Central bank digital currencies (CBDCs): A countermeasure to anti-money laundering (AML) challenges posed by cryptocurrencies?
Merkez bankası dijital para birimleri (CBDC'ler): Kripto para birimlerinin neden olduğu karapara aklama (AML) zorluklarına karşı bir önlem mi?
- Tez No: 1006236
- Danışmanlar: PROF. DR. MATTHIAS PETER FINGER
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ekonomi, Economics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: İngilizce
- Üniversite: İstanbul Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İktisat Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İktisat Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tez iki çalışmadan oluşmaktadır: ana araştırma ve alt araştırma. Her ikisi de kara para aklamayla mücadele (AML) etkinliğine odaklanmaktadır. İşlem hacimleri sürekli arttığından, incelenmesi gereken çeşitli zorluklar ortaya çıkmaktadır. Ana araştırma, Merkez Bankası Dijital Para Birimlerinin (CBDC'ler) kripto paralarla ilişkili kara para aklama risklerini azaltmak amacıyla geliştirilip geliştirilmediğini incelemektedir. Bu çalışma, pilot aşamada ve lansmanı yapılmış CBDC'ler üzerine odaklanılarak, ampirik olarak değerlendirilmektedir. Literatür genellikle bu iki dijital para birimini ayrı ayrı ele almaktadır, bu mevcut durum AML açısından önemli bir araştırma boşluğu yaratmaktadır. Hipotezler, literatürün çeşitli yönlerinden kapsamlı analizine dayanarak oluşturulmuştur. Literatür, kripto paraların finansal inovasyon sağlarken; anonimliği, merkeziyetsiz yapıları ve takma adla yapılan işlemlerin önemli AML zorlukları yarattığını göstermektedir. Gizlilik paraları, kripto mikserleri ve barındırılmayan cüzdanlar gibi mekanizmalar sıklıkla darknet ve gölge ekonomide suistimal edilmekte, bu da düzenleyici uygulamayı zorlaştırmaktadır. İlk bakışta işlem doğrulama için kullanılan temel teknoloji gibi bazı ortak özellikleri paylaşsalar da, CBDC'ler farklı mimari ve tasarım seçeneklerine sahiptir, bu nedenle AML uygulamalarını önemli ölçüde etkileyebilir. Gizliliği artıran teknolojiler (PET'ler) CBDC'lerin gizliliği uyumluluk gereklilikleri ile dengelemesine olanak tanır. Programlanabilirlik ve“tasarımla regülasyon”ilkeleri, düzenleyici hedefleri doğrudan para birimi altyapısına entegre ederek AML ve KYC önlemlerinin otomatik olarak uygulanmasını sağlar. Çalışma, CBDC tasarımı için üç katmanlı birleşik bir çerçeve geliştirmiştir: gizlilik tasarımı, uyumluluk tasarımı ve düzenleme tasarımı. Bu çerçeve, Kane'in Düzenleyici Diyalektik Teorisi'nin mantığı ile uyumludur; teori, düzenleyici eylemlerin piyasa katılımcılarından uyum tepkileri tetiklediğini ve bu nedenle davranışsal ayarlamaların öngörülmesi gerektiğini göstermektedir. CBDC'ler, düzenleyici güvenlik önlemlerini ve gerçek zamanlı izlemeyi entegre ederek, kripto para piyasalarında sık görülen düzenleyici arbitraj ve yasa dışı faaliyet risklerini azaltabilir. eCNY, eNaira, Sand Dollar, JAM-DEX ve Dijital Euro gibi küresel vaka çalışmaları, gizlilik, izlenebilirlik ve uyumluluk çerçevelerindeki farklılıkların AML sonuçlarını nasıl etkilediğini göstermektedir. Bu vakalar, AML mekanizmaları, gerçek zamanlı izleme ve programlanabilir kuralları yerleşik olan CBDC'lerin AML etkinliğini önemli ölçüde artırabileceğini ortaya koymaktadır. Literatürden elde edilen bilgiler doğrultusunda, Aralık 2024 itibarıyla kesitsel bir regresyon modeli kullanılarak CBDC benimsenmesi, merkezi ve merkeziyetsiz finansal faaliyetler ve AML etkinliği arasındaki ilişki incelenmiştir. AML etkinliği, ayrı modellerde