Eko turizm alanlarının coğrafi bilgi sistemleri kullanılarak belirlenmesi: Nevşehir ili örneği
Determination of the eco- tourism areas of Nevşehir province using geographical i̇nformation systems: The example of Nevşehir province
- Tez No: 1006792
- Danışmanlar: PROF. DR. ŞENAY MANTAŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Turizm, Tourism
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Coğrafya Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Günümüzde kırsal alanlardan kent merkezlerine doğru yönelen nüfus hareketleri yaşanmaktadır. Bu hareketlilik, şehirlerin mevcut yerleşim kapasitelerini zorlamakta, insanların sınırlı alanlarda yaşamalarını zorunlu bir hale getirmektedir. Nüfusun artmasıyla birlikte yaşanan baskı, şehirlerin fiziksel dokusunu bozmakta, yeşil alanların azalmasına neden olmakta ve etkinliklere erişimleri kısıtlamaktadır. Kişi başına düşen yeşil alanların azalması, bireylerin açık alan kullanımını kısıtlamakta ve rekreatif faaliyetlere erişimini kısıtlamaktadır. Bu kısıtlama, bireylerin doğal çevreyle temasını azaltmakta, bağ kurmasını engelleyerek yaşam kalitesinin olumsuz yönde etkilemektedir. Doğal alanların korunması, çevre bilincinin geliştirilmesi ve kültürel mirasın sürdürülmesi düşüncesi, turizm sektöründe alternatif arayışlarına zemin hazırlamıştır. Bu doğrultuda, doğal çevredeki bozulmayı sınırlandırmayı, doğal alanların sürdürülebilirliğini, kültürel değerlerin korunmasını ve yerel halkın sosyo ekonomik açıdan desteklenmesini amaçlayan ekoturizm önem kazanmış ve popüler bir yaklaşım haline gelmiştir. Ekoturizm anlayışının temelinde, doğaya karşı duyarlı bir bilinç oluşturmak ve kırsal alanlarda ekonomik çeşitlilikle beraber sürdürülebilir kalkınmayı desteklemektir. Bundan dolayı, ekoturizm için uygun alanlarının belirlenmesi, mevcut ve geleceğe yönelik planlama süreçlerinde önemli bir rol oynar. Ekoturizm alanlarının belirlenmesi süreci çok boyutlu mekânsal analizler içeren aynı zamanda çeşitli kriterlerin ele alındığı karmaşık bir süreçtir. Çalışma alanı olarak ele alınan Nevşehir ili, kendine has jeomorfolojik yapısı, doğal peyzaj çeşitliliği, kırsal alanları ve zengin kültürel geçmişiyle Türkiye'nin ekoturizm faaliyetleri açısından dikkat çeken başlıca bölgelerden biridir. Kapadokya bölgesinin karakteristik jeolojik oluşumları, doğal vadileri, özgün kırsal mimari dokusu, mağara ve yer altı şehirleri, Nevşehir ilinin ekoturizm potansiyelini güçlendiren başlıca unsurlar arasındadır. Son yıllarda sürdürülebilir turizm anlayışına yönelik farkındalığın artması, Nevşehir ilinde de doğa temelli turizm aktivitelerinin çeşitlenmesini sağlamış ve toplum tarafından ilginin zamanla artış gösterdiği gözlemlenmiştir. Ele alınan çalışmadaki amaç, Nevşehir ilindeki ekoturizm faaliyetlerine uygun alanların Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Analitik Hiyerarşi Süreci yöntemleri kullanılarak belirlenmesidir. Nevşehir ili ekoturizm modelinin oluşturulması, bölgenin sahip olduğu doğal ve kültürel değerlerin korunması, turizm faaliyetlerinin sürdürülebilir bir anlayışla yönlendirilmesi, alan kullanımındaki dengesizliklerin önlenmesi ve yerel halkın sosyo- ekonomik açıdan desteklenmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Bu kapsamda gerçekleştirilen çalışmada, Nevşehir ilinde ekoturizm açısından potansiyel taşıyan alanların bilimsel ve nesnel ölçütler doğrultusunda belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışma sürecinde Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) destekli Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) - Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) yöntemi birlikte kullanılmıştır. Ekoturizm faaliyetlerine uygun alanları belirmek amacıyla uzmanlardan görüşler alınmış, bölgenin doğal, kültürel ve sosyal özelliklerini kapsayan literatür çalışmaları birlikte değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmeler sonucunda ekoturizm alanlarının belirlenmesinde eğim, bakı, yağış, sıcaklık, yükseklik, arazi kullanımı, su kaynaklarına uzaklık, yerleşime uzaklık, yola uzaklık ve koruma alanına uzaklık olmak üzere toplam 10 ölçüt belirlenmiştir. Çalışma sürecinde elde edilen tüm veriler ArcGIS 10.5 yazılımına aktarılmış, tematik haritalar oluşturulmuş ve yeniden sınıflandırma işlemleri gerçekleştirilmiştir. Nevşehir ili ekoturizm uygunluk haritası sayesinde il genelinde ekoturizme elverişli alanlar ortaya konmuş, bu alanların mevcut arazi kullanımları analiz edilerek turizm planlaması ve uygulamalarına yönelik önemli stratejik öneriler geliştirilmiştir.
