İssos- Epiphaneia Antik Kenti (2022- 2024 çalışmaları) mimari bezekleri
Ancient City of Issos-Epiphaneia (2022-2024 studies) architectural ornaments
- Tez No: 1000565
- Danışmanlar: DOÇ. DR. BANU ÖZDİLEK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Arkeoloji, Archeology
- Anahtar Kelimeler: Bezeme, Bizans Dönemi, Epiphaneia, Kilikya, Klasik Roma mimarisi, Ovalık Kilikya, Roma Dönemi, Romanizasyon, Byzantine Period, Epiphaneia, Cilicia, Classical Rome architecture, Plain Cilicia, Roman Period, Romanization
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Arkeoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu yüksek lisans tezi, Hatay ili Erzin ilçesi Gözeneler Mahallesi sınırlarında yer alan İssos–Epiphaneia Antik Kenti'nde 2022–2024 yılları arasında yürütülen çalışmalar kapsamında ele geçen mimari bezemeli taş eserleri konu edinmektedir. Çalışmanın temel amacı, antik kentte tespit edilen mimari unsurlar ve bezeme repertuarının sistemli biçimde belgelenmesi, tipolojik olarak değerlendirilmesi ve karşılaştırmalı veriler ışığında tarihlendirilmesidir. Bu doğrultuda Epiphaneia'nın mimari bezemeleri, yalnızca tekil örnekler düzeyinde değil; kentin yapılaşma karakteri, bölgesel mimari gelenekler ve Roma İmparatorluk Dönemi dekorasyon anlayışı içinde bütüncül bir çerçevede ele alınmıştır. Epiphaneia'daki araştırma tarihçesi ve kazı çalışmalarının kurumsal gelişimi ortaya konulmuş; kentin Neolitik–Kalkolitik dönemlerden Osmanlı Dönemi'ne uzanan iskân sürekliliği vurgulanmıştır. Ayrıca kentte tespit edilen başlıca kamusal yapılar ve kentsel planlama özellikleri değerlendirilerek Roma dönemi şehircilik ilkeleriyle ilişkisi açıklanmıştır. Bu bağlamda sütunlu cadde sistemi (decumanus maximus ve cardo maximus), kamu merkezindeki düzenli parselasyon ve yapıların konumlanışı, mimari bezeme buluntularının ait olabileceği yapı bağlamlarının anlaşılmasına temel oluşturmuştur. Materyal ve yöntem bölümünde, tez kapsamına alınan mimari bezekli taşların belirlenme ölçütleri, kataloglama ilkeleri ve belgeleme süreçleri açıklanmıştır. Araştırmada; fotoğraf, çizim ve ölçüm verileri ile birlikte iki ve üç boyutlu görselleştirme tekniklerinden yararlanılmış; bezeme unsurlarının yapım teknikleri, kullanım yerleri, yapı bağlamı ve biçimsel özellikleri üzerinden değerlendirme yapılmıştır. Ayrıca kentin bezeme verileri, benzer merkezlerle karşılaştırmalar yoluyla analoji kurularak yorumlanmıştır. Kilikia bölgesi, Issos Ovası ve Epiphaneia'nın tarihî coğrafyası ele alınmış; bölgenin doğal sınırları, Pedias–Trakheia ayrımı ve bu coğrafi farklılaşmanın kültürel yansımaları açıklanmıştır. Kilikia'nın siyasi tarihine ilişkin çerçeve içerisinde, bölgenin Pers, Hellenistik krallıklar ve Roma egemenliği dönemlerindeki dönüşümü değerlendirilmiş; özellikle Roma İmparatorluk sürecinde idari yapılanma, kentleşme ve imar faaliyetlerinin artışı vurgulanmıştır. Böylece Epiphaneia'daki mimari bezeme repertuarının oluşumuna zemin hazırlayan tarihsel arka plan ortaya konulmuştur. Epiphaneia yapılaşması, Suriye Eyaleti romanizasyonu ve Kilikia ile Suriye eyaletlerinde Roma mimarisinin yapı–stil–dekorasyon karakteri çerçevesinde ele alınmıştır. Bu kapsamda Kilikia Trakheia ve Kilikia Pedias kentleri ile Suriye eyaletlerinden seçilen örnekler üzerinden mimari gelenekler değerlendirilmiş; Epiphaneia bezemelerinin bölgesel etkiler, yerel üretim olasılıkları ve Roma dekorasyon repertuarı ile ilişkisi tartışılmıştır. Antik kentteki taş kaynakları, taş cinsi ve işçilik süreçlerine ilişkin veriler değerlendirilerek mimari bezeme üretiminin malzeme ve teknik altyapısı açıklanmıştır. Taş işçiliğinde kullanılan yöntemlerin, yapı elemanlarının biçimlenişi ve bezeme detaylarına doğrudan etkisi olduğu ortaya konularak, bezemelerin yalnızca üslup değil aynı zamanda teknik açıdan da yorumlanabilmesi hedeflenmiştir. İssos–Epiphaneia'da Roma İmparatorluk Dönemi'ne ait mimari unsurlar; thylobat, postament, kaideler, sütun gövdeleri, konsollar, başlıklar, arşitravlar, kaplama levhalar ve ambon payeleri gibi başlıklar altında incelenmiştir. Bu bölümde ele alınan yapı elemanları, bezeme repertuarını taşıyan ana mimari yüzeyleri temsil etmekte; dolayısıyla