FATF Skoru, Basel AML Endeksi ve Organize Suç AML Endeksi ile ölçülmüş ve düzenleyici, politik, hukuki, ekonomik ve finansal ortamı yansıtan çeşitli kontrol değişkenleri eklenmiştir. Bulgular, yasal kripto para kullanımına izin veren yargı alanlarının, AML sonuçları ile zayıf pozitif bir ilişki gösterdiğini ortaya koymaktadır. Daha yüksek kripto para sahipliği ve merkezi borsa faaliyet düzeyleri, AML performansıyla negatif ilişkili bulunmuştur. Yerel CBDC sağlayıcılarının bulunduğu ülkelerde AML performansı daha düşüktür. Daha yüksek kişi başına düşen GSYH ise AML etkinliği ile pozitif ilişkilidir. Çalışma, CBDC verilerinin yeni benimsenmiş olması ve kripto paralarla ilgili erken ülke özel verilerinin eksikliği nedeniyle sınırlıdır. Ancak sağlamlık kontrolleri, ana bulguları büyük ölçüde doğrulamaktadır. Sağlamlık analizi, bulguların güvenilirliğini test etmek ve olası endojenlik sorunlarını ele almak için birden fazla yöntem kullanmaktadır. Öncelikle, iki aşamalı en küçük kareler (2SLS) regresyonu, CeFi ve DeFi'yi endojen kabul ederek bunları toplam kripto işlem hacmi, internet başına işlem hacmi ve ortalama aylık ücretle oranlanan işlem hacmi ile enstrümante etmektedir. Zayıf enstrüman testleri, birinci aşama regresyonları, Sargan testleri ve Wu-Hausman testleri enstrümanların geçerliliğini doğrulamış ve CBDC sağlayıcıları ile AML etkinliği arasındaki negatif ilişki tutarlı kalmıştır. İkinci olarak, aynı enstrümanlar ile genel momentler yöntemi (GMM) tahmini, altı modelden beşinin aşırı tanımlama kriterlerini J-testleri ile sağladığını ve katsayı yönlerinin ana bulgularla büyük ölçüde uyumlu olduğunu göstermiştir. Üçüncü olarak, tamamen perakende ve tam olmayan perakende CBDC'lere dayalı alt örneklem analizleri, katsayı yönlerinin genel tutarlılığını doğrulamış, ancak küçük perakende alt örnekleminde istatistiksel anlamlılık daha zayıf kalmıştır. Son olarak, kripto düzenlemesi ile CBDC benimsenmesi arasındaki etkileşim terimleri incelenmiş, genellikle negatif katsayılar elde edilmiş ve Basel Endeksi'nin tam modelinde istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur; bu, hem CBDC benimsemiş hem de kripto düzenlemesi uygulayan ülkelerin, bu ölçüte göre daha düşük AML etkinliği yaşadığını göstermektedir. Ana politika çıkarımı, CBDC'lerin dikkatli tasarlanması durumunda AML etkinliğini artırabileceği ve odaklanılması gerekenin kripto para yasakları değil, sağlam AML çerçeveleri olması gerektiğidir. Ana araştırmanın odak noktası CBDC'ler olsa da, özel olarak ihraç edilen kripto paraların anlaşılması önemlidir; çünkü bunlar büyük ölçüde düzenlenmemiş, sınır ötesi ortamda işlem görmektedir. Bu özellikler, CBDC'lerin azaltmayı hedeflediği kara para aklama ve yasa dışı fon akışı risklerini yaratmaktadır. Kripto varlık hizmet sağlayıcıları (VASP) lisanslaması ve kriptoya özgü AML yasaları gibi düzenleyici önlemlerin etkisini incelemek, izlenebilir ve uyumlu dijital para tasarımı için değerli dersler sunmaktadır. Alt araştırma, bu nedenle CBDC analizini tamamlayarak kripto para düzenlemesinin daha geniş dijital finansal ekosistemi nasıl şekillendirdiğini göstermektedir. Alt araştırma, VASP lisanslaması ve kriptoya özgü AML mevzuatının ülke düzeyinde AML etkinliğini artırıp artırmadığını araştırmaktadır. Kripto para düzenleyici ortamı, yargı alanları arasında çeşitlilik göstermekte, düzenleyici rekabet ve arbitraj potansiyelini yansıtmaktadır. Yaklaşımlar tam yasaklardan sınırlama stratejilerine ve resmi düzenlemelere kadar değişmekte olup, birçok ülke kripto piyasalarındaki önemli