Bergson ve Feyerabend'in felsefe ve bilim anlayışlarının karşılaştırılması ve eleştirisi
A comparison and critique of Bergson and Feyerabend's understanding of philosophy and science
- Tez No: 1008796
- Danışmanlar: PROF. DR. LEVENT BAYRAKTAR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Felsefe, Philosophy
- Anahtar Kelimeler: Henri Bergson, Paul Feyerabend, Sezgicilik, Epistemolojik Anarşizm, Plüralizm, Henri Bergson, Paul Feyerabend, Intuitionism, Epistemological Anarchism, Pluralism
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Felsefe ve bilim, tarihsel süreçte farklı metodolojilere dayanmakla birlikte, insanın bilgiye ulaşma çabasında birbirini tamamlayan iki temel alan olmuştur. Bilim, başlangıçta pratik ihtiyaçları karşılamaya yönelik merakla gelişirken; felsefe, hakikati bilme sevgisinden beslenmiştir. Metafizik de bu ortak zeminin kurucu unsurlarından biri olarak varlık göstermiş, ancak modern dönemde felsefe ve bilimden ayrıştırılarak ikincil bir konuma itilmiştir. Bu ayrım, zamanla bilimle ilgilenen filozofların metafiziğe mesafeli, metafizikle ilgilenenlerin ise bilimden uzak olarak değerlendirilmesine yol açmıştır. Bu çalışma, felsefe, bilim ve metafiziğin birbirini dışlamayan, aksine birbirini besleyen alanlar olduğunu ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu amaçla, 19. ve 20. yüzyıl felsefesini derinden etkilemiş ve farklı felsefi ekollere mensup iki filozof olan Henri Bergson ve Paul Feyerabend'in felsefe ve bilim anlayışları karşılaştırmalı bir incelemeye tabi tutulmuştur. Sezgici ve spiritüalist tavrı sebebiyle Bergson'un bilimsel birikimi ikinci planda kalmış, epistemolojik anarşizmiyle tanınan Feyerabend ise metafizikten uzak bir düşünür olarak konumlandırılmıştır. Oysa her iki filozofun felsefe ve bilim anlayışları bütünsel olarak ele alındığında, onların felsefeyi ve bilimi özgürlük, yaratıcılık ve çoğulculuk ekseninde yeniden yorumladıkları görülmüştür. Bu yorumlama felsefe, bilim ve metafizik etkileşimi üzerinden gelişmiştir. Çalışmada öncelikli olarak 19. yüzyılda pozitivizm ekolünün etkisi ve Bergsonculuğun nasıl ortaya çıktığının ve Türkiye'ye yansımalarının felsefe, bilim ve metafizik üçgeninde genel bir çerçevesi çizildikten sonra her iki filozofun felsefe ve bilim anlayışları derinlemesine incelenmiştir. Bergson'un süre, sezgi ve yaratıcı evrim kavramları; Feyerabend'in yöntem eleştirisi, epistemolojik anarşizm ve bilimsel çoğulculuk savunusu merkeze alınarak, felsefe ve bilimin birbirini tamamlayan yönleri açığa çıkarılmıştır. Bu bağlamda, her iki filozofun felsefe ve bilim anlayışlarını geliştirirken felsefe tarihine yöneltikleri eleştiriler ve bu eleştiriler üzerine inşa ettikleri felsefe ve bilim anlayışları metafizik ilişkisi içinde değerlendirilmiştir. Yapılan değerlendirmeler sonucunda, Bergson ve Feyerabend'in özgün felsefi katkıları üzerinden, modern düşüncede sıklıkla karşı karşıya getirilen felsefe, bilim ve metafiziğin aslında birbirini tamamlayan alanlar olduğu ortaya konmuş; özgürlük ve çoğulculuk temelli bir bilim ve felsefe anlayışının imkânına işaret edilmiştir.
Özet (Çeviri)
Philosophy and science, while relying on different methodologies throughout history, have been two fundamental fields that complement each other in humanity's quest for knowledge. Science initially developed out of curiosity aimed at meeting practical needs, while philosophy drew on the love of knowing the truth. Metaphysics has also been present as one of the founding elements of this common ground, but in the modern era, it has been separated from philosophy and science and relegated to a secondary position. Over time, this separation has led to philosophers interested in science being viewed as distant from metaphysics, and those interested in metaphysics being viewed as distant from science. This study aims to demonstrate that philosophy, science, and metaphysics are not mutually exclusive fields, but rather fields that nourish each other. To this end, the philosophical and scientific understandings of Henri Bergson and Paul Feyerabend, two philosophers who profoundly influenced 19th and 20th century philosophy and belonged to different philosophical schools, have been subjected to a comparative analysis. Due to his intuitive and spiritualist stance, Bergson's scientific knowledge has been overshadowed, while Feyerabend, known for his epistemological anarchism, has been positioned as a thinker distant from metaphysics. However, when the philosophical and scientific understandings of both philosophers are considered holistically, it is seen that they reinterpreted philosophy and science in terms of freedom, creativity, and pluralism. This interpretation developed through the interaction of philosophy, science, and metaphysics. The study first outlines a general framework based on the triangle of philosophy, science, and metaphysics, focusing on the impact of the positivist school in the 19th century, the emergence of Bergsonism and Bergsonism's reflections in Turkey. Following this, the philosophical and scientific understandings of both philosophers are examined in depth. Bergson's concepts of duration, intuition, and creative evolution; and Feyerabend's critique of method, epistemological anarchism, and defense of scientific pluralism are central to revealing the complementary aspects of philosophy and science. In this context, the critiques both philosophers directed at the history of philosophy while developing their own understandings of philosophy and science, and the understandings of philosophy and science they built upon these critiques, are evaluated in the context of their relation to metaphysics. As a result of these evaluations, it has been revealed that philosophy, science, and metaphysics, which are often contrasted in modern thought, are actually complementary fields, as shown by based on the original philosophical contributions of Bergson and Feyerabend. The possibility of an understanding of science and philosophy based on freedom and pluralism has been pointed out.
Benzer Tezler
- Bergson'un bilgi anlayışı ve M. Şekip Tunç'a yansıması
Knowledge understanding of Bergson and its effects on M. Şekip Tunç
HABİB ŞENER
Yüksek Lisans
Türkçe
2004
FelsefeAtatürk ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. RUHATTİN YAZOĞLU
- Bergson ve sinemada düşünce hareketi/imge hareketi
Bergson and the thought movement/image movement in cinema
ÖZCAN YILMAZ SÜTCÜ
- Gazali ve Henri Bergson felsefesinde sezgi
Intuition in Ghazali and Henri Bergson's philosophy
VİLDAN DOĞANAY
- Bergson ve Nietzsche'de gülmenin toplumsallığı ve aykırılığı üzerine
On the sociality and nonconformity of laughter in Bergson and Nietzsche
GÜLDANE KAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
FelsefeÇukurova ÜniversitesiFelsefe Grubu Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SADIK EROL ER