İstanbul'da bir aile sağlığı merkezine başvuran 18 yaş ve üstü bireylerin organ bağışı hakkındaki bilgi ,tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi
Evaluation of the knowledge, attitudes, and behaviors of individuals aged 18 and over applying to a family health center in Istanbul regarding organ donation
- Tez No: 1007141
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SABAH TÜZÜN, DR. HALİT ÖZDEMİR
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Organ Nakli, Beyin ölümü, Toplumsal Farkındalık, Organ Transplantation, Brain Death, Public Awareness, Social awareness
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sağlık Bilimleri Üniversitesi
- Enstitü: İstanbul Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu çalışmanın amacı, İstanbul'da bulunan Ahi Evran Aile Sağlığı Merkezi'ne başvuran 18 yaş ve üzeri bireylerin organ bağışı konusundaki bilgi düzeyleri ile tutum ve davranışlarını değerlendirmek ve sosyodemografik özellikler ile organ bağışına yönelik tutumlar arasındaki ilişkiyi incelemektir. Gereç ve Yöntem: Bu araştırma, kesitsel ve tanımlayıcı tipte yürütülmüş gözlemsel bir anket çalışmasıdır. Çalışma, 15 Aralık 2025 – 30 Ocak 2026 tarihleri arasında İstanbul Ahi Evran Aile Sağlığı Merkezi'nde gerçekleştirilmiştir. Araştırmaya toplam 328 birey dahil edilmiştir. Veriler, sosyodemografik özellikler ve organ bağışı ile ilgili bilgi ve farkındalık sorularını içeren anket formu ile birlikte Organ Bağışı Tutum Ölçeği (OBTÖ) kullanılarak yüz yüze görüşme yöntemiyle toplanmıştır. Ölçek, pozitif tutumlar ile negatif tutumlar (tıbbi olarak ihmal edilme korkusu ve bedensel yaralanma korkusu) alt boyutlarından oluşmaktadır. Verilerin analizinde IBM SPSS Statistics 26.0 programı kullanılmış olup anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmaya katılan bireylerin yaş ortalaması 35,47±12,68 yıl olup medyan yaş 35 (18–78) yıl olarak saptanmıştır. Katılımcıların %59,1'i kadın, %40,9'u erkekti. Bireylerin %63,7'si evli, %36,3'ü bekar olup %53,4'ü lise ve üzeri eğitim düzeyine sahipti. Katılımcıların %59,1'i organ/doku bağışı ve naklini desteklediğini belirtirken, %36,0'ı kararsız olduğunu, %4,9'u ise desteklemediğini ifade etmiştir. Organ bağışı yapmayı isteme durumuna bakıldığında bireylerin %37,8'i (isterim + kesinlikle isterim) organ bağışı yapmayı düşündüğünü belirtirken, %42,4'ü kararsız olduğunu bildirmiştir. Katılımcıların organ nakli yapılabilen organlar hakkında en sık belirttiği organ böbrek (%91,8) olurken bunu kalp (%66,5) ve karaciğer (%59,5) izlemiştir. Ölüm kriterleri konusunda bireylerin %57,3'ü beyin ölümünü doğru yanıt olarak ifade ederken, %32,0'si bu konuda fikri olmadığını belirtmiştir. Organ bağışı hakkında ülkemizde yeterli farkındalık olduğunu düşünenlerin oranı %8,8 iken, %75,0'i yeterli farkındalık olmadığını ifade etmiştir. vii Organ Bağışı Tutum Ölçeği puan ortalamaları pozitif tutumlar için 96,19±18,56; tıbbi olarak ihmal edilme korkusu için 28,71±11,68; bedensel yaralanma korkusu için 31,59±12,34 ve toplam negatif tutum için 60,38±21,86 olarak belirlenmiştir. Cinsiyete göre pozitif tutum puanları arasında anlamlı fark saptanmış olup kadınların pozitif tutum puanları daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Eğitim düzeyine göre yapılan değerlendirmede lise ve üzeri mezun bireylerin pozitif tutum puanları daha yüksek iken negatif tutum puanları daha düşük bulunmuş ve gruplar arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı saptanmıştır (p<0,05).“Organ/doku bağışı ve naklini destekliyor musunuz?”sorusuna verilen yanıtlara göre tüm ölçek alt boyutlarında anlamlı fark saptanmış, destekleyen bireylerde pozitif tutum puanı daha yüksek, negatif tutum puanları daha düşük bulunmuştur (p<0,001). Yaş ile ölçek alt boyutları arasında anlamlı korelasyon saptanmamıştır (p>0,05). Sonuç: Bu çalışma, bireylerin organ bağışı konusunda genel olarak olumlu tutuma sahip olmakla birlikte, kararsızlık oranının yüksek olduğunu göstermiştir. Eğitim düzeyi arttıkça organ bağışına yönelik olumlu tutumların güçlendiği ve olumsuz tutumların azaldığı belirlenmiştir. Ayrıca toplumda organ bağışı konusunda farkındalık eksikliği olduğu görülmüştür. Birinci basamak sağlık hizmetlerinde yürütülecek bilgilendirme çalışmaları ve eğitim programlarının, organ bağışı konusundaki yanlış inanışları azaltarak bağış oranlarının artırılmasına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
Özet (Çeviri)