Özet (Çeviri)
Today, population movements from rural areas to urban centers are increasingly evident. This trend places considerable pressure on the existing settlement capacities of cities, forcing individuals to live in increasingly constrained spaces. Population growth adversely affects urban morphology, leading to a reduction in green spaces and limiting access to recreational activities. The decrease in per capita green areas restricts individuals' use of open spaces and reduces their participation in recreational activities, thereby diminishing human–nature interaction and negatively affecting overall quality of life.The need to conserve natural areas, enhance environmental awareness, and sustain cultural heritage has prompted the search for alternative approaches within the tourism sector. In this context, ecotourism—aimed at minimizing environmental degradation, ensuring the sustainability of natural resources, protecting cultural values, and supporting local communities socio-economically—has gained prominence as a sustainable tourism approach. At its core, ecotourism seeks to foster environmental consciousness while promoting sustainable development and economic diversification in rural areas. Therefore, identifying areas suitable for ecotourism plays a crucial role in both current and future spatial planning processes.The identification of ecotourism-suitable areas is a complex process involving multi-dimensional spatial analyses and the evaluation of multiple criteria. Nevşehir province, selected as the study area, is one of Turkey's most prominent regions for ecotourism due to its unique geomorphological characteristics, diverse natural landscapes, rural areas, and rich cultural heritage. The distinctive geological formations of the Cappadocia region, natural valleys, unique rural architectural texture, caves, and underground cities are among the primary factors enhancing Nevşehir's ecotourism potential. In recent years, increased awareness of sustainable tourism has led to the diversification of nature-based tourism activities in the province, accompanied by a growing public interest in such activities.The aim of this study is to determine areas suitable for ecotourism activities in Nevşehir province using Geographic Information Systems (GIS) and the Analytic Hierarchy Process (AHP). The development of an ecotourism suitability model for Nevşehir is essential for the conservation of natural and cultural assets, the sustainable management of tourism activities, the prevention of land-use imbalances, and the socio-economic empowerment of local communities. Accordingly, this study seeks to identify ecotourism potential areas based on scientific and objective criteria.In this study, a GIS-based Multi-Criteria Decision-Making (MCDM) approach integrated with the Analytic Hierarchy Process (AHP) was employed. Expert opinions were obtained, and literature covering the natural, cultural, and social characteristics of the region was evaluated. As a result, ten criteria were identified for ecotourism suitability assessment: slope, aspect, precipitation, temperature, elevation, land use, distance to water resources, distance to settlements, distance to roads, and distance to protected areas. All datasets were processed using ArcGIS 10.5 software, thematic maps were generated, and reclassification procedures were applied. The resulting ecotourism suitability map identifies areas appropriate for ecotourism across Nevşehir province, and an evaluation of current land-use patterns enabled the development of strategic recommendations to support sustainable tourism planning and implementation.
Benzer Tezler
- Heyelan alanlarının orman yolları ile ilişkisinin coğrafi bilgi sistemleri kullanılarak belirlenmesi
Determination of relationship of landslide areas with forest roads using geographical information systems
SEDA YURDADOĞ AYDIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Ormancılık ve Orman MühendisliğiKaradeniz Teknik ÜniversitesiOrman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SELÇUK GÜMÜŞ
- Orman köylüsü odaklı ekoturizm alanlarının belirlenmesi ve planlanması
Determination and planning of forest villager focused ecotourism areas
NAZLI ESER
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
TurizmGiresun ÜniversitesiEkoturizm Rehberliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EBRU BİLİCİ
- Çanakkale ilinde ekoturizme uygun alanların CBS ve analitik hiyerarşi prosesi (AHP) yardımıyla belirlenmesi
Determination of areas suitable for ecotourism in Çanakkale province with the help of GIS and analytical hierarchy process (AHP)
SUDE NUR KAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Şehircilik ve Bölge PlanlamaÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiCoğrafi Bilgi Teknolojileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. LEVENT GENÇ
- Sakarya ili ekoturizm potansiyelinin belirlenmesi
Determination of Sakarya province ecotourism potential
FETHİYE KAYA
- Şehit Şerife Bacı Tabiat Parkı'nın sürdürülebilir ekoturizm potansiyelinin peyzaj yönetimi ve planlama açısından değerlendirilmesi
Evaluation of sustainable ecotourism potential of the Sehit Serife Baci Natural Park on the landscape management and planning
HÜSEYİN AKPINAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Peyzaj MimarlığıKastamonu ÜniversitesiSürdürülebilir Tarım ve Tabii Bitki Kaynakları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET ÇETİN