Sağlık çalışanlarında tütün ürünleri kullanımının anksiyete ve depresyon düzeyi ile ilişkisinin belirlenmesi
Determination of the association between tobacco product use and levels of anxiety and depression among healthcare workers
- Tez No: 1005229
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ELİF ERDOĞDU CEYLAN
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Tütün ürünleri, sağlık çalışanları, nikotin bağımlılığı, anksiyete, depresyon, Beck Depresyon Ölçeği, Beck Anksiyete Envanteri, Fagerström Nikotin Bağımlılık Testi, Tobacco products, healthcare workers, nicotine dependence, anxiety, depression, Beck Depression Inventory, Beck Anxiety Inventory, Fagerström Test for Nicotine Dependence
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu çalışmanın amacı, sağlık çalışanlarında tütün ürünleri kullanım durumu ile anksiyete ve depresyon düzeyi arasındaki ilişkinin değerlendirilmesidir. Bu doğrultuda; sağlık çalışanlarında tütün ürünleri kullanım sıklığının belirlenmesi, tütün ürünü kullanan ve kullanmayan sağlık çalışanlarının anksiyete ve depresyon düzeylerinin karşılaştırılması, tütün ürünü kullanan sağlık çalışanlarında nikotin bağımlılık düzeyi ile anksiyete ve depresyon düzeyi arasındaki ilişkinin incelenmesi, tütün ürünleri kullanımı ile sosyodemografik özellikler ve çalışma koşulları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi ve elde edilen bulgular ışığında sağlık çalışanlarında tütün kullanımına yönelik farkındalığın artırılarak koruyucu sağlık hizmetlerine katkı sağlanması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma, kesitsel ve tanımlayıcı tipte planlanmıştır. Araştırma, Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Hastanesi'nde görev yapan sağlık çalışanları üzerinde yürütülmüştür. Çalışmaya dahil edilen katılımcıların sosyodemografik özellikleri ve tütün ürünü kullanım durumları yapılandırılmış anket formu ile sorgulanmıştır. Tütün ürünü kullanan katılımcılarda nikotin bağımlılık düzeyi Fagerström Nikotin Bağımlılık Testi ile değerlendirilmiştir. Katılımcıların anksiyete ve depresyon düzeyleri Beck Anksiyete Envanteri ve Beck Depresyon Ölçeği kullanılarak ölçülmüştür. Elde edilen verilerin istatistiksel analizi uygun parametrik ve non-parametrik testler kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bulgular: Bu çalışmaya Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Hastanesi'nde görev yapan toplam 185 sağlık çalışanı dâhil edilmiş olup, tüm katılımcılar eksiksiz veri sundukları için istatistiksel analizlere alınmıştır. Katılımcıların %44,3'ü sigara kullanmakta, %55,7'si ise sigara kullanmamaktadır. Örneklemin yaş ortalaması 31,73±6,54 yıl olup, katılımcıların %54,1'i 30 yaş ve altında, %59,5'i kadındır. Meslek grupları ağırlıklı olarak hekimlerden (%57,3) oluşmaktadır. Sigara kullanan katılımcılarda Fagerström Nikotin Bağımlılık Testi toplam puan ortalaması 4,15±2,81 olarak saptanmış ve genel olarak düşük–orta düzey nikotin bağımlılığına işaret etmiştir. Nikotin bağımlılık düzeyleri incelendiğinde en sık“çok az bağımlılık”(%34,2) görülmüş, bunu yüksek (%19,5) ve az (%17,1) bağımlılık düzeyleri izlemiştir. Sigara kullanımı ile bazı riskli davranışlar arasında anlamlı ilişkiler saptanmıştır. Alkol kullanma durumu sigara kullanımına göre istatistiksel olarak anlamlı farklılık göstermiştir (p<0,001); sigara kullanan grupta halen alkol kullanan (%20,7) ve geçmişte kullanıp bırakmış olanların (%23,2) oranları daha yüksek bulunmuştur. Benzer şekilde, şans oyunları oynama sıklığı da sigara kullananlarda anlamlı düzeyde daha yüksek saptanmıştır (p<0,001).Sigara kullanan bireylerin Beck Depresyon Ölçeği (BDÖ) ve Beck Anksiyete Envanteri (BAE) toplam puan ortalamaları sigara kullanmayanlara kıyasla daha yüksek olmakla birlikte, bu fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır (p>0,05). Ancak sigarayı bırakma sürecinde konsantrasyon bozukluğu, uyku bozukluğu, baş ağrısı ve iştah artışı yaşayan katılımcıların BDÖ puanlarının anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu belirlenmiştir (p<0,05). Günlük içilen sigara sayısı ve hastalık nedeniyle yatış gerektiren durumlarda sigara içme öyküsü de BDÖ puanları ile anlamlı ilişki göstermiştir (p<0,05).Aile içi sigara maruziyeti değerlendirildiğinde, evde kendisi dışında sigara içen kişi bulunmaması durumunda sigara kullanan bireylerin BDÖ puanlarının daha yüksek olduğu saptanmış; anne ve baba sigara kullanma/bırakma durumu ile BDÖ toplam puanları arasında da anlamlı fark bulunmuştur (p<0,05).Anksiyete düzeyi açısından sigara kullanmayan grupta 30 yaş ve altındaki bireylerin, 31 yaş ve üzerindekilere göre daha yüksek BAE puanlarına sahip olduğu (p<0,05); aynı grupta kadınların anksiyete düzeylerinin erkeklere kıyasla anlamlı derecede yüksek olduğu belirlenmiştir (p<0,05). Sigarayı birden fazla kez bırakmayı deneyen bireylerin BAE puanları da anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Bırakma sürecinde uyku bozukluğu, baş ağrısı ve iştah artışı yaşayanlarda anksiyete düzeyi anlamlı derecede artmıştır (p<0,05). Nöbet tutma ve sigara içme isteğini artıran tüm etkenlerin birlikte varlığı BAE puanlarını anlamlı düzeyde yükseltmiştir (p<0,05). Günlük içilen sigara sayısı ile BAE toplam puanları arasında güçlü ve anlamlı bir ilişki saptanmıştır (p<0,001).Korelasyon analizlerinde hem sigara kullanan hem de kullanmayan katılımcılarda BDÖ ile BAE toplam puanları arasında pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler belirlenmiştir (p<0,001). Bu ilişkinin sigara kullanmayanlarda orta düzeyde (r=0,564), sigara kullananlarda ise güçlü düzeyde olduğu görülmüştür (r=0,742). Ayrıca BDÖ ile Fagerström Nikotin Bağımlılık Testi puanları arasında zayıf ancak anlamlı bir pozitif korelasyon saptanırken (r=0,258; p=0,019), BAE ile nikotin bağımlılığı arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır (r=0,194; p=0,081). Sonuç: Sağlık çalışanlarında tütün kullanımı ile anksiyete ve depresyon arasındaki ilişkinin tek başına sigara içme varlığı üzerinden açıklanamayacağı; ilişkinin büyük ölçüde nikotin bağımlılığının şiddeti, yoksunluk belirtileri, mesleki stres ve psikososyal yük ile şekillenen çok boyutlu bir yapı sergilediği görülmektedir. Elde edilen bulgular, sağlık çalışanlarına yönelik tütünle mücadele programlarının yalnızca biyolojik bağımlılık mekanizmalarına odaklanmasının yetersiz kalacağını; bu programların ruh sağlığı taramaları, yoksunluk belirtilerinin etkin yönetimi ve psikososyal destek bileşenleri ile entegre edilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Bu bütüncül yaklaşımın, hem sigara bırakma girişimlerinin başarısını artıracağı hem de sağlık çalışanlarının ruhsal iyilik hâlinin korunmasına ve güçlendirilmesine katkı sağlayarak, sürdürülebilir ve etkili tütün kontrol stratejilerinin geliştirilmesine olanak tanıyacağı düşünülmektedir.
Özet (Çeviri)
Aim: The aim of this study was to evaluate the relationship between tobacco product use and levels of anxiety and depression among healthcare workers. In this context, it was aimed to determine the prevalence of tobacco product use among healthcare workers; to compare anxiety and depression levels between tobacco users and non-users; to examine the relationship between nicotine dependence level and anxiety and depression among tobacco-using healthcare workers; to evaluate the associations between tobacco product use and sociodemographic characteristics and working conditions; and to contribute to preventive health services by increasing awareness of tobacco use among healthcare workers in light of the obtained findings. Materials and Methods: This study was designed as a cross-sectional and descriptive study. The research was conducted among healthcare workers employed at Tokat Gaziosmanpaşa University Hospital. Sociodemographic characteristics and tobacco product use status of the participants were assessed using a structured questionnaire. Nicotine dependence level among tobacco users was evaluated using the Fagerström Test for Nicotine Dependence. Anxiety and depression levels were assessed using the Beck Anxiety Inventory and the Beck Depression Inventory. Statistical analyses were performed using appropriate parametric and non-parametric tests. Results: A total of 185 healthcare workers employed at Tokat Gaziosmanpaşa University Hospital were included in this study, and all participants were included in the statistical analyses as they provided complete data. Of the participants, 44.3% were current smokers and 55.7% were non-smokers. The mean age of the sample was 31.73±6.54 years; 54.1% of participants were aged 30 years or younger, and 59.5% were female. The majority of the participants were physicians (57.3%). Among smokers, the mean total score of the Fagerström Test for Nicotine Dependence was 4.15±2.81, indicating an overall low-to-moderate level of nicotine dependence. The most frequently observed dependence level was very low dependence (34.2%), followed by high dependence (19.5%) and low dependence (17.1%). Significant associations were identified between smoking status and certain risk behaviors. Alcohol consumption differed significantly according to smoking status (p<0.001); current alcohol use (20.7%) and past alcohol use with cessation (23.2%) were more common among smokers. Similarly, the frequency of gambling was significantly higher among smokers compared with non-smokers (p<0.001). Although mean total scores of the Beck Depression Inventory (BDI) and Beck Anxiety Inventory (BAI) were higher among smokers than non-smokers, these differences were not statistically significant (p>0.05). However, BDI scores were significantly higher among participants who reported concentration difficulties, sleep