Objective: The aim of this study was to evaluate the knowledge, attitudes, and behaviors regarding organ donation among individuals aged 18 years and older who applied to Ahi Evran Family Health Center in Istanbul, and to investigate the relationship between sociodemographic characteristics and attitudes toward organ donation. Materials and Methods: This study was designed as a descriptive, cross sectional, observational survey. The research was conducted between December 15, 2025 and January 30, 2026 at Ahi Evran Family Health Center in Istanbul. A total of 328 individuals were included in the study. Data were collected through face-to-face interviews using a questionnaire form that included sociodemographic characteristics and questions related to knowledge, attitude, and behavior about organ donation. In addition, the Organ Donation Attitude Scale (developed by Yazıcı Sayın and Yazıcı, 2016) was applied. The scale consists of subdimensions including positive attitudes and negative attitudes (fear of medical neglect and fear of bodily mutilation). Statistical analyses were performed using IBM SPSS Statistics software, and p<0.05 was accepted as statistically significant. Results: The mean age of the participants was 35.47±12.68 years, and the median age was 35 (18–78) years. Of the participants, 59.1% were female and 40.9% were male. The majority of individuals were married (63.7%), while 36.3% were single. The proportion of participants with high school education or above was 53.4%, and 5.5% were healthcare workers. Overall, 59.1% of the participants stated that they supported organ/tissue donation and transplantation, whereas 36.0% were undecided and 4.9% did not support it. Regarding willingness to donate organs in the near future, 37.8% reported that they would be willing to donate, while 42.4% remained undecided. Only 8.8% of participants believed that organ donation awareness in Türkiye was sufficient, whereas 75.0% stated that it was insufficient. The most commonly known transplantable organ was the kidney (91.8%), followed ix by the heart (66.5%) and liver (59.5%). Concerning the criteria for organ procurement, 57.3% correctly indicated brain death, while 32.0% reported having no opinion. The mean scores of the Organ Donation Attitude Scale were 96.19±18.56 for positive attitudes, 28.71±11.68 for fear of medical neglect, 31.59±12.34 for fear of bodily mutilation, and 60.38±21.86 for total negative attitudes. A statistically significant association was found between educational status and supporting organ donation, with higher support rates among individuals with high school education or above (p=0.008). Positive attitude scores were significantly higher in females compared to males (p=0.049). Participants who supported organ donation had higher positive attitude scores and lower negative attitude scores (p<0.05). No significant correlation was found between age and attitude scale subdimension scores (p>0.05). Conclusion: The findings of this study indicate that participants generally had positive attitudes toward organ donation; however, the rate of indecision remained considerably high. Higher educational level was associated with stronger positive attitudes and lower negative attitudes. In addition, insufficient public awareness regarding organ donation was evident. Educational interventions and awareness programs conducted in primary healthcare settings may contribute to increasing organ donation rates by improving public knowledge and reducing misconceptions.
Benzer Tezler
- İstanbul'da bir aile sağlığı merkezine başvuran hasta ve hasta yakınlarının ülkemizdeki tütün kontrol çalışmaları ile ilgili bilgi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi
Evaluation of knowledge, attitudes and behaviors of patients and their relatives who applied to a family health center in İstanbul, related to tobacco control policies in our country
EVREN TARIM
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2017
Halk Sağlığıİstanbul ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜNAY GÜNGÖR
- Aile sağlığı merkezine başvuran 18-49 yaş üreme çağındaki kadın hastaların anne sütü ve emzirme hakkında bilgi düzeyi ve emzirme tutumlarının değerlendirilmesi
Assessment of knowledge level and nursing attitude about mother's milk and breastfeeding of Female Patients of 18-49 age of reproductive age who applied to A family health center
FAİZE KAMİŞ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2020
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ ÖZDEMİR
PROF. DR. BERRİN TELATAR
- Bir aile sağlığı merkezine başvuran erişkinlerde uyku kalitesi ve gündüz uykululuğunun değerlendirilmesi
Assessment of sleep quality and daytime sleepiness in adults presenting to a family health center
ŞEBNEM SAĞLAM
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BERRİN TELATAR
- Bir eğitim aile sağlığı merkezine başvuran hastalarda kanser taramalarına yönelik tutum ile aile hekimine güven arasındaki ilişki
The relationship between attitudes toward cancer screening and trust in family physicians among patients attending a training family health center
ERTUĞRUL GİÇİ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. VELİTTİN SELÇUK ENGİN
- Aile sağlığı merkezine başvuran yetişkinlerin D vitamini eksikliği hakkında bilgi, tutum ve D vitamini kullanımının değerlendirilmesi
Evaluation of knowledge, attitudes, and vitamin D use regarding vitamin D deficiency among adults applying to a family health center
ARİF ERDOĞAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖZLEM POLAT