Adölesanlarda sağlık eğitiminin dijital oyun bağımlılığına ve sağlığı geliştirme davranışına etkisi
The effect of health education on digital game addiction and health promotion behavior in adolescents
- Tez No: 1002020
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SERPİL ÖZDEMİR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sağlık Eğitimi, Halk Sağlığı, Hemşirelik, Health Education, Public Health, Nursing
- Anahtar Kelimeler: Adölesan, Dijital Teknoloji, İnternet Oyun Bozukluğu, Sağlık Eğitimi, Sağlığı Geliştirme, Davranışsal bağımlılık, Teknolojik bağımlılık, Adolescent, Digital Technology, Health Education, Health Promotion, Internet Gaming Disorder, Behavioral addiction, Technological dependence
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sağlık Bilimleri Üniversitesi
- Enstitü: Gülhane Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Dijital oyun bağımlılığı adölesan dönemde sağlığı etkileyen davranışsal bağımlık türlerinden biridir. Adölesanlarda, dijital oyun bağımlılığı ile mücadelede sağlığı geliştirme davranışı kazandırmanın etkili bir girişim olabileceği varsayılmaktadır. Bu çalışmanın amacı; adölesanlara verilen sağlık eğitiminin dijital oyun bağımlılığı ve sağlığı geliştirici davranışlar üzerindeki etkisini incelemektir. Gereç ve Yöntem: Çalışma, Solomon dört kollu tasarıma dayalı randomize kontrollü bir araştırma olarak yürütüldü. Örneklemi, 2024-2025 eğitim-öğretim yılı bahar döneminde Etimesgut 15 Temmuz Şehitleri Ortaokulu'nda öğrenim gören 10-15 yaş aralığında, dahil edilme kriterlerini karşılayan, her grupta 40 katılımcı olmak üzere toplam 160 öğrenci oluşturdu. Veriler; Tanıtıcı Bilgi Formu,“Çocuklar için Dijital Oyun Bağımlılığı Ölçeği”ve“Adölesan Sağlığı Geliştirme Ölçeği”ile toplandı. Çalışmada müdahale gruplarına dört oturum sağlık eğitimi yapıldı. Çalışma süresince, kontrol grupları standart örgün eğitim aldı. Çalışmada normal dağılan verilerin karşılaştırılmasında ikili gruplar için Bağımsız İki Örnek t Testi, üç ve üzeri gruplar için İki yönlü Varyans Analizi uygulandı. Normal dağılmayan verilerde iki yönlü Robust ANOVA testi, ikili gruplar Mann–Whitney U Testi, üç ve üzeri gruplar Kruskal–Wallis H Testi ile analiz edildi ve çoklu karşılaştırmalar Bonferroni düzeltmeli Dunn post-hoc Testi ile incelendi. Kategorik değişkenler arası ilişkiler Monte Carlo Düzeltmeli Fisher's Exact Testi ve çoklu karşılaştırmalar Bonferroni Düzeltmeli Z Testi ile incelendi. Etki büyüklükleri; kısmi eta kare, Cohen's d ve Cramer's V katsayısı ile hesaplandı. Bulgular: Çalışmada, Çocuklar için Dijital Oyun Bağımlılığı Ölçeği'nin toplam ve alt boyut puanları; Adölesan Sağlığı Geliştirme Ölçeği'nin toplam puanı ve egzersiz alt boyutu dışındaki tüm alt boyut puanları ile uyku kalitesi ve yeterli ve dengeli beslenmeye ilişkin öz değerlendirme puanları incelendiğinde, ön test ile müdahale arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir etkileşim olmadığı saptandı (p>0,05). Çalışmada yapılan müdahalenin ana etkisini belirlemek amacıyla müdahale toplam ve kontrol toplam grupları karşılaştırıldığında, uygulanan müdahalenin Çocuklar için Dijital Oyun Bağımlılığı Ölçeği toplam puanı ve tüm alt boyutları üzerinde yüksek düzeyde etkili olduğu belirlendi (p<0,001; d=1,294–1,501). Çalışmada, Adölesan Sağlığı Geliştirme Ölçeği'nin toplam puanı ile beslenme, kişilerarası destek, kendini gerçekleştirme ve stres yönetimi alt boyut puanları üzerinde müdahalenin ana etkisinin küçük-orta ile orta düzey arasında olduğu belirlendi (p<0,014; d=0,397-0,638). Müdahalenin katılımcıların yeterli ve dengeli beslenmeye ilişkin öz değerlendirme puanları üzerinde küçük-orta düzeyde etkili olduğu saptandı (p=0,038; d=0,327). Müdahalenin etkisi ileri analizlerde sistematik olarak incelendiğinde, Adölesan Sağlığı Geliştirme Ölçeği'nin egzersiz alt boyutu dışında kalan tüm değişkenlerde uygulanan müdahalenin çeşitli düzeylerde etkili olduğu bulundu (p<0,05). Sonuç: Adölesanlara uygulanan sağlık eğitimi programının sağlığı geliştirme davranışlarını genel olarak arttırdığı ve dijital oyun bağımlılığı düzeyini ve riskini azalttığı belirlendi. Okul temelli ve aktif öğretim teknikleriyle uygulanan sağlık eğitiminin, sağlığı geliştirici davranışları kazandırmada etkili olduğu bulundu. Bu kapsamda, sağlık eğitiminin adölesanlarda dijital oyun bağımlılığını ve riskini azaltmada etkili bir müdahale modeli olarak yaygınlaştırılması önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
