2000 yılı sonrası Türkiye'de işgücü piyasası ve işsizliğin analizi: Ekonomik krizlerin ve dijitalleşmenin işgücü piyasasına ve işsizliğe etkisi
Analysis of the labor market and unemployment in Türkiye after 2000: The impact of economic crises and digitalization on the labor market and unemployment
- Tez No: 1005417
- Danışmanlar: PROF. DR. ARİF YAVUZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri, Labour Economics and Industrial Relations
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İşgücü piyasası, emek arzı ve talebinin yalnızca ekonomik değişkenler üzerinden değil; kurumsal yapı, sosyal politika tercihleri, ekonomik krizler ve teknolojik dönüşüm süreçleri aracılığıyla şekillendiği çok boyutlu bir alanı ifade etmektedir. Özellikle 2000 sonrası dönemde Türkiye işgücü piyasası, bir yandan tekrarlayan ekonomik krizlerin yarattığı dalgalanmalarla, diğer yandan dijitalleşmenin hız kazandırdığı yapısal dönüşümle birlikte yeniden biçimlenmiştir. Bu süreçte işsizlik, geçici bir konjonktürel sorun olmaktan çıkarak belirli gruplar açısından kalıcı ve yapısal bir nitelik kazanmıştır. Bu çalışmanın amacı, 2000–2024 döneminde Türkiye işgücü piyasasında yaşanan dönüşümü ekonomik krizler ve dijitalleşme ekseninde analiz ederek, işsizliğin kalıcılığını ve istihdamın niteliğinde meydana gelen değişimleri ortaya koymaktır. Çalışma kapsamında 2001 ekonomik krizi, 2008–2009 küresel finans krizi, 2018 sonrası döviz kuru şokları ve COVID-19 pandemisinin işgücü piyasası üzerindeki etkileri birlikte ele alınmış; dijitalleşme sürecinin bu krizlerle etkileşimi incelenmiştir. Araştırma, ağırlıklı olarak Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) Hanehalkı İşgücü İstatistikleri'ne dayanmaktadır. İşgücüne katılım, istihdam ve işsizlik göstergeleri; cinsiyet, yaş, eğitim düzeyi ve sektör kırılımlarında betimsel ve karşılaştırmalı analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Veri setlerinde zaman içinde meydana gelen tanım ve sınıflama değişiklikleri dikkate alınmış; dijitalleşmenin etkileri tek bir nicel göstergeye indirgenmeden, bilgi ve iletişim teknolojileri sektöründeki gelişmeler, eğitim düzeyindeki değişimler ve esnek ile platform temelli çalışma biçimlerinin yaygınlaşması gibi doğrudan ve dolaylı göstergeler birlikte ele alınmıştır. Elde edilen bulgular, Onuncu, On Birinci ve On İkinci Kalkınma Planlarında yer alan istihdam ve dijitalleşme hedefleriyle karşılaştırılarak sosyal politika perspektifinden değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları, Türkiye'de işsizliğin 2000 sonrası dönemde büyük ölçüde yapısal ve kalıcı bir özellik kazandığını göstermektedir. Ekonomik krizler işsizlik oranlarını hızla artırırken, toparlanma dönemlerinde istihdam artışının sınırlı kalması işgücü piyasasının kırılgan yapısını ortaya koymaktadır. Dijitalleşme ise belirli sektörlerde yeni istihdam olanakları yaratmakla birlikte, düşük ve orta beceri gerektiren işlerde otomasyon baskısını artırarak beceri uyumsuzluğu, güvencesiz çalışma ve kayıt dışı istihdam risklerini derinleştirmiştir. Bu süreçten özellikle gençler ve kadınlar orantısız biçimde etkilenmiştir. Sonuç olarak çalışma, dijitalleşmenin Türkiye'de işsizliği kendiliğinden azaltan bir süreç olmadığını; uygun eğitim, istihdam ve sosyal politika araçlarıyla desteklenmediği sürece eşitsizlikleri ve güvencesizliği derinleştirebildiğini ortaya koymaktadır. Bu bağlamda tez, dijital dönüşümün sosyal açıdan adil ve kapsayıcı biçimde yönetilebilmesi için istihdam politikaları ve sosyal koruma mekanizmalarının bütüncül bir çerçevede yeniden ele alınması gerektiğini savunmaktadır.
