Çocuk eserleri çevirisinde cinsiyet aktarımı: Makine çevirisi ve insan çevirisi karşılaştırması
Gender transfer in the translation of children's literature: A comparison of machine translation and human translation
- Tez No: 1006457
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ NEJLA GEZMİŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mütercim-Tercümanlık, Translation and Interpretation
- Anahtar Kelimeler: Artgönderim, ChatGPT-4o, çocuk yazını, çocuk yazını çevirisi, DeepL Translator, Google Translate, makine çevirisi, yapay zekâ çevirisi, AI translation, anaphoric reference, ChatGPT-4o, children's literature, DeepL Translator, Google Translate, translation of children's literature, machine translation
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kırıkkale Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
ÇOCUK ESERLERİ ÇEVİRİSİNDE CİNSİYET AKTARIMI: MAKİNE ÇEVİRİSİ VE İNSAN ÇEVİRİSİ KARŞILAŞTIRMASI Bu çalışmada 0-6 yaş Türkçe çocuk yazını (ÇY) eserlerinin çevirisinde cinsiyet kavramının adıllar bağlamında aktarımında insan çevirmenin ve Google Translate (GT), DeepL Translator (DT) ve ChatGPT- 4o'nun yaklaşımlarının karşılaştırmalı olarak araştırılması amaçlanmıştır. Bu bağlamda makine çevirisi (MÇ) araçlarının ve ÇY eserleri çevirilerinde çevirmenlerin öykülerdeki cinsiyet belirten dil yapılarını ve ifadelerini nasıl aktardıklarının belirlenmesi hedeflenmiştir. Bu çalışmada MÇ araçlarının gerçekleştirdiği ÇY eserlerinin çevirileri adıl tercihleri bağlamında inceleneceği için bu çalışmanın MÇ araçlarının gelişimine katkıda bulunacağı öngörülmektedir. Durum çalışması olan bu araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizi kullanılmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak, 0-6 yaş çocuklar için Türkçe yazılmış 6 adet temel düzey kısa öykü ve bu öykülerin İngilizce çevirileri kullanılmıştır. Çalışmanın amacına hizmet etmesi açısından, masal ve öyküler“fabl”türünde (hayvanlar, bitkilerin ve cansız varlıkların konuşturulduğu) eserlerden seçilmiştir. Elde edilen bulgulara göre bu araştırmada; ÇY eserlerinin çevirisinde (i) insan çevirmenin aksine MÇ araçlarının görsel analiz yapamadığı, (ii) MÇ araçlarının da, insan çevirmen gibi, karakterlerin cinsiyetlerini belirledikleri durumlarda cinsiyete uygun adılları kullanabildikleri, (iii) insan çevirmenlerin ve MÇ araçlarının öykülerde cinsiyeti aktarılmamış veya çeşitli nedenlerden (görsel okuyamama veya dilsel yapıyı çözememe) dolayı cinsiyeti belirlenemeyen karakterler için eril genelleme (generic he kullanımı) yaptıkları, (iv) MÇ araçlarından GT ve DT'nin karakterlere gönderimde bulunan adılların kullanımı konusunda tutarsız davrandığı ve bu tutarsızlığın nedeninin karakterlere yapılan artgönderim yapıları olduğu, (v) adıl tercihlerinde tutarlı davranan ChatGPT-4o'nun, ÇY eserleri çevirisinde cinsiyetin adıllar aracılığıyla aktarımı konusunda GT ve DT'ye göre daha başarılı olduğu ve ChatGPT-4o'ya verilen istemin yapılan çevirilerde adıl tercihi bakımından etkisinin olmadığı görülmüştür.
Özet (Çeviri)
GENDER TRANSFER IN THE TRANSLATION OF CHILDREN'S LITERATURE: A COMPARISON OF MACHINE TRANSLATION AND HUMAN TRANSLATION This study aims to compare the approaches of human translators and Google Translate (GT), DeepL Translator (DT), and ChatGPT-4o in conveying the concept of gender in the context of pronouns in the translation of Turkish children's literature (CL) works for ages 0-6. In this context, the aim is to determine how machine translation (MT) tools and human translators convey gender-specific language structures and expressions in the stories they translate. Since this study will examine the translations of CL works produced by MT tools in the context of adjective preferences, it is anticipated that this study will contribute to the development of MT tools. In this research, which is a case study, content analysis, one of the qualitative research methods, was used. Six basic-level short stories written in Turkish for children aged 0-6 and their English translations were used as data collection tools in the research. In order to serve the purpose of the study, fairy tales and stories were selected from works of the“fable”genre (in which animals, plants, and inanimate objects are given human characteristics). The findings revealed that (i) unlike human translators, MT tools cannot perform visual analysis in the translation of CL Works, (ii) MT tools -like human translators- can use gender-appropriate pronouns when they determine the gender of characters, (iii) human translators and MT tools make masculine generalizations for characters whose gender is not conveyed in the stories or whose gender cannot be determined for various reasons (inability to read visuals or decipher linguistic structure), (iv) GT and DT behave inconsistently regarding the use of pronouns in character references, and the reason for this inconsistency is the structure of the anaphoric references to the characters, (v) ChatGPT-4o, which behaves consistently in its pronoun choices, is more successful than GT and DT in conveying gender through pronouns, and the prompt given to ChatGPT-4o has no effect on pronoun preference
Benzer Tezler
- Sivas'ta kadınların işgücüne katılım farklılıkları
Başlık çevirisi yok
BİNNUR ERCEM
Yüksek Lisans
Türkçe
1984
SosyolojiCumhuriyet ÜniversitesiKurumlar Sosyolojisi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. FARUK KOCACIK
- Sivas yöresinde akraba evliliği yapan ve yapmayan çiftlerde dermatoglifik benzerlikler
Similarities of dermataoglyphies among individval of married relatives and married couples not related to each other in Sivas region
Y. SELMA SÜNGÜ
Yüksek Lisans
Türkçe
1984
Tıbbi BiyolojiCumhuriyet ÜniversitesiTıbbi Biyoloji ve Genetik Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. İLHAN SEZGİN
- Süt formüllerinin tüketim uygulamaları ve süt formüllerinin C vitamini içeriği ile pH değerleri
Başlık çevirisi yok
GÖNÜL VAROL
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Besin Hijyeni ve Teknolojisiİstanbul ÜniversitesiÇocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TÜRKAN KUTLUAY
- Türkiye'de aile planlaması çalışmalarında erkeklerin önemi, hastane personeli ile fabrika işçilerinin doğum kontrol yöntemlerine karşı tutum ve davranranışlarında farklılığın araştırılması
Başlık çevirisi yok
KAMİL MALKOÇLU
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
Demografiİstanbul ÜniversitesiAile Sağlığı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DERİN KÖSEBAY
- Adolesan intihar girişimlerinin psiko-sosyal nedenleriyle ilgili araştırma
Başlık çevirisi yok
NAZMİYE YÜKSEL
- Gelişim nörolojisi polikliniğine başvuran nöral tüp defektli olgularda prospektif bir inceleme
Başlık çevirisi yok
İLKBAHAR EMİNE GÜLTEKİN
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Çocuk Sağlığı ve Hastalıklarıİstanbul ÜniversitesiAile Sağlığı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SELÇUK APAK