Güneydoğu Anadolu Bölgesi müzelerinde bulunan Osmanlı dönemi mühürlerinden örnekler
Examples of Ottoman period seals found in museums of the Southeastern Anatolia Region
- Tez No: 1008306
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ERCAN ÇALIŞ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sanat Tarihi, Art History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sanat Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Mühür arkeolojik dönemden günümüze kadar gelen sahiplenme, mülkiyet ve hakimiyet sembolü olarak kullanılan bir objedir. Arkeolojik dönemlerde eşyaların, yiyeceklerin vb. ürünlerin kimlere ait olduğunu belirlemek için kullanılmıştır. Zamanla gelişimini sürdüren mühürler farklı form ve süsleme öğeleriyle karşımıza çıkmaktadır. Anadolu'da damga ve silindir şeklinde karşımıza çıkan mühürler Osmanlı Devleti dönemine gelinceye kadar değişikliğe uğramış ve birçok devlet yöneticisi tarafından yüzük şeklinde kullanılmaya başlanmıştır. Osmanlı padişahları, aileleri ve yöneticiler başta olmak üzere birçok kişi kendi adına veya devlet işlerinde kullanılmak üzere yüzük mühürler kazdırmışlardır. Yüzük mühürler Osmanlı devletinin son dönemlerine kadar kullanılmıştır. Osmanlı döneminde yüzük şeklinde kazınan mühürlerin kullanımına devam edilsede zamanla yerini tutamaklı mühürlere bırakmıştır. Mühürler Osmanlı döneminde usta hakkaklar elinde bir şahesere dönüşmüştür. Osmanlı Padişahları ve üst düzey yöneticilerin günümüze ulaşan mühürleri önemli hakkakların elinden çıkmıştır. Hakkaklar bu mesleğe başlarken sadece hakk (kazıma) sanatını öğrenmemişlerdir. Ayrıca hat ve tezyin sanatı ile edebiyat konularında eğitimler almışlardır. 19. ve 20. yüzyıllarda önemli bir yere sahip olan mühürler Cumhuriyetin ilanından sonra latin harflerine geçilmesiyle önemini yitirmiş ve bu sanat eski önemini kaybetmiştir. Osmanlı dönemi mühürleri ile ilgili tez çalışmasında Güneydoğu Anadolu Bölgesi müzelerinde bulunan Osmanlı ve Cumhuriyet dönemi mühürleri incelenmiştir. Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde pekçok müze bulunmasına rağmen envanter kayıtlarında Osmanlı dönemi mühürleri bulunan 7 (yedi) müze tespit edilmiştir. Tez kapsamına alınan müzeler Adıyaman Müzesi, Diyarbakır Arkeoloji Müzesi, Gaziantep Mevlevihanesi Vakıf Müzesi, Gaziantep Zeugma Müzesi, Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi, Mardin Müzesi ve Mardin Sakıp Sabancı Kent Müzesi'dir. Değerlendirmeye alınan müzelerde yer alan mühürler 18. ve 20. yüzyıllar arasını kapsamaktadır. Resmi (kurum), zat (şahıs), vakıf ve tılsım mühürler olarak gruplandırılan bu mühür örnekleri detaylı bir şekilde incelenmiştir. Ait oldukları dönem, yapımında kullanılan malzeme, form, kullanım alanları, süsleme özellikleri, yapım teknikleri ve yazı türleri ile ilgili detaylı araştırmalar yapılmıştır. Özellikle müzelerde bulunan resmi (kurum) mühürlerdeki yöre isimlerinin günümüzde hangi il veya ilçe sınırlarında yer aldığı tespit edilmiş ve belgelendirilmiştir. Tezin değerlendirme ve karşılaştırma bölümleri ile sonuç bölümünde mühürler detaylı bir şekilde incelenmiş ve daha önce yapılan bilimsel çalışmalarda yer alan mühür örnekleriyle karşılaştırmaları yapılmıştır.
