Üniversiteli öğrencilerde ultra işlenmiş gıda tüketimi ile beslenme alışkanlıkları, obezite ve premenstrüel sendrom arasındaki ilişkilerin incelenmesi
Investigation of the relationships between ultra-processed food consumption, dietary habits, obesity, and premenstrual syndrome among university students
- Tez No: 1002560
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÇİĞDEM YILDIRIM MAVİŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Beslenme ve Diyetetik, Nutrition and Dietetics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Haliç Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, üniversiteli genç kızlarda ultra işlenmiş gıda (UİG) tüketimi ile beslenme alışkanlıkları, obezite ve premenstrüel sendrom (PMS) şiddeti arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma kesitsel tipte olup, İstanbul'da bir devlet yurdunda kalan ön lisans ve lisans düzeyindeki 231 kız öğrenci üzerinde 11 Ekim-13 Aralık 2025 tarihlerinde yürütülmüştür. Veriler; sosyodemografik özellikler, beslenme alışkanlıkları ve adet dönemine ilişkin bilgileri içeren anket formu, üç günlük besin tüketim kaydı, antropometrik ölçümler, ultra işlenmiş gıda tüketimini değerlendiren Çok İşlenmiş Besin Tüketim Kısa Tarama Anketi (ÇİBTA) ve PMS şiddetini belirlemek amacıyla Premenstrüel Sendrom Ölçeği (PMSÖ) kullanılarak yüz yüze görüşme yöntemiyle toplanmıştır. Antropometrik ölçümler; TANITA BC-401 cihazı, boy ölçer ve mezura kullanılarak araştırmacı tarafından gerçekleştirilmiştir. Üç günlük enerji ve besin ögesi alımları Türkiye'ye özgü geliştirilen Beslenme Bilgi Sistemi (BeBİS) programı ile analiz edilmiş ve Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER)-2022 referans değerlerine göre değerlendirilmiştir. Katılımcıların %76,2'sinin yüksek düzeyde UİG tükettiği, %60,6'sının orta ve %20,8'inin şiddetli düzeyde PMS yaşadığı saptanmıştır. Çoklu regresyon analizinde enerji alımı, fast food tüketimi ve sigara kullanımının ÇİBTA puanı üzerinde istatistiksel olarak anlamlı yordayıcı etkilerinin olduğu belirlenmiştir. Ayrıca UİG tüketimi ile fast food ve tatlı tüketim sıklığı, dışarıdan yemek yeme, online sipariş, adet döneminde artan tuzlu besin isteği, sigara kullanımı ve egzersiz yapmama durumu açısından istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir (p<0,05). ÇİBTA puanı ile PMSÖ toplam puanı arasında zayıf düzeyde pozitif yönlü anlamlı bir ilişki saptanmıştır (r=0,205; p<0,05). Hiyerarşik regresyon analizinde UİG tüketiminin; gelir, sigara ve diğer sağlık faktörlerinden bağımsız olarak PMS şiddetini artıran anlamlı bir yordayıcı olduğu görülmüştür (p<0,05). Yüksek düzeyde UİG tüketen grupta,“yorgunluk”ve“sinirlilik”alt boyut puanları anlamlı derecede daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Ancak UİG tüketimi ile obezite göstergeleri olan beden kütle indeksi (BKİ), bel çevresi, vücut yağı, bel/kalça oranı (BKO) ve bel/boy oranı (BBO) arasında anlamlı bir ilişki tespit edilmemiştir. Sonuç olarak, üniversiteli kız öğrencilerde ultra işlenmiş gıda tüketiminin yaygın olduğu ve bu tüketimin PMS semptomlarının şiddetiyle, özellikle yorgunluk ve sinirlilik belirtileriyle ilişkili olabileceği görülmektedir. Elde edilen bulgular, üniversite öğrencilerinde sağlıklı beslenme alışkanlıklarının desteklenmesinin ve ultra işlenmiş gıda tüketiminin azaltılmasına yönelik beslenme eğitimi ve yaşam tarzı müdahalelerinin önemine işaret etmektedir.