bozulmalar sonrasında tepki niteliğinde çerçeveler benimsemektedir. Denetim teknolojileri (SupTech), blockchain analitiği, yapay zeka ve büyük veri gibi araçlarla yasa dışı faaliyetlerin izlenmesine yardımcı olmakta, ancak veri koruma ve hukuki belirlilik konularında önemli zorluklar devam etmektedir. Seyahat Kuralı ve VASP lisanslaması gibi uluslararası standartlar rehberlik sağlamaktadır, ancak ulusal uygulama büyük farklılıklar göstermektedir. Ampirik bulgular, özellikle VASP lisanslaması ve kripto odaklı AML yasalarının piyasa davranışını etkileyebileceğini, ancak AML etkinliği konusunda kanıtların sınırlı olduğunu göstermektedir. Kripto para düzenlemesinin belirleyicileri arasında kurumsal kalite, yönetişim, yolsuzluk düzeyleri ve dijital altyapı bulunmaktadır. Benzer şekilde, AML performansı makroekonomik koşullar, finansal kapsayıcılık ve yönetişim göstergelerinden etkilenmektedir. Düzenleyici olayları makroekonomik, kurumsal ve dijital altyapı faktörleriyle entegre ederek bu çalışma, düzenleyici müdahalelerin kripto para piyasalarında AML sonuçlarını nasıl etkilediğini anlamaya katkıda bulunmaktadır. Alt araştırma, VASP lisanslaması ve kriptoya ilişkin AML yasalarının tanıtılması ve uygulanmasının AML etkinliğini, ters çevrilmiş Basel AML Endeksi ile ölçülerek, 2012–2023 döneminde seçilmiş ülkelerde nasıl etkilediğini ampirik olarak test etmektedir. Zaman özel tedavi etkilerini yakalamak için dinamik olay çalışması yöntemleri uygulanmış ve kontrol değişkenleri olarak makroekonomik göstergeler, dijital altyapı, finansal kapsayıcılık ve yönetişim dahil edilmiştir. Sonuçlar, VASP lisanslaması ve AML kripto yasalarının tanıtımının AML etkinliğinde en önemli ve sürekli iyileşmeleri sağladığını, uygulanma aşamalarının ise daha zayıf ve tutarsız etkiler gösterdiğini ortaya koymaktadır. Kontrol değişkenleri arasında yalnızca düzenleyici kalite AML performansına anlamlı pozitif katkı sağlamıştır. Sağlamlık kontrolleri bu bulguları desteklemekte ve dinamik analiz, politika zamanlaması ve kurumsal kapasitenin önemini vurgulamaktadır. Bulgular, politika yapıcıların VASP lisanslaması ve AML kripto yasalarının zamanında uygulanmasına öncelik vermesi ve düzenleyici kaliteyi güçlendirmesi gerektiğini göstermektedir. Bu çalışma, VASP lisanslamasının AML sonuçlarına etkisinin ilk nicel değerlendirmesini sunmakta ve kripto alanında olay temelli analiz ile kripto para düzenlemesi ve AML etkinliği araştırmalarını birleştirmektedir. Tüm bulgular bir araya getirildiğinde, iki çalışma dijital para ortamında AML etkinliğinin nasıl işlediğine dair daha kapsamlı bir tablo sunmaktadır. Ana araştırma, CBDC tasarımı ve uygulanmasının AML sonuçlarını desteklemede önemli rol oynadığını göstermektedir. Alt araştırma ise ülke düzeyinde VASP lisanslaması ve kripto odaklı AML yasalarının AML performansı ile ilişkisine dair ilk ampirik kanıtları sağlamaktadır. Bu tez, mevcut literatürdeki önemli bir boşluğu kapatmakta ve finansal bütünlüğün korunması için çalışan düzenleyici kurumlar ile merkez bankaları için pratik çıkarımlar sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