Özet (Çeviri)
The labor market represents a multidimensional field shaped not only by economic variables of labor supply and demand, but also by institutional structures, social policy choices, economic crises, and technological transformation processes. In the post-2000 period, the Turkish labor market has been restructured under the combined influence of recurrent economic crises and the accelerating process of digitalization. Within this context, unemployment has increasingly moved beyond a temporary cyclical phenomenon and has acquired a persistent and structural character for certain social groups. The main objective of this study is to analyze the transformation of the Turkish labor market during the period 2000–2024 through the dual lenses of economic crises and digitalization, and to examine the persistence of unemployment and changes in the quality of employment. The analysis jointly considers the impacts of the 2001 economic crisis, the 2008–2009 global financial crisis, the post-2018 exchange rate shocks, and the COVID-19 pandemic on labor market dynamics, while also exploring how digitalization has interacted with these crises to reshape employment structures. The study is primarily based on the Household Labor Force Survey data published by the Turkish Statistical Institute (TurkStat). Labor force participation, employment, and unemployment indicators are examined using descriptive and comparative analysis across gender, age, education level, and sectoral dimensions. Changes in definitions and classifications within the data sets over time are taken into account, and comparisons are limited as much as possible to periods sharing consistent definitions. The effects of digitalization are not reduced to a single quantitative indicator; instead, they are assessed through a combination of direct and indirect measures, including developments in the information and communication technologies sector, changes in educational attainment, the diffusion of internet use, and the expansion of flexible and platform-based forms of work. The observable outcomes are further evaluated from a social policy perspective by comparing them with employment and digitalization targets articulated in the Tenth, Eleventh, and Twelfth Development Plans. The findings indicate that unemployment in Türkiye has acquired a largely structural and persistent character in the post-2000 period. While economic crises have led to rapid increases in unemployment rates, employment growth during recovery periods has remained limited, revealing the structural fragility of the labor market. Although digitalization has generated new employment opportunities in certain sectors and high-skill occupations, it has simultaneously intensified automation pressures in low- and medium-skill jobs, deepening skill mismatches, employment insecurity, and informal employment risks. Young people and women have been disproportionately affected by these transformations. Overall, the study demonstrates that digitalization does not automatically reduce unemployment in Türkiye. In the absence of supportive education, employment, and social policy frameworks, digital transformation may instead reinforce existing inequalities and labor market vulnerabilities. Accordingly, the thesis emphasizes the need to reassess employment policies and social protection mechanisms within an integrated framework in order to ensure a socially just and inclusive management of digital transformation.
Benzer Tezler
- Avrupa Birliği ve Türkiye' de genç işsizliğine yönelik sosyal politikalar: 2000 yılı ve sonrası
Social policies for youth unemployment in European Union and Turkey: 2000 and later years
MERVE BİLEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
SosyolojiYalova ÜniversitesiÇalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ELİF YÜKSEL OKTAY
- Atherosklerotik kalp hastalıklarında risk faktörleri
Risk factors in the coronary artery disease
MURAT SUHER
- Kuyruk modelleri ve analizi üzerine bir uygulama
Başlık çevirisi yok
DİDEM ÖZPULAT
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
İstatistikEge ÜniversitesiBilgisayar Bilimleri ve Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FİKRET İKİZ
- Purification of bacteriorhodopsin from halobacterium halobium and reconstitution studies in liposomes
Başlık çevirisi yok
M.BAKER ZABUT
Yüksek Lisans
İngilizce
1987
BiyokimyaOrta Doğu Teknik ÜniversitesiBiyokimya Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MERAL YÜCEL
- IAA ve IBA'nın 1500-2000-2500 ppm'lik konsantrasyonlarının farklı gelişme ortamları ve sacıklıklardaki bazı ağaçcık ve çalı formunda bitkilerin köklenmeleri üzerine etkileri
Başlık çevirisi yok
GÜLSEN CANER
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
BotanikEge ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ADNAN HATİPOĞLU