Özet (Çeviri)
This study aimed to examine the relationship between ultra-processed food (UPF) consumption, dietary habits, obesity, and the severity of premenstrual syndrome (PMS) among female university students. The study was designed as a cross-sectional study and conducted between October 11 and December 13, 2025, among 231 female associate and undergraduate students residing in a public dormitory in Istanbul. Data were collected through face-to-face interviews using a questionnaire including sociodemographic characteristics, dietary habits, and menstrual-related information; a three-day dietary intake record; anthropometric measurements; the Screening Questionnaire of Highly Processed Food Consumption (sQ-HPF); and the Premenstrual Syndrome Scale (PMSS) to assess PMS severity. Anthropometric measurements were performed by the researcher using a TANITA BC-401 device, a stadiometer, and a measuring tape. Three-day energy and nutrient intakes were analyzed using the Nutrition Information System (BeBİS), developed specifically for Türkiye and evaluated according to the reference values of the Turkish Dietary Guidelines (TÜBER)-2022. It was found that 76.2% of the participants had a high level of UPF consumption, while 60.6% experienced moderate and 20.8% experienced severe PMS. Multiple regression analysis revealed that energy intake, fast food, consumption, and cigarette smoking were significant predictors of the sQ-HPF score. In addition, UPF consumption differed significantly according to fast food and sweet consumption frequency, eating out, online food ordering, increased craving for salty foods during menstruation, smoking status, and lack of regular physical activity (p<0.05). A weak but significant positive correlation was observed between the sQ-HPF score and the total PMSS score (r=0.205, p<0.05). Hierarchical regression analysis indicated that UPF consumption was a significant predictor of PMS severity, independent of income level, smoking, and other health-related factors (p<0.05). Participants with high UPF consumption had significantly higher scores in the“fatigue”and“irritability”subscales (p<0.05). However, no significant association was found between UPF consumption and obesity-related indicators, including body mass index, waist circumference, body fat percentage, waist-to-hip ratio, and waist-to- height ratio. In conclusion, ultra-processed food consumption is common among female university students and appears to be associated with the severity of PMS symptoms, particularly fatigue and irritability. These findings highlight the importance of promoting healthy dietary habits among university students and implementing nutrition education and lifestyle interventions aimed at reducing ultra-processed food consumption.
Benzer Tezler
- Lise öğrencilerinde ultra işlenmiş besin tüketiminin, diyet kalitesi ve beslenme okuryazarlığı ile ilişkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between ultra-processed food consumption and diet quality and nutrition literacy in high school students
BEYZA NUR GÜRGEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Beslenme ve DiyetetikAcıbadem Mehmet Ali Aydınlar ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ECEM ŞAZİYE ÖRKÜ
- Ortaokul öğrencilerinde ultra işlenmiş gıda tüketimi ile yaşam kalitesi arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between ultra-processed food consumption and quality of life in middle school students
ONUR EYNALLI
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
PsikolojiÇukurova ÜniversitesiBağımlılık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET EMİN DEMİRKOL
- Trakya Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi öğrencilerinin sürdürülebilir gıda okuryazarlığı ve ultra işlenmiş besin tüketim durumlarının değerlendirilmesi
Evaluation of sustainable food literacy and ultra-processed food consumption status of Trakya University Faculty of Health Sciences students
SALİHA ALEYNA ÇİNAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Beslenme ve DiyetetikTrakya ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ LEYLA TEVFİKOĞLU PEHLİVAN
- 1985-1986 yıllarında Polatlı Devlet Hastanesine kaza nedeniyle başvuranların incelenmesi
Başlık çevirisi yok
FERHAN ŞENOL
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
İlk ve Acil YardımGazi ÜniversitesiKazaların Çevresel ve Teknik Araştırması Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. HİKMET PEKCAN
- Devrelerin büyük işaret cevaplarının bilgisayar yardımıyla bulunması
Başlık çevirisi yok
NÜKHET GÜNEYİ
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
Elektrik ve Elektronik MühendisliğiUludağ ÜniversitesiElektrik-Elektronik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERGÜR TÜTÜNCÜOĞLU