Birinci basamakta çalışan hekim, ebe ve hemşirelerde yapay zekâ kaygısı, yapay zekâ okuryazarlığı ve sağlık hizmetlerinde yapay zekâ kullanımına yönelik tutumun değerlendirilmesi
Evaluation of artificial intelligence anxiety, AI literacy, and attitudes toward the use of artificial intelligence in health services among physicians, midwifes, and nurses working in primary care
- Tez No: 1002857
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ BUĞU USANMA KOBAN
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Aile Hekimliği, Sağlık Çalışanları, Yapay Zekâ Okuryazarlığı, Yapay Zekâ Kullanımı, Kaygı, Tutum, Family Medicine, Healthcare Professionals, Artificial Intelligence Literacy, Artificial Intelligence Use, Anxiety, Attitude
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Giriş: Sağlık hizmetlerinde yapay zekâ (YZ) kullanımı hem hastaların yaşam kalitesini artırmakta hem de sağlık çalışanlarının iş yükünü azaltmaktadır. Hastaların sağlık sistemine ilk başvuru noktası olması sebebiyle birinci basamak sağlık hizmetleri açısından YZ kullanımı önem arz etmektir. Bu çalışmanın temel amacı, birinci basamakta görev yapan hekim, ebe ve hemşirelerin YZ araçlarını kullanım durumlarını, YZ okuryazarlık seviyelerini, YZ'ye yönelik kaygı düzeylerini ve YZ tabanlı sağlık hizmetlerine ilişkin tutumlarını belirlemektir. Ayrıca, demografik ve mesleki değişkenlerin bu tutum ve kaygılar üzerindeki etkisinin ortaya çıkarılması da çalışmanın amacını oluşturmaktadır. Yöntem: Çalışma, nicel araştırma yöntemiyle gerçekleştirilen, tanımlayıcı tipte gözlemsel bir araştırmadır. Araştırmanın evrenini T.C Sağlık Bakanlığı Marmara Üniversitesi Pendik Eğitim ve Araştırma Hastanesi'ne bağlı Aile Sağlığı Merkezlerinin bulunduğu ilçelerdeki aile hekimliklerinde görev yapan doktor, ebe ve hemşireler oluşturmaktadır. Basit randomizasyon ile belirlenen birimlerde görev yapan 170 hekim ve 167 ebe/hemşire toplam 337 katılımcı araştırmanın örneklemini oluşturmaktadır. Araştırma verileri 25 Temmuz 2025-22 Ağustos 2025 tarihleri arasında yüzyüze görüşülerek toplanmıştır. Veri toplama aracı olarak Katılımcı Bilgi ve YZ Kullanımı Formu, Meta Yapay Zekâ Okuryazarlığı Ölçeği, Yapay Zekâ Kaygısı Ölçeği ve Sağlık Hizmetlerinde Yapay Zekaya Yönelik Genel Tutum Ölçeği kullanılmıştır. Veriler SPSS 27.0 istatistiksel paket programı ve bu programa uyarlanan PROCESS makro sürüm 4.2 yardımıyla analiz edilmiştir. Verilerin analizinde Bağımsız Örneklemler t Testi, ANOVA, Pearson Korelasyon Analizi ve Aracı Değişken Analizi kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Bulgular birinci basamak sağlık çalışanlarının YZ araçlarını günlük yaşamda mesleki kullanıma göre daha sık kullandığını göstermiştir. Mesleki kullanımda en yaygın alanlar kaynak okuma ve çeviri olup, sanal asistan, otomatik vi raporlama ve triyaj uygulamaları sınırlı düzeydedir. Katılımcıların temel kaygıları hasta verilerinin gizliliği, YZ'ye duyulan güvensizlik, yasal düzenleme eksikliği ve entegrasyon zorluklarıdır. Katılımcıların YZ okuryazarlık düzeylerinin genel olarak orta düzeyin altında olduğu, en yüksek yetkinliğin YZ araçlarını kullanma, en düşük düzeyin ise yeni uygulama geliştirmede görülmektedir. YZ kaygısı orta düzeydedir ve özellikle etik kaygılar ve iş kaybı endişesi öne çıkmaktadır. Tutumlar ise genel olarak orta düzeyde olup, pozitif tutumlar daha baskındır. Hekimlerin YZ okuryazarlığı ebe ve hemşirelerden, gençlerin ise ileri yaş gruplarından yüksektir. Kadınlar erkeklere göre daha yüksek kaygı taşırken, erkekler ve hekimler YZ'ye karşı daha olumlu tutum sergilemektedir. Ayrıca YZ okuryazarlığı ile kaygı arasında negatif, YZ okuryazarlığı ile tutum arasında pozitif ilişki saptanmıştır. Aracılık analizleri, YZ okuryazarlığının YZ tabanlı sağlık hizmetlerine yönelik tutum üzerindeki etkisinde YZ kaygısının kısmi aracı rol oynadığını ortaya koymuştur. YZ okuryazarlık düzeyi arttıkça katılımcıların YZ kaygıları azalmakta ve bu durum daha olumlu tutum geliştirmelerine katkıda bulunmaktadır. Sonuç: Sonuç olarak, birinci basamak sağlık çalışanlarının YZ'ye yönelik farkındalık ve okuryazarlık düzeylerinin artırılmasının, veri gizliliği ve güven konusundaki kaygılarını azaltarak teknolojiyi mesleki uygulamalara entegre etme isteğini güçlendireceği, böylece sağlık hizmetlerinde yapay zekâ temelli yaklaşımlara karşı daha olumlu ve bilinçli bir tutum geliştirmelerine katkı sağlayacağı söylenebilir.
