Şahkerim Kudayberdiulı'nın eserlerinde tasavvufî unsurlar
Sufi elements in the works of Shakarim Qudaiberdiuly
- Tez No: 1005586
- Danışmanlar: PROF. DR. HAMDİ KIZILER
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Karabük Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
XIX. yüzyıl sonu ile XX. yüzyıl başlarında yaşayan Kazak edebiyatının önde gelen şahsiyetlerinden biri olan Şahkerim Kudayberdiulı, yalnızca bir şâir değil, aynı zamanda derin bir düşünür ve mutasavvıf kimliğiyle de dikkat çekmektedir. Onun eserlerinde, İslâm düşüncesinin merkezinde yer alan hakikat arayışı, ilâhî aşk, akıl ve kalp ilişkisi, nefis terbiyesi gibi kavramlar zengin bir şekilde işlenmiş, bu kavramlar farklı semboller aracılığıyla edebî bir derinlik kazanmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde, Şahkerim Kudayberdiulı'nın yaşadığı dönem, hayatı, ailesi, yetişmesi, ahlâkı, kişiliği, seyahatleri ve eserleri ele alınmıştır. Bu bağlamda, onun düşünce dünyasını şekillendiren tarihî ve kültürel arka planın anlaşılması amaçlanmıştır. İkinci bölümde, Şahkerim'i etkileyen mutasavvıflar üzerinde durulmuş; Mevlânâ Celaleddin-i Rûmî, Sâdî, Hâfız-ı Şîrâzî, Ali Şîr Nevâî, Fuzûlî ve Zeynullah Rasulî gibi isimlerin fikirlerinin, onun şiir ve düşüncelerindeki yansımaları tespit edilmeye çalışılmıştır. Üçüncü bölümde ise Şahkerim'in eserlerinde öne çıkan tasavvufî kavram ve semboller ayrıntılı olarak analiz edilmiştir. Ruh, kalp, nefs, akıl, aşk, nur, iman gibi temel kavramlar ile gül-bülbül, güneş-yer, şarap-sarhoşluk, perde-hicab, hançer ve âb-ı hayat gibi semboller tasavvufî edebiyatın genel geleneği içinde değerlendirilmiş; Şahkerim'in bu sembollere yüklediği anlamlar ortaya konulmuştur. Tasavvufî kavramlar, klasik tasavvuf literatüründeki örneklerle karşılaştırılarak tahlil edilmiş; semboller ise Dîvan edebiyatındaki sembollerle mukayese edilmiştir. Böylelikle şâirin düşünce dünyasının hem klasik tasavvuf geleneği hem de Türk edebiyatı içerisindeki konumu daha net biçimde ortaya konulmuştur. Bu yönüyle çalışma, hem Şahkerim'in tasavvufî kimliğini hem de onun şiir dilinde tasavvufun sembolik anlatımını çözümlemeyi hedeflemektedir. Sonuç olarak, Şahkerim Kudayberdiulı'nın eserleri, sadece Kazak edebiyatı açısından değil, aynı zamanda Türk-İslâm tasavvuf geleneğinin bütünlüğü açısından da büyük önem arz etmektedir. Bu tez, Şahkerim'in tasavvufî düşüncesini kavramlar ve semboller ışığında tahlil ederek, onun edebî ve fikrî mirasına mütevazı bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
Shahkerim Kudayberdiuly, one of the most prominent figures of Kazakh literature who lived at the turn of the late nineteenth and early twentieth centuries, occupies a distinguished position not only as a poet but also as a profound thinker and a representative of the Sufi intellectual tradition. His literary and philosophical legacy reflects a deep engagement with fundamental concepts at the core of Islamic thought, including the pursuit of truth, divine love, the relationship between reason and the heart, and the ethical discipline of the self. These concepts are not merely presented on a theoretical level; rather, they are elaborated in a rich and multifaceted manner and endowed with literary depth through the use of diverse symbolic forms, which enhance both the aesthetic and spiritual dimensions of his works. The first chapter discusses the era in which Shakarim lived, together with his life, family, upbringing, morality, character, travels, and works, in order to reconstruct the historical and cultural background that shaped his intellectual outlook. The second chapter focuses on the Sufi figures who influenced Shakarim, including Jalal al-Din Rumi, Saʿdi, Hafez of Shiraz, Ali-Shir Nava'i, Fuzûlî, and Zeynullah Rasuli, and identifies the reflections of their ideas in Shakarim's poetry and thought. The third chapter provides a detailed analysis of the Sufi concepts and symbols that come to the fore in Shakarim's works. Fundamental notions such as soul, heart, nafs (self), intellect, love, light, and faith, along with symbols such as the rose and nightingale, sun and earth, wine and intoxication, veil and hijab, dagger, and water of life, are evaluated within the broader tradition of Sufi literature. The meanings Shakarim attributed to these symbols are examined in depth. While Sufi concepts are analyzed in comparison with examples from classical Sufi literature, the symbols are studied in relation to those found in Dîvan poetry. In this way, Shakarim's intellectual and literary position within both the classical Sufi tradition and Turkish literature is revealed more clearly. Thus, the study seeks to illuminate both Shakarim's Sufi identity and the symbolic language of Sufism in his poetry. In conclusion, the works of Shakarim Qudaiberdiuly are of great significance not only for Kazakh literature but also for the integrity of the broader Turkic-Islamic Sufi tradition. By analyzing Shakarim's Sufi thought through the lens of concepts and symbols, this dissertation aims to make a modest contribution to his literary and intellectual legacy.
Benzer Tezler
- Şakerim Kudayberdiulının şiirlerinde yapı ve tema
Structure and theme in şakerim Kudayberdiuli's poems
ENVER ÖZTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
Türk Dili ve EdebiyatıHoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak ÜniversitesiTürkoloji Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. BAHADIR GÜCÜYETER
- Şakerim Kudayberdiyev'in eserlerindeki deyimler, atasözleri ve özdeyişler
Idioms, proverbs and aphorisms in the works of Shakarim Kudayberdiyev
ARAİLYM ZHUZBOLAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve Edebiyatıİzmir Katip Çelebi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MURAT CERİTOĞLU