The dissertation is composed of two studies: the core research and subresearch. Both centre on AML effectiveness in the context of digital currencies. This core study examines whether Central Bank Digital Currencies (CBDCs) are developed to address money laundering risks associated with cryptocurrencies. It focuses on piloted/launched CBDCs to assess this relationship empirically. A cross-sectional regression model (as of December 2024) is used to examine the relationship between CBDC adoption, cryptocurrency activities in centralised finance (CeFi)/decentralised finance (DeFi), and anti-money laundering (AML) effectiveness, proxied by the Financial Action Task Force (FATF) Score, Basel AML Index, and Organised Crime AML Index. The findings reveal that jurisdictions allowing legal cryptocurrency use are weakly positively associated with higher AML outcomes. Higher cryptocurrency ownership and higher levels of CeFi trade are negatively associated with AML performance. The FATF Score is lower in countries with local CBDC providers. Higher GDP per capita is associated with higher AML effectiveness. This study bridges a research gap by analysing the relationship between cryptocurrencies and CBDCs, focussing on the AML aspect. It also offers insights into which CBDC design features can address the regulatory issues inherent in cryptocurrencies through introduction of a novel CBDC-AML design layered framework. The policy implication is that CBDCs, if carefully designed, can improve AML effectiveness, and the focus should be on robust AML frameworks rather than cryptocurrency bans. However, the study is limited by CBDC data availability due to recent adoption and the lack of early country-specific data on cryptocurrencies. Following this analysis, the subresearch empirically tests how the introduction and enforcement of virtual asset service providers (VASPs) licensing and cryptocurrency-related AML laws affect AML effectiveness, proxied by the inverted Basel AML Index, in selected countries over 2012–2023 via dynamic event-study methods to capture time-specific treatment effects, alongside control variables covering macroeconomic conditions, digital infrastructure, financial inclusion, and governance. The results reveal that the introduction of VASP licensing and AML crypto laws produces the most substantial and sustained improvements in AML effectiveness, while the enforcement phases show weaker and less consistent effects. Among controls, only regulatory quality positively and significantly contributes to AML performance. Robustness checks confirm the findings, and the dynamic analysis highlights the importance of policy timing and institutional capacity. This study contributes to the literature by providing the first quantified assessment of VASP licensing effects on AML outcomes and bridges the gap between early event-study research in the crypto space and analyses of cryptocurrency regulation and AML effectiveness.
Benzer Tezler
- Para politikasına yeni bir bakış: Merkez Bankası bağımsızlığı
Başlık çevirisi yok
ZAHİDE AYYILDIZ ONARAN
- Değişik derim zamanı ve önsoğutmanın Bursa siyahı incir çeşidinin meyve kalitesi ve pazarlama süresi üzerine etkileri
Effects of haruest time and precooling on fruit quality and shelf-life of the fig variety“Bursa siyahı”
FÜSUN GÜRSEL ÇELİKEL
- Toprak ve tarım reformu uygulamasında öncelikli köylerin tesbitine ilişkin bir yöntem uygulaması
Başlık çevirisi yok
SABİR ATASEVER
- Tokat ili merkez ilçesi tarım işletmelerinde işgücü varlığı ve değerlendirme durumu üzerine bir araştırma
Başlık çevirisi yok
KEMAL ESENGÜN
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
ZiraatCumhuriyet ÜniversitesiTarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
PROF.DR. AHMET ERKUŞ
- Hipparchiinae (+Satyrinae auct.) alt familyasının ergin özellikleri ve bunların sistematik değerlendirmesi
The Adult features of the subfamily hipparchiinae (+satyrinae auct.) and their systematical evaluation
SÖNMEZ ÇELİK