Okul geliştirme ile öğretmen özerkliği arasındaki ilişkinin incelenmesi: Bir karma yöntem araştırması
An investigation of the relationship between school improvement andteacher autonomy: A mixed methods study
- Tez No: 1003343
- Danışmanlar: PROF. DR. SONER DOĞAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, okul geliştirme ve öğretmen özerkliği arasındaki ilişkiyi öğretmenlerin algı ve görüşlerine göre incelemektir. Çalışma karma araştırma yöntemlerinden yakınsayan paralel desen kullanılarak yapılandırılmıştır. Araştırmanın nicel aşamasında veriler okul gelişim ölçeği ve öğretmen özerkliği ölçeği aracılığıyla, araştırmanın nitel aşamasında ise veriler araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak toplanmıştır. Araştırmanın nicel aşamasında çalışma grubu, seçkisiz örnekleme yöntemlerinden tabakalı örnekleme yöntemiyle belirlenmiştir. Araştırma Trabzon ilindeki devlet okullarında görev yapmakta olan 401 öğretmen ile yürütülmüştür. Nicel verilerin analizinde betimsel istatistikler kullanılmıştır. Verilerin analizinde SPSS 27 paket programından yararlanılmıştır. Bazı değişkenlere göre farklılıkları belirlemek amacıyla Kruskal-Walis, Mann-Whitney U, ki-kare testleri kullanılmıştır. Katılımcıların görev yaptığı okulların geliştirilme düzeyini ve katılımcıların özerklik düzeyini tespit etmeye yönelik analiz yapılmıştır. Bazı değişkenler ile öğretmen özerkliği ve okul geliştirme arasındaki ilişkinin tespit edilmesi için MANOVA testi yapılmıştır. Okul geliştirme ölçeği alt boyutları ile öğretmen özerkliği alt boyutları arasındaki ilişkinin tespiti için korelasyon analizi yapılmıştır. Öğretmen özerkliği ölçeğinin okul geliştirme ölçeğine etkisine yönelik regresyon analizi yapılmıştır. Araştırmanın nitel aşamasında ise çalışma grubu, amaçlı örneklem yöntemlerinden ölçüt örnekleme yöntemiyle seçilmiştir. Çalışma grubu başlangıçta nicel verilerin toplandığı 16 okuldaki katılımcılar arasından her okuldan bir öğretmen olacak şekilde oluşturulmuştur. Nitel veriler araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu ile elde edilmiştir. Elde edilen veriler içerik analizine tabi tutularak analiz edilmiştir. Nitel veri analizinde hem tümevarımsal yöntem hem de tümdengelimsel yöntemin birlikte kullanıldığı bir yaklaşım benimsenmiştir. Nicel ve nitel sonuçlar birlikte değerlendirildiğinde katılımcılar, etkili liderlik ve öğrenme ortamları boyutlarında düşük düzeyde; okul iklimi ve mesleki gelişim boyutlarında orta düzeyde; vizyon ve misyon boyutunda yüksek düzeyde bir algıya sahiptir. Bu bulgulara paralel olarak, nitel bulgularda da etkili liderlik ve öğrenme ortamları yeterli görülmezken, katılımcılar okul iklimi, mesleki gelişim ile vizyon ve misyon temalarında daha olumlu görüş bildirmişlerdir. Diğer taraftan nicel bulgular, katılımcıların genel öğretmen özerkliği bakımından orta düzeyde bir mesleki özerklik algısına sahip olduklarını göstermektedir. Ayrıca katılımcıların kendilerini, öğretme süreci boyutunda orta düzeyde, öğretim programı özerkliği boyutunda düşük düzeyde, mesleki gelişim özerkliği boyutunda orta düzeyde ve mesleki iletişim boyutunda yüksek düzeyde özerk olarak algıladığı tespit edilmiştir. Nitel bulgulara göre ise katılımcılar öğretim sürecini planlama, kendi mesleki gelişimine karar verme ve mesleki iletişim noktasında tamamen olmasa da önemli ölçüde özerk davranabildiklerini ifade etmektedirler. Ancak öğretim programlarının hazırlanması noktasında yeterince özerk olmadıklarını belirtmektedirler. Nicel sonuçlara göre, okul geliştirme ile öğretmen özerkliği arasında istatistiksel olarak anlamlı, pozitif yönde ve orta düzeyde ilişki tespit edilmiştir. Nitel sonuçlara göre de katılımcılar okul geliştirme ile öğretmen özerkliği arasında güçlü bir ilişki olduğu yönünde görüş bildirmişlerdir. Son olarak araştırma sonuçlarına göre bazı önerilerde bulunulmuştur: Okullara, kendi okul geliştirme planı oluşturmaları ve uygulamaları için fırsat verilmesi önerilmektedir. Öğretmenlere, öğretim programları da dahil olmak üzere belli sınırlar dâhilinde seçim yapma özgürlüğü tanınmalıdır. Okul yöneticilerinin liderlik becerilerini geliştirmeye yönelik politikaların hayata geçirilmesi önerilmektedir. Öğretmenlerin bireysel ihtiyaçlarına dayalı, sürdürülebilir mesleki gelişim politikaları oluşturması önerilmektedir. Öğrenme ortamlarının öğrenci ihtiyaçlarına uygun biçimde yeniden düzenlenmesi ve öğretmenlere uygulama sürecinde esneklik tanınması önerilmektedir. Öğretmen özerkliğinin okul geliştirme ve öğrenci başarısı üzerindeki etkilerinin zaman içerisindeki değişimini inceleyen boylamsal araştırmaların yapılması önerilmektedir. Öğretmenler arası mesleki paylaşımlar ve ortak öğrenmeyi destekleyen uygulamalar artırılmalıdır. Ayrıca okul yöneticilerinin öğretmen liderliğini teşvik etmesi ve desteklemesi önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