Özet (Çeviri)
Introduction: The use of artificial intelligence (AI) in healthcare both enhances patients' quality of life and reduces the workload of healthcare professionals. Given that primary healthcare services constitute the first point of contact within the healthcare system, the integration of AI into this field is of particular importance. The main objective of this study is to determine the extent to which physicians, midwives, and nurses working in primary care utilize AI tools, as well as to assess their levels of AI literacy, AI-related anxiety, and attitudes toward AI-based healthcare services. Additionally, the study aims to examine the effects of demographic and occupational variables on these attitudes and levels of anxiety. Method: This study employed a quantitative, descriptive, and observational research design. The study population consisted of physicians, midwives, and nurses working in family health centers affiliated with the Marmara University Pendik Training and Research Hospital of the Turkish Ministry of Health. A total of 337 participants, including 170 physicians and 167 midwives/nurses, were selected using simple random sampling. Data were collected through face-to-face interviews between July 25 and August 22, 2025. The data collection instruments included the Participant Information and AI Use Form, the Meta Artificial Intelligence Literacy Scale (MAILS), the Artificial Intelligence Anxiety Scale, and the General Attitude Toward Artificial Intelligence in Health Services Scale. Data were analyzed using SPSS 27.0 and the PROCESS macro version 4.2. Independent Samples t-Test, ANOVA, Pearson Correlation Analysis, and Mediation Analysis were used, with a statistical significance level set at p<0.05. Results: Findings revealed that primary healthcare professionals use AI tools more frequently in daily life than in professional practice. The most common professional uses were for reading resources and translation, while the use of virtual assistants, automated reporting, and triage applications remained limited. The main concerns viii reported by participants included data privacy, lack of trust in AI, insufficient legal regulations, and integration difficulties. Overall AI literacy levels were below average, with the highest competence in using AI tools and the lowest in developing new AI applications. AI anxiety levels were moderate, with ethical concerns and fear of job loss being the most prominent. Attitudes toward AI were generally moderate, with positive attitudes being more prevalent. Physicians demonstrated higher AI literacy than midwives and nurses, while younger participants scored higher than older ones. Women exhibited higher levels of AI-related anxiety, whereas men and physicians showed more positive attitudes toward AI. A negative correlation was found between AI literacy and AI anxiety, and a positive correlation between AI literacy and attitudes toward AI-based healthcare services. Mediation analysis indicated that AI anxiety partially mediated the effect of AI literacy on attitudes; as AI literacy increased, anxiety levels decreased, leading to more positive attitudes toward AI use in healthcare. Conclusion: In conclusion, enhancing the AI awareness and literacy levels of primary healthcare professionals may reduce their concerns regarding data privacy and security, strengthen their willingness to integrate AI technologies into clinical practice, and contribute to developing more positive and informed attitudes toward AI-based healthcare services.
Benzer Tezler
- Kahramanmaraş ili birinci basamak sağlık çalışanlarının erkek sünneti konusundaki bilgi ve görüşleri
Knowledge levels and opinions of primary healthcare providers in Kahramanmaraş province regarding male circumcision
HALİT AKSAY
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2020
Aile HekimliğiKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ CELAL KUŞ
- Bozkır'da çalışan sağlık görevlilerinin, sağlık eğitimi konusundaki bilgi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi
Evaluation of knowledge, attitudes and behaviors of health professions about healt education in Bozkır district
AYŞEGÜL YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
Halk SağlığıSelçuk ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ORHAN DEMİRELİ
- Van ili aile sağlığı merkezlerinde ve toplum sağlığı merkezlerinde görev yapan sağlık çalışanlarının kanser tarama testleri hakkındaki bilgi düzeylerinin ve farkındalık durumlarının araştırılması
Research of cancer screening test knowledge levels and awareness of healthcare workers who work in family health centers and community health centers in Van province
MUSTAFA GÖNEN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2019
Aile HekimliğiVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ DİLEK KUŞASLAN AVCI
- İstanbul ilinde aile sağlığı merkezlerinde çalışan hekimler ile hemşireler arasındaki iş birliğinin iş tatmini üzerine etkisinin araştırılması
Investigation of the effect of collaboration between doctors and nurses working in family health centers in Istanbul province on job satisfaction
ELİF RAVZA KIZILAY
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HİLAL ÖZKAYA
- Kam yapma aparatı
Cam milling attachment
ORHAN UZUN
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Makine MühendisliğiGazi ÜniversitesiMakine Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FEVZİ ERCAN