Şehname ve Türk destanlarında baba-oğul mücadelesi
Father–son conflict in the Shahnameh and Turkish epics
- Tez No: 1008958
- Danışmanlar: PROF. DR. SEYFULLAH YILDIRIM
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Baba-oğul ilişkisi, hemen her toplum ve kültürde görülen en karmaşık ve çatışmalı insan ilişkilerinden biridir. Bu ilişki, özellikle mitolojik ve destansı anlatılarda yalnızca duygusal bir bağ olarak değil, aynı zamanda güç, iktidar, taht mücadelesi, kimlik arayışı ve toplumsal değerlerin aktarımı gibi unsurların şekillendirdiği bir çatışma alanı olarak karşımıza çıkmaktadır. Destan edebiyatında baba ile oğul arasındaki mücadele, çoğu zaman yalnızca aile içi bir anlaşmazlığı değil; aynı zamanda bireyin, ailenin ve toplumun kaderini etkileyen siyasi, kültürel ve psikolojik gerilimleri yansıtan önemli bir anlatı unsurudur. İran edebiyatının en önemli eserlerinden biri olan Firdevsî'nin Şehname'sinde baba-oğul mücadelesini konu alan en dikkat çekici anlatılar Rüstem-Sohrab, Siyavuş-Keykavus ve Goştasp-İsfendiyar hikâyeleridir. Bu anlatılarda baba çoğu zaman siyasi otoriteyi, geleneği ve töreyi temsil eden bir figür olarak ortaya çıkarken; oğul ise varis, yükselen kahraman ya da iktidar mücadelesinin kurbanı olarak tasvir edilmektedir. Türk destan geleneğinde ise benzer temaların Dede Korkut hikâyeleri, Oğuz Kağan Destanı ve Mete ile Teoman'a dair tarihsel-mitolojik anlatılarda da yer aldığı görülmektedir. Bu çalışmada söz konusu anlatılar karşılaştırmalı bir yaklaşımla incelenmiş; baba-oğul mücadelesinin ortaya çıkış nedenleri, anlatılardaki benzer ve farklı yönleri ile bu çatışmaların aile, toplum ve siyasi otorite ile ilişkisi değerlendirilmiştir. Böylece İran ve Türk destan geleneklerinde baba-oğul çatışmasının yalnızca bireysel bir mesele olmadığı, aynı zamanda toplumsal yapı, iktidar ilişkileri ve kültürel değerlerle yakından bağlantılı bir anlatı motifi olduğu ortaya konulmuştur.
Özet (Çeviri)
The father–son relationship is one of the most complex and conflictual human relationships observed in almost every culture and society. In mythological and epic narratives, this relationship appears not merely as an emotional bond but also as a field of conflict shaped by issues such as power, authority, struggle for the throne, the search for identity, and the transmission of social values. In epic literature, the struggle between father and son often represents not only a familial conflict but also significant political, cultural, and psychological tensions that influence the fate of individuals, families, and societies. In the Shahnameh, one of the most important works of Iranian literature written by Ferdowsi, the most prominent narratives depicting father–son conflict are the stories of Rostam and Sohrab, Siyavush and Kaykavus, and Goshtasp and Isfandiyar. In these narratives, the father generally represents political authority, tradition, and established order, whereas the son appears as the heir, a rising hero, or sometimes as a victim of power struggles. Similar themes can also be observed in the Turkish epic tradition, particularly in the stories of the Book of Dede Korkut, the Epic of Oghuz Khan, and the historical-mythological narratives concerning Mete and Teoman. In this study, these narratives are examined through a comparative approach. The similarities and differences in the father–son conflicts are analyzed, and the underlying causes of these conflicts are evaluated in relation to family structures, social values, and political authority. Consequently, this study demonstrates that father–son conflict in Iranian and Turkish epic traditions is not merely an individual issue but also a narrative motif closely connected with social structures, power relations, and cultural values.
Benzer Tezler
- Hamza-name (16. cilt) Hamza-name kahramanlarının Türk destan edebiyatındaki yeri
Hamza-name (16. volume) the statu of Hamza-name heros in the Turkish legend literature
NURAN KURTÇU
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
Türk Dili ve EdebiyatıÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiYRD. DOÇ. DR. MUSTAFA AKSOY
- Uzun Firdevsi'nin Süleyman-name'sinde destan unsurları: Cilt I, giriş - inceleme
Uzun Firdevsi's epical element in Süleyman-name
MUSTAFA AKSOY
Doktora
Türkçe
2000
Türk Dili ve EdebiyatıEge ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NARİN KÖSE
- Şehname ve Köroğlu destanlarında baş kahraman tiplerinin karşılaştırılması
A comparison of main characters in the epics of Şehname and Köroğlu
YURDAGÜL KIYAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
Türk Dili ve EdebiyatıOndokuz Mayıs ÜniversitesiTürk Edebiyatı Bölümü
DOÇ. DR. ŞAHİN KÖKTÜRK
- İran anlatı geleneğinin kaynakları üzerine bir inceleme
A study on the sources of Iranian narrative tradition
AKBAR ANVARIAN AGHDAM
Doktora
Türkçe
2015
Halk Bilimi (Folklor)Ege ÜniversitesiTürk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET TEMİZKAN
- XVII. yüzyıla ait bir Mecmû'a-i Hikâyât (Vr.01-213) (İnceleme-metin-dizin-tıpkıbasım)
A 17th century's Mecmû'a-i Hikâyât (Fol. 01-213) [Analysis-text-index-facsimile]
İSHAK ALGAN
Doktora
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıMarmara ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZUHAL HASENE KÜLTÜRAL