklı tasarruflar, sayısal verilerle ortaya konulmaya ve yorumlanmaya çalışılmıştır. Böylece şairin dile ve şiire hakimiyeti, eldeki metnin sağlamlığı ve daha güvenilir olması yönündeki bulguların ortaya konulması çalışılmıştır.“Arȗz Tasarrufları ve Tercihleri Bağlamında Muhibbî'nin Gazelleri (1-1000)”adlı tez çalışmamızda Muhibbî (Kanȗnî Sultȃn Süleymȃn) Dîvânı'nda bulunan ilk 1.000 gazel, arûz tasarrufları bakımından incelenmiş ve şâirin başvurduğu arûz tasarrufları tespit edilmiştir. Elde edilen arȗz tasarrufları ve uygulamaları belirlenmiş olan işaretlerle gösterilmiştir. Ardından söz konusu tasarruflar, istatiksel olarak değerlendirilmiştir. Böylece sayısal verilere dayalı objektif bir çalışma ortaya koyarak edebiyat câmiası için güvenilir bir kaynak oluşturulmaya çalışılmıştır. Bu nedenle çalışmanın Kânȗnî Sultân Süleymân'ın dili ve arȗz veznini kullanmadaki başarı düzeyini bilimsel ve somut verilere dayalı olarak ortaya koymak suretiyle objektif bir değerlendirme imkânı sağlaması hedeflenmiştir. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde arûz ve arûz uygulama-ları hakkında kısaca bilgi verilmiştir. İkinci bölümde ise uygulamaya dair bilgi veril-meye çalışılmıştır. Ardından bilgisi verilen ilgili tasarruflar, Muhibbî Dîvanı'ndaki ilk 1.000 gazel üzerinde önceden belirlenen işaretlemeler ve uygulamalarla gösteril-miştir. Üçüncü bölümde ise elde edilen sayısal veriler, bunlara ilişkin değerlendir-meler ve yorumlar yer almaktadır. Son olarak sonuç ve kaynakça verilerek çalışma tamamlanmıştır.
Özet (Çeviri)
Harmony in poetry can be achieved in different ways and methods. Word and sound repetitions, rhymes and rhymes that create rhythm in poetry, and arȗz; They appear as helpful elements in harmony in divan poetry. Arȗz in the dictionary means direction, side, road, Mecca, Medina and its sur-roundings, the middle pole of the tent. In Turkish literature, Arȗz began to be used in verse, especially from the 11th century onwards, simultaneously with the acceptance of Islam by the Turks, until the 20th century. Yusuf Has Hacib's Şehnâme, written in the fe ȗlün fe ȗlün fe ȗlün fe ȗl pattern, Kaşgarlı Mahmud's Kutadgu Bilig, and Edib Ahmed Yükseknekî's Atabetü'l Hakâyık can be given as examples of works written in the arȗz meter. The basis of Aruz is formed by meters and metrical patterns. In Arabic Aruz, the essential meters and metrical patterns are:“Dâiretü'l-muhtelife: Tavîl, Medîd, Basît; Dâiretü'l-mü'telife: Vâfir, Kâmil; Dâiretü'l-müctelibe: Hezec, Recez, Remel; Dâiretü'l-müştebihe: Serî', Münserih, Hafîf, Muzârî', Muktedab, Müctes; Dâiretü'lmüttefika: Mütekârib, Mütedârik”. Aruz, which originated in Arabic litera-ture, was adopted by the Iranians after their conversion to Islam, along with changes to their alphabet. Along with this change, they also incorporated the poetic unit of Arabic literature into their literary works. While adopting Aruz from Arabic literature into their own literary structure, the Iranians adapted it to their own linguistic structure. Persians preferred to use more melodious and homonymous (homophones) meters of prosody. While the couplet was the basis of Arabic literature, Iranian poets changed the form of poetry, adopting the verse as the basis of their system instead of the couplet. They abandoned the meters preferred by the Arabs Tawil, Madid, Basit, Kamil, and Wafir and introduced the meters Jadid, Qarib, and Mushakil to Iranian literature. Aruz meter, having been used and shaped in poetry written in Arabic and Per-sian, has been shaped according to the characteristics of these two languages. In Tur-kish poetry, the aruz meter has generally been preferred, sometimes by adhering to these rules and sometimes by constructing its own. In Turkish literature, it appears as the meter of divan poetry, folk poetry, Sufi poetry, and modern Turkish poetry. There are also poems written in syllabic meter by some poets in Divan literature. Ȃşık Çelebi, Murad IV, Ȃdile Sultan, İzzet Molla are a few of these poets. It is also possible to encounter the arȗz meter in the poets of the Republic period. Mehmet Akif Ersoy, Yahya Kemal Beyatlı, Tevfik Fikret, Namık Kemal can be given as examples of poets who use the arȗz meter. Poets, when applying the Aruz meter to their poems, have sometimes resorted to vi various practices that would not be considered violations, and at other times have inc-luded practices that could be considered violations. Muhibbî, too, deviated from the generally accepted rules of Aruz in his divan. In our thesis entitled“The First Thousand Ghazals in the Context of Aruz Verses,”it was determined that Muhibbî generally used the elongation technique in ways that could be considered unconventional. Indeed, in the thesis, the practices and different techniques used while applying the Aruz meter were presented and interpreted with numerical data. Thus, an attempt was made to reveal the poet's mastery of language and poetry, and to present findings that would make the text more reliable and robust. In our thesis titled "Muhibbî's Ghazels In The Context Of Arûz Selections And Preferences (1-1000) were examined in terms of their aruz compositions and the aruz compositions used by the poet were determined. The resulting supply savings and their applications are shown with designated symbols. Then it was evaluated statistically. As a statistical and objective study, an attempt was made to create a reliable source for the literary community. For this reason, the study will provide an opportunity to objectively evaluate Kanȗnî Sultan Süleyman's level of success in using the language and arȗz meter, based on scientific and concrete data. The study consists of three parts. In the first chapter, brief information about aruz is given. Then, brief information about supply practices and savings was also provided. In the second part, it is tried to give information about the application. Then, the rele-vant verses, the information of which was given, were shown practically on the first 1-1000 ghazals in the Muhibbî Divan, with predetermined symbols and applications. The third section includes the numerical data and statistical evaluations obtained. Fi-nally, the study is completed by giving the conclusion and bibliography.
Benzer Tezler
- Arûz tasarrufları bağlamında üçüncü Murâd Dîvânı (1-500. şiir)
Third Murâd's Dîvân in the context of Arûz applications (1-500. poem)
ELİFNUR ŞEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Türk Dili ve EdebiyatıOndokuz Mayıs ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YAVUZ BAYRAM
- Divan şiirinde aruz tasarrufları
Aruz prosody in Ottoman divan poetry
BİRCAN GÜLTEKİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Türk Dili ve EdebiyatıSiirt ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MESUT BAYRAM DÜZENLİ
- Hafif usulünün divan edebiyatındaki aruz vezinleriyle ilgisi ve usul - güfte uyuşumu
Başlık çevirisi yok
AYŞEGÜL ALTINOĞLU
- İki-on zamanlı usullerde aruz usul uyuşumu
The Conformity of prosody rhytmic patterns in two-ten times rhytmic patterns
MEHMET BAHADIR ŞENER
Yüksek Lisans
Türkçe
2001
Müzikİstanbul Teknik ÜniversitesiTemel Bilimler Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. ŞERİFE GÜVENÇOĞLU