Arazi kullanımı ve iklim değişikliğinin ekosistem hizmetleri üzerine etkilerinin değerlendirilmesi: İstanbul örneği
Assessment of the effects of land use and climate change on ecosystem services: The case of İstanbul
- Tez No: 1003689
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ŞERİFE DOĞANAY YENER
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Peyzaj Mimarlığı, Landscape Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Arazi kullanımı ve iklim değişikliği, ekosistem hizmetlerini etkileyen temel faktörler olup, bu iki faktörün bütünleşik etkilerinin değerlendirilmesi ekolojide önemli bir zorluk olarak kabul edilmektedir. Bu çalışma, İstanbul'da arazi kullanımı ve iklim değişikliğinin peyzaj çeşitliliği ve ekosistem hizmetleri üzerindeki etkilerini bütüncül bir yaklaşımla değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, 1993, 2003, 2013 ve 2023 yılları için arazi örtüsü ve arazi kullanımı sınıfları Random Forest algoritması ile belirlenmiş; dönemler arasındaki değişimler ve bu değişimlerin itici etmenleri analiz edilmiştir. Bu itici etmenler temel alınarak geleceğe yönelik kentsel yayılım projeksiyonları, 2100 yılına kadar CA-Markov modeli ile üretilmiştir. İklim değişikliğinin etkileri ise SSP2-4.5 ve SSP5-8.5 senaryoları doğrultusunda MaxEnt algoritması kullanılarak 2040, 2060, 2080 ve 2100 dönemleri için değerlendirilmiş ve İstanbul'daki orman ekosistemlerinin gelecekteki risk durumu ortaya konmuştur. Çalışmada peyzaj çeşitliliği ile yüzey akış potansiyeli, erozyon potansiyeli, habitat değeri, mikroiklim düzenleme potansiyeli ve karbon depolama potansiyeli bütüncül biçimde analiz edilmiştir. Bulgular, 1993-2023 döneminde kentleşmenin tarım alanlarında yoğunlaştığını ve doğal-yarı doğal alanlarda da daralmaya neden olduğunu göstermektedir. Kentsel yayılım projeksiyonları, bu eğilimin devam edeceğini ve özellikle Silivri, Çatalca ve Arnavutköy ilçelerinde kentleşmenin yoğunlaşacağını ortaya koymaktadır. Kentleşmenin etkisi yüzey akış potansiyelinin ve erozyon potansiyelinin düşük olduğu alanlarda güçlü olurken, habitat değeri, mikroiklim düzenleme potansiyeli ve karbon depolama potansiyeli yüksek bölgelerde sınırlı kalmaktadır. İklim değişikliği projeksiyonları, SSP2-4.5 senaryosunda uzun vadede geniş yapraklı ormanların büyük bölümünün risk altında olduğunu; SSP5-8.5 senaryosunda ise orta vadede İstanbul'daki ormanların neredeyse tamamının risk altına girdiğini göstermektedir. Bu durum, peyzaj çeşitliliği ve ekosistem hizmetleri üzerinde önemli riskler oluşturmaktadır. Bu çalışma, arazi kullanımı ve iklim değişikliğinin ekosistem hizmetleri üzerindeki bütünleşik etkilerini İstanbul ölçeğinde kapsamlı biçimde değerlendirmekte ve 2100 yılına uzanan projeksiyonlarla koruma önceliklerinin, uyum stratejilerinin ve sürdürülebilir kentsel planlamanın geliştirilmesine yönelik bilimsel bir temel sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Land use and climate change are key drivers affecting ecosystem services, and assessing their integrated impacts presents a significant challenge in ecology. This study aims to evaluate the effects of land use and climate change on landscape diversity and ecosystem services in Istanbul using an integrated approach. In this research, land use and land cover classes for 1993, 2003, 2013 and 2023 were determined using the Random Forest algorithm, and changes between these periods as well as their driving forces were analyzed. Based on these driving forces, future urban expansion projections were produced using the CA-Markov model up to 2100. The impacts of climate change were assessed using the MaxEnt algorithm under SSP2-4.5 and SSP5-8.5 scenarios for the periods 2040, 2060, 2080 and 2100, revealing the future risk status of forest ecosystems in Istanbul. Landscape diversity was examined with surface runoff potential, erosion potential, habitat value, microclimate regulation potential, and carbon storage potential as part of a holistic assessment. The findings indicate that between 1993 and 2023, urbanization intensified mainly in agricultural areas and caused shrinkage in natural and semi-natural areas. Urban expansion projections show that this trend will continue and become particularly concentrated in the districts of Silivri, Çatalca and Arnavutköy. The influence of urbanization is strong in areas with low surface runoff potential and low erosion potential, while it remains limited in areas with high habitat value, strong microclimate regulation potential, and high carbon storage potential. Climate change projections indicate that under the SSP2-4.5 scenario, most broadleaf forests are at risk in the long term, whereas under the SSP5-8.5 scenario, nearly all forests in Istanbul are at risk in the medium term. These findings point to significant threats to landscape diversity and ecosystem services. Overall, this study provides a comprehensive assessment of the integrated effects of land use and climate change on ecosystem services at the scale of Istanbul, offering a basis for developing conservation priorities, adaptation strategies and sustainable urban planning, supported by projections extending to the year 2100.
Benzer Tezler
- Profile of priority substances and toxicity assessments of wastewater treatment plants in Istanbul
İstanbul ili atıksu arıtma tesislerinde öncelikli maddelerin profili ve toksisite değerlendirilmesi
RAHİME İCLAL BİRTEK
Doktora
İngilizce
2023
Çevre Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiÇevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İZZET ÖZTÜRK
- Türkiye'deki ramsar alanlarında su yüzey alanı değişimlerinin uydu görüntüleri, meteorolojik veri ve antropojenik etkilerle incelenmesi
Investigation of water surface area changes in ramsar sites in türki̇ye using satellite images, meteorological data, and anthropogenic effects
İLYAS BURSA
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Jeodezi ve Fotogrametriİstanbul Teknik ÜniversitesiGeomatik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ADALET DERVİŞOĞLU
- Sürdürülebilir kentleşme sürecinde, İstanbul Kağıthane deresi çevresindeki kent içi konut yerleşimlerinin ekolojik koridor yerleşim ilkeleri bağlamında analizi
Analysis of urban residential settlements around İstanbul Kağithane stream in the context of ecological corridor settlement principles for sustainable urbanization
DİLARA ŞİMŞEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiKentsel Tasarım Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HATİCE AYATAÇ
- Perception of ecosystem services provided by nature-based solutions (NBS) to address tourism-related challenges in coastal cities: The case of Seferihisar (TUR) and Aveiro (PRT)
Kıyı kentlerinde turizm zorluklarının ele alınmasında doğa temelli çözümler tarafından sağlanan ekosistem hizmetlerine ilişkin algı: Seferihisar (TR) ve Aveiro (PT)
ZEYNEP ŞERGİ MARIM
Yüksek Lisans
İngilizce
2026
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEDA KUNDAK
- Identifying green infrastructure strategies for planning the urban landscapes: The case of Amman, Jordan
Kent peyzajlarının planlanmasına yönelik yeşil altyapı stratejilerinin belirlenmesi: Ürdün-Amman şehri örneği
GHAIDA ADEL HUSSEIN IRMEILI
Doktora
İngilizce
2024
Peyzaj Mimarlığıİstanbul Üniversitesi-CerrahpaşaPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALEV PERİHAN GÜRBEY