altıncı bölümde yapılan bezeme analizleri için tipolojik ve bağlamsal bir temel sunmaktadır. Tezin ana konusunu oluşturan mimari bezekler ayrıntılı biçimde değerlendirilmiştir. İon kymationu (yumurta-ok), Lesbos kymationu, ranke (kıvrık dal), anthemion/palmet, volüt, heliks, astragal (inci-boncuk), dentil (diş sırası), tongue pattern (dil sırası), rozet ve makara (bulla) gibi bezeme türleri; biçim, oran, işçilik ve kullanım yerleri açısından sınıflandırılmıştır. Böylece Epiphaneia'nın bezeme repertuarının çeşitliliği ortaya konulmuş; bezemelerin yapı elemanları üzerindeki dağılımı değerlendirilerek dekorasyon bütünlüğü yorumlanmıştır. Epiphaneia mimari bezemelerinin kentteki Roma Dönemi yapılaşmasıyla ilişkisi, bezeme repertuarının kronolojik ve tipolojik göstergeleri ile birlikte ele alınmış; malzeme, teknik ve üslup verilerinin kentin mimari kimliğini anlamadaki rolü vurgulanmıştır. Bu çalışma ile Epiphaneia'nın 2022–2024 buluntuları üzerinden mimari bezeme verileri sistemli şekilde belgelenmiş; kentin Kilikia ve yakın çevre mimari dekorasyon geleneği içindeki yeri, karşılaştırmalı değerlendirme imkânı sağlayacak biçimde ortaya konulmuştur.
Özet (Çeviri)
This master's thesis examines the architectural decorative stone elements unearthed during the archaeological investigations conducted between 2022 and 2024 at the ancient city of Issos-Epiphaneia, located within the boundaries of Gözeneler Neighborhood, Erzin district, Hatay Province. The primary aim of the study is the systematic documentation of the architectural elements and their decorative features identified in the ancient city, their typological evaluation, and their chronological assessment based on comparative data. In this context, the architectural decoration of Issos-Epiphaneia is addressed not merely at the level of individual finds, but within a holistic framework that considers the city's architectural character, regional building traditions, and the decorative practices of the Roman Imperial Period. The research history of Issos-Epiphaneia and the institutional development of archaeological excavations at the site are presented, emphasizing the settlement continuity from the Neolithic period through the Ottoman period. The principal public buildings identified in the city and its architectural layout are evaluated, and their relationship to Roman urban and architectural principles is discussed. In determining the original architectural contexts of the decorative fragments, the current condition of the elements and their find circumstances were taken as primary criteria. Evidence of secondary use (spolia), profile and proportional characteristics, the formal organization of decoration, and the quality of stone workmanship constituted the principal analytical parameters. Furthermore, typological and stylistic comparisons with parallels from other centers provided a basis for associating the fragments with specific architectural types. Thus, the evaluations were grounded not in spatial assumptions but in architectural and technical data. The materials and methods section explains the criteria for selecting the architectural decorative fragments included in the thesis, as well as the cataloguing principles and documentation processes. The study employs photographic documentation, technical drawings, and metric measurements, together with two- and three-dimensional visualization techniques. Decorative elements were analyzed in terms of production techniques, placement within architectural components, structural context, and formal characteristics. Comparative analysis with similar examples from Cilicia and neighboring regions was also undertaken. The historical geography of the Cilicia region, the Issos Plain, and Issos Epiphaneia is examined, with particular attention to natural boundaries, the distinction between Cilicia Pedias and Cilicia Tracheia, and the cultural implications of this geographical differentiation. Within the broader political history of the region, transformations during the Persian, Hellenistic, Roman, Late Roman, and Medieval periods are discussed, with special emphasis on administrative