disturbances, headache, and increased appetite during smoking cessation attempts (p<0.05). In addition, the number of cigarettes smoked per day and a history of smoking during periods requiring hospitalization were significantly associated with higher BDI scores (p<0.05). Regarding household smoking exposure, smokers who reported no other household members smoking had significantly higher BDI scores. Furthermore, parental smoking or smoking cessation status was significantly associated with BDI total scores (p<0.05). In terms of anxiety, among non-smokers, participants aged 30 years or younger had significantly higher BAI scores compared with those aged 31 years and older (p<0.05), and female participants had significantly higher anxiety levels than males (p<0.05). Participants who had attempted smoking cessation multiple times exhibited significantly higher BAI scores (p<0.05). Sleep disturbances, headache, and increased appetite during cessation were associated with significantly increased anxiety levels (p<0.05). Night shift work and the coexistence of all factors increasing the urge to smoke were associated with significantly higher BAI scores (p<0.05). A strong and statistically significant association was observed between the number of cigarettes smoked per day and BAI total scores (p<0.001). Correlation analyses demonstrated statistically significant positive associations between BDI and BAI total scores in both smokers and non-smokers (p<0.001). This relationship was moderate among non-smokers (r=0.564) and strong among smokers (r=0.742). Additionally, a weak but statistically significant positive correlation was found between BDI scores and Fagerström Test for Nicotine Dependence scores (r=0.258; p=0.019), whereas no significant correlation was observed between BAI scores and nicotine dependence (r=0.194; p=0.081). Conclusion: The relationship between tobacco use and anxiety and depression among healthcare workers cannot be explained solely by the presence of smoking behavior; rather, it appears to be shaped by a multidimensional structure influenced by the severity of nicotine dependence, withdrawal symptoms, occupational stress, and psychosocial burden. The findings indicate that tobacco control programs targeting healthcare workers should not be limited to biological mechanisms of nicotine dependence alone, but should be integrated with mental health screening, effective management of withdrawal symptoms, and psychosocial support components. Such a holistic approach is expected to enhance the success of smoking cessation efforts, support the mental well-being of healthcare workers, and contribute to the development of sustainable and effective tobacco control strategies.
Benzer Tezler
- Sağlık çalışanlarında tütün ürünleri kullanımının anksiyete ve depresyon düzeyi ile ilişkisinin belirlenmesi
Determination of the relationship of tobacco product use with anxiety and depression levels in healthcare workers
FATİH AKILLIOĞLU
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. MUHTEŞEM EROL YAYLA
UZMAN ALİ İHSAN ÇABUK
- Sağlık çalışanlarının COVID-19 pandemi döneminde tütün ürünleri kullanımına bakış açısı ve kullanıcılarda alışkanlık değişimlerinin incelenmesi
Health professionals' perspective on tobacco use during the COVID-19 pandemic period and investigation of habit changes in users
MUSTAFA ÖZDEMİR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET ÖZEN
- Bir devlet hastanesi çalışanları ve hastalarının tütün ürünleri kullanma durumu ve tütün yasası'na uyumları: Karşılaştırmalı bir araştırma
Tobacco usage status of a state hospital's employees and patients and heir compliance with tobacco law: A comparative study
MUHAMMETSAMET AYCAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Sağlık YönetimiNecmettin Erbakan ÜniversitesiSağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AYSUN YEŞİLTAŞ
- Sağlık çalışanlarının nargile içme profilleri, nargilenin sağlığa olan etkilerine yönelik algıları ve sağlıklı yaşam biçimi davranışları
Hookah smoking profiles, perceptions of hookah effects on health and healthy life style of healthy workers
MERVE TOPCU
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Halk SağlığıSivas Cumhuriyet ÜniversitesiHalk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SEMRA KOCATAŞ
- COVİD-19 tanısı ile Hacettepe Üniversitesi erişkin hastanesinde izlenen hastaların hastalık ile ilgili risk algıları ve yaşam tarzı değişikliği planlarının değerlendirilmesi
Evaluation of disease-related risk perceptions and lifestyle change plans of patients followed up at Hacettepe University adult hospital with the diagnosis of COVİD-19
KAMIL ZARNISHANOV
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2021
İç HastalıklarıHacettepe Üniversitesiİç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLAY SAİN GÜVEN
DR. ÖĞR. ÜYESİ NURSEL ÇALIK BAŞARAN