Özet (Çeviri)
The seal is an object that has been used as a symbol of ownership, property and sovereignty from archaeological times to the present day. In archaeological times, it was used to determine who owned objects, foodstuffs and other products. Seals, which have continued to evolve over time, come in different forms and with different decorative elements. Seals, which appeared in Anatolia in the form of stamps and cylinders, underwent changes until the Ottoman Empire period and began to be used as rings by many state administrators. Many people, especially Ottoman sultans, their families and administrators, had ring seals engraved in their own names or for use in state affairs. Ring seals were used until the final period of the Ottoman Empire. Although the use of ring-shaped seals continued during the Ottoman period, they eventually gave way to seal rings. Seals became masterpieces in the hands of skilled craftsmen during the Ottoman period. The seals of Ottoman sultans and high-ranking officials that have survived to this day were crafted by important engravers. When engravers began their careers, they did not only learn the art of engraving. They also received training in calligraphy, decorative arts, and literature. Seals, which held an important place in the 19th and 20th centuries, lost their significance after the proclamation of the Republic with the transition to the Latin alphabet, and this art form lost its former importance. In a thesis on Ottoman-era seals, Ottoman and Republican-era seals found in museums in the Southeast Anatolia Region were examined. Although there are many museums in the Southeast Anatolia Region, only seven museums were found to have Ottoman-era seals in their inventory records. These museums are the Adıyaman Museum, the Diyarbakır Archaeology Museum, the Gaziantep Mevlevihanesi Foundation Museum, the Gaziantep Zeugma Museum, the Şanlıurfa Archaeology Museum, the Mardin Museum, and the Mardin Sakıp Sabancı City Museum. The seals found in the museums under evaluation date from the 18th to the 20th centuries. These seal examples, categorised as official (institutional), personal (individual), foundation, and talisman seals, have been examined in detail. Detailed research has been conducted on the period to which they belong, the materials used in their manufacture, their form, areas of use, decorative features, manufacturing techniques, and types of writing. In particular, the regional names on official (institutional) seals found in museums have been identified and documented in terms of their current provincial or district boundaries. In the evaluation and comparison sections, as well as the conclusion section of the thesis, the seals have been examined in detail and compared with seal examples from previous scientific studies.
Benzer Tezler
- Erzurum ve Kars Müzelerinde bulunan Urartu dönemi öncesine ait metal silahlar
Pre-Urartian metallic weapons in Erzurum and Kars Museums
GÜLŞAH ALTUNKAYNAK
- Eskişehir-Kütahya ve Afyon müzelerinde korunan Herakles heykelleri ışığında Phrygia`da Herakles tipolopjisi
The type of Heakles in Phrygia bye the help of Herakles statues which are proteckt in Eskişehir, Kütahya and Afyon
RIZA BURAK AKKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2005
ArkeolojiAnadolu ÜniversitesiKlasik Arkeoloji Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. HÜSEYİN SABRİ ALANYALI
- Güneydoğu Anadolu bölgesinin M. Ö. III. bine tarihlendirilen tunç silahları
Başlık çevirisi yok
DERYA YALCIKLI
Yüksek Lisans
Türkçe
1991
ArkeolojiHacettepe ÜniversitesiArkeoloji ve Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ARMAĞAN ERKANAL
- Doğu ve güneydoğu anadolu bölgesi kent müzeleri ve bu müzelerde bulunan taşınır kültür varlığı örnekleri
Eastern and southeast anatolia region city museums and examples of movable cultural assets in these museums
AHMET ERK
Doktora
Türkçe
2024
MüzecilikVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ERCAN ÇALIŞ
- Türkiye'nin seçilmiş bazı müzelerinden Hellenistik ve Roma Dönemi bronz heykelcikleri
Hellenistic-Roman period bronze sculptures from some chosen museums from Turkey
İSA KIZGUT