reorganization, urbanization, and increased construction activity during the Roman Imperial period. This framework provides the historical background for the emergence of architectural decorative production at Issos-Epiphaneia. The architectural development of Issos-Epiphaneia is further evaluated within the context of Romanization in the Province of Syria and the structural, stylistic, and decorative characteristics of Roman architecture in Cilicia and Syria. Selected examples from Cilicia Tracheia, Cilicia Pedias, and the Syrian provinces are examined in order to assess regional architectural traditions. The decorative elements from Issos Epiphaneia are discussed in relation to regional influences, the possibility of local production, and their connection to the broader Roman decorative tradition. Data concerning stone sources, lithological types, and workmanship processes were analyzed to clarify the material and technical foundations of architectural decoration production. It is demonstrated that stone-working techniques directly influenced both the formation of architectural elements and the execution of decorative details, enabling interpretation not only in stylistic but also in technical terms. Architectural elements dating to the Roman Imperial Period at the site are examined under categories including stylobates, postaments, bases, column shafts, consoles, capitals, architraves, revetment slabs, and ambon piers. These components represent the principal architectural surfaces bearing decoration and provide the typological and contextual basis for the decorative analyses presented in the subsequent section. The architectural decorative motifs constituting the main focus of the thesis are analyzed in detail. Motifs such as the Ionian cyma (egg-and-dart), Lesbian cyma, rinceau, anthemion or palmette, volute, helix, astragal (bead-and-reel), dentil, wave pattern, meander, cyma recta, cyma reversa, torus, trochilus, acanthus, tongue pattern, rosette, and bulla are classified according to form, proportion, workmanship, and architectural placement. This classification reveals the diversity of decorative forms at Issos-Epiphaneia and enables an evaluation of their distribution across architectural elements, thereby contributing to an understanding of the overall decorative scheme. In conclusion, this study systematically documents and evaluates the Roman Imperial architectural decoration of Issos-Epiphaneia based on the 2022-2024 excavation finds. Through typological, technical, and chronological analyses, the position of the city within the architectural decorative tradition of Cilicia and the Syrian provinces is established within a comparative framework.
Benzer Tezler
- İssos-Epiphaneia Stoa'sından ele geçen sırlı seramikler
Glazed pottery unearthed from the south stoa of Issos-Epiphaneia
HABİBE USLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
ArkeolojiHatay Mustafa Kemal ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BANU ÖZDİLEK TIBIKOĞLU
- İssos-Epiphaneia 2022 yılı Bouleuterion-Odeon kazılarından ele geçen seramikler
Ceramics from the Bouleuterion–Odeon complex of the ancient city of Issos-Epiphaneia
GAMZE AHRAS
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
ArkeolojiHatay Mustafa Kemal ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BANU ÖZDİLEK TIBIKOĞLU
- Dörtyol ve çevresinde bulunan taşınmaz kültür varlıkları
Immovable cultural wealths in Dortyol and its surrounding
PIRIL ÖZEL
- Geophysical exploration of Kinet Höyük: A comparison of the magnetic survey with the excavation results
Kinet Höyük'ün jeofiziksel yöntemle araştırılması: Manyetik yöntemle yapılan yüzey araştırma sonuçlarının kazı sonuçları ile karşılaştırılması
AYŞEGÜL VURAL
Yüksek Lisans
İngilizce
2007
Arkeolojiİhsan Doğramacı Bilkent ÜniversitesiArkeoloji ve Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. JAQUES MORİN
- Anadolu'da greko-pers etkili mezar stellerinde betimlenen av sahneleri
Hunting scenes on the greco-persian grave steles in Anatolia
MİNE KOÇDAĞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
ArkeolojiSelçuk ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZELİHA GİDER BÜYÜKÖZER