The purpose of this study is to examine the relationship between school development and teacher autonomy based on teachers' perceptions and views. The study was structured using a convergent parallel design from mixed research methods. In the quantitative phase of the study, data were collected using the school development scale and the teacher autonomy scale, while in the qualitative phase, data were collected using a semi-structured interview form developed by the researcher. In the quantitative phase of the study, the study group was determined using stratified sampling, one of the non-random sampling methods. The research was conducted with 401 teachers working in state schools in the province of Trabzon. Descriptive statistics were used in the analysis of quantitative data. The SPSS 27 software package was used to analyse the data. Kruskal-Walis, Mann-Whitney U, and chi-square tests were used to determine differences according to certain variables. An analysis was conducted to determine the level of development of the schools where the participants worked and the level of autonomy of the participants. A MANOVA test was performed to determine the relationship between certain variables and teacher autonomy and school development. A correlation analysis was performed to determine the relationship between the subscales of the school development scale and the subscales of teacher autonomy. A regression analysis was performed to determine the effect of the teacher autonomy scale on the school development scale. In the qualitative phase of the research, the study group was selected using criterion sampling, one of the purposive sampling methods. The study group was initially formed from participants in the 16 schools where quantitative data was collected, with one teacher from each school. Qualitative data was obtained using a semi-structured interview form developed by the researcher. The data obtained were analysed using content analysis. A combined approach of both inductive and deductive methods was adopted in the qualitative data analysis. When quantitative and qualitative results are evaluated together, participants have a low perception in the dimensions of effective leadership and learning environments; a medium perception in the dimensions of school climate and professional development; and a high perception in the dimension of vision and mission. In the qualitative findings, effective leadership and learning environments were also deemed insufficient, while participants reported more positive views on school climate, professional development, and vision and mission themes. Quantitative findings show that participants have a moderate level of professional autonomy in terms of overall teacher autonomy. Furthermore, it was found that participants perceived themselves as having a medium level of autonomy in the teaching process, a low level of autonomy in the teaching programme, a medium level of autonomy in professional development, and a high level of autonomy in professional communication. According to qualitative findings, participants stated that they were able to act with a significant degree of autonomy in planning the teaching process, deciding on their own professional development, and in professional communication. However, they indicated that they were not sufficiently autonomous in the preparation of teaching programmes. According to quantitative results, a statistically significant, positive, and moderate relationship was found between school development and teacher autonomy. Qualitative results also indicate that participants expressed the view that there is a strong relationship between school development and teacher autonomy. Finally, based on the research findings, several recommendations have been made: Schools should be given the opportunity to develop and implement their own school development plans. Teachers should be granted freedom of choice, including in relation to teaching programmes. Policies should be developed to enhance the leadership skills of school administrators. It is recommended that sustainable professional development policies be established based on the individual needs of teachers. It is recommended that learning environments be organised in a manner appropriate to student needs. It is recommended that longitudinal studies be conducted to examine the change over time in the effects of teacher autonomy on school development and student achievement. Professional sharing among teachers and practices that support collaborative learning should be increased. It is also recommended that school administrators encourage and support teacher leadership.
Benzer Tezler
- Ortaokul öğrencilerinin akademik başarılarının okul müdürünün öğretimsel liderlik davranışları, öğretmen özerkliği ve öğretmen öz yeterliği ile ilişkisinin karma yöntemle incelenmesi
Mixed method examination of the relationship between the academic achievement of secondary school students and the instructional leadership behaviors of the school principal, teacher autonomy and teacher self-efficacy
ERSİN EREN AKGÖZ
Doktora
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FATİH ŞAHİN
- Meslek lisesi öğrencilerinin alan/meslek ve ortak/kültür derslerine yönelik dirençlerini etkileyen faktörlerin incelenmesi
Analysis of the factors affecting vocational high school students' resistance to field/vocational and common/cultural courses
BERNA OTUZ
Doktora
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLAY EKİCİ
- Yurt dışından kesin dönüş yapan işçi çocukları ile Türkiye'de doğup büyümüş çocukların frustrasyona karşı geliştirdikleri agresyonun yönü ve türünün rosenzwerg pıcturefrustratron testi ile değerlendirilmesi
Başlık çevirisi yok
NERMİN ÇELEN
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıUludağ ÜniversitesiPsikiyatri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SUNA TANELİ
- Kalkınmada öncelikli yörelerde görev yapan vali-kaymakam il ve ilçe Milli Eğitim Gençlik ve Spor Müdürlerinin ilköğretim yönetiminde karşılaştıkları güçlükler
Başlık çevirisi yok
MUSTAFA YALÇINKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiEğitim Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYŞEGÜL ATAMAN