Objective: Digital game addiction is one of the behavioral addiction types that negatively affect health during adolescence. It is assumed that promoting health-enhancing behaviors may be an effective intervention in addressing digital game addiction among adolescents. This study aims to examine the effect of health education provided to adolescents on digital game addiction and health-promoting behaviors. Materials and Methods: The study was conducted as a randomized controlled trial based on the Solomon four-group design. The sample consisted of a total of 160 students aged 10–15 years who met the inclusion criteria and were enrolled at Etimesgut 15 Temmuz Şehitleri Secondary School during the spring semester of the 2024–2025 academic year, with 40 participant allocated to each group. Data were collected using a sociodemographic information form, the Digital Game Addiction Scale for Children, and the Adolescent Health Promotion Scale. Health education was delivered to the intervention groups in four sessions, while the control groups continued to receive standard formal education throughout the study period. For normally distributed data, the Independent Samples t Test was used for comparisons between two groups, and Two-Way Analysis of Variance was applied for comparisons among three or more groups. For non-normally distributed data, Two-Way Robust ANOVA was used; comparisons between two groups were performed using the Mann–Whitney U Test, and comparisons among three or more groups were conducted using the Kruskal–Wallis H Test, with post hoc analyses carried out using the Dunn Test with Bonferroni correction. Associations between categorical variables were examined using Fisher's Exact Test with Monte Carlo correction, and multiple comparisons were analyzed using the Bonferroni-corrected Z Test. Effect sizes were calculated using partial eta squared, Cohen's d, and Cramer's V. Results: In the study, no statistically significant interaction between pretest and intervention was found when posttest scores of the total and subscale scores of the Digital Game Addiction Scale for Children; the total score and all subscale scores of the Adolescent Health Promotion Scale except for the exercise subscale; and self-assessment scores related to sleep quality and adequate and balanced nutrition were examined (p>0.05). To determine the main effect of the intervention, comparisons between the total intervention and total control groups revealed that the intervention had a large effect on the total score and all subscales of the Digital Game Addiction Scale for Children (p<0.001; d=1.294–1.501). The main effect of the intervention on the total score of the Adolescent Health Promotion Scale and on the nutrition, interpersonal support, self-actualization, and stress management subscale scores was found to range from small-to-moderate to moderate in magnitude (p<0.014; d=0,397-0,638). In addition, the intervention had a small-to-moderate effect on participants' self-assessment scores related to adequate and balanced nutrition (p=0.038; d=0.327). When the effects of the intervention were systematically examined in further analyses, the intervention was found to be effective at varying levels across all examined variables, except for the exercise subscale of the Adolescent Health Promotion Scale (p<0.05). Conclusion: The health education program implemented for adolescents was found to have generally increased health-promoting behaviors and reduced the level and risk of digital game addiction. Health education implemented through school-based and active teaching techniques found to be effective in promoting the adoption of health-promoting behaviors. In this context, it is recommended that health education be widely implemented as an effective intervention model for reducing digital game addiction and its risk among adolescents.
Benzer Tezler
- Adölesanlara uygulanan sağlık eğitimi temelli kahkaha yogasının stres ve dijital oyun alışkanlığına etkisi
The effect of health education based laughter yoga applied to adolescents on stress and digital gaming habits
MAHSA TAMADDON
Doktora
Türkçe
2026
Sağlık EğitimiSağlık Bilimleri ÜniversitesiHalk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SERPİL ÖZDEMİR
- Adölesanların digital oyun oynama alışkanlıkları, oyun özelliklerinin değerlendirilmesi
Digital game playing habits of adolescents, evaluation of game features
UFUK İNALTUN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıSağlık BakanlığıÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MELTEM AKÇABOY
- Ortaöğretim ve lise çağındaki çocuklarda uyku kalitesini etkileyen faktörler
Factors affecting sleep quality in children in secondary and high school
ABİDİN DEMİRAL
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SABAH TÜZÜN
DR. ÖĞR. ÜYESİ HALİL UĞUR HATİPOĞLU
DR. ERKAN GÖKMEN
- Kistik fibrozisli çocuk ve adölesanlarda ekspiratuar kas eğitiminin öksürük etkinliğine etkisinin incelenmesi
Effect of expiratory muscle training on cough efficacy in children and adolescents with cystic fibrosis
ÇİĞDEM EMİRZA
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Fizyoterapi ve Rehabilitasyonİstanbul Üniversitesi-CerrahpaşaFizyoterapi ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÖKŞEN KURAN ASLAN
- Diyetisyen rehberliğinde yapılan geleneksel ve yapay zeka destekli beslenme eğitiminin adölesanların beslenme bilgi düzeyine etkisi
The effect of dietitian-guided traditional and artificial intelligence-supported nutrition education on adolescents' nutrition knowledge level
ZEYNEP YAREN KAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Beslenme ve Diyetetikİstanbul Bilgi ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ TUĞÇE ÖZLÜ KARAHAN