Eko-anksiyete ilişkili sürdürülebilir beslenme davranış ölçeğinin geliştirilmesi: geçerlik ve güvenirlik çalışması
Development of the eco-anxiety related sustainable nutrition behavior scale: validity and reliability study
- Tez No: 1000463
- Danışmanlar: PROF. DR. ALEV KESER
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Beslenme ve Diyetetik, Nutrition and Dietetics
- Anahtar Kelimeler: Eko-anksiyete, Sağlıklı beslenme, Eco-anxiety, Healthy nutrition
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İklim değişikliği ve çevresel bozulmaya yönelik artan farkındalık, bireylerde eko-anksiyete olarak tanımlanan psikolojik tepkilere yol açmaktadır. Eko-anksiyete, çevre yanlısı davranışları motive edebilen bir unsur olmakla birlikte, sürdürülebilir beslenme davranışları üzerindeki etkisini değerlendirebilecek geçerli ve güvenilir ölçme araçları sınırlıdır. Bu araştırma, Eko-Anksiyete İlişkili Sürdürülebilir Beslenme Davranış Ölçeği'ni geliştirmek, geçerlik ve güvenirliğini belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Araştırma Bolu ilinde eğitim gören ve çalışan 19-35 yaş aralığında, 843 birey ile gerçekleştirilmiştir. Yaş ortalaması 21,9±2,39 yıl olan katılımcıların %30,0'u erkek, %70,0'i kadındır. Ölçek geliştirme sürecinde literatür taraması doğrultusunda madde havuzu oluşturulmuş, maddeler Lawshe yöntemi ile kapsam geçerliği açısından değerlendirilmiştir. Ölçeğin yapı geçerliği açıklayıcı faktör analizi ve doğrulayıcı faktör analizi ile; güvenirliği ise iç tutarlılık, yarıya bölme ve test–tekrar test yöntemleriyle belirlenmiştir. Açıklayıcı faktör analizi sonucunda ölçeğin 24 maddeden ve dört alt boyuttan oluştuğu belirlenmiştir. Ölçeğin Kaiser–Meyer–Olkin (KMO) değeri 0,821 olup, Bartlett Küresellik Testi sonucu χ²=2460,792; p<0,05 olarak saptanmıştır. Bu bulgular, örneklem büyüklüğünün faktör analizi için yeterli olduğunu ve verilerin faktörlenebilir yapıda olduğunu göstermektedir. Ölçeğin standartlaştırılmış faktör yükleri 0,401-0,764 arasında değişmektedir. Doğrulayıcı faktör analizi sonuçlarına göre, dört faktörlü modelin kabul edilebilir uyum düzeyine sahip olduğu belirlenmiştir. Modelde yer alan maddelerin t değerlerinin 6,267 ile 12,775 arasında değiştiği, tüm maddelerin istatistiksel olarak anlamlı olduğu (t>1,96; p<0,001) saptanmıştır. Ölçeğin iç tutarlılığına ilişkin analizlerde, toplam Cronbach alfa katsayısı 0,873 olarak bulunmuş; alt boyutlara ait alfa değerlerinin 0,670-0,793 aralığında değiştiği belirlenmiştir. Ölçeğin ölçüt geçerliğini değerlendirmek amacıyla yapılan analizlerde, Eko-Anksiyete İlişkili Sürdürülebilir Beslenme Davranış Ölçeği toplam puanı ile Sürdürülebilir Beslenmeye Yönelik Davranış Ölçeği toplam puanı arasında pozitif, güçlü ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmıştır (r=0,770; p<0,001). Sonuç olarak, 24 madde, dört alt boyuttan oluşan beşli Likert tipindeki Eko-anksiyete İlişkili Sürdürülebilir Beslenme Davranış Ölçeğinin 19-35 yaş arasındaki yetişkinlerde iklim değişikliği kaygıları nedeniyle sürdürülebilir beslenme davranışlarını değerlendirmek için geçerli ve güvenir bir ölçme aracı olduğu belirlenmiştir.
Özet (Çeviri)
Increased awareness of climate change and environmental degradation is leading to psychological responses in individuals that are described as eco-anxiety. While eco-anxiety can be a motivating factor for pro-environmental behaviors, there are limited valid and reliable measurement tools to assess its impact on sustainable eating habits. This research was conducted to develop the Eco-Anxiety-Related Sustainable Nutrition Behavior Scale and to determine its validity and reliability. The research was conducted with 843 individuals aged 19-35 who were studying or working in Bolu province. The participants, with an average age of 21.9±2.39 years, consisted of 30.0% male and 70% female. In the scale development process, an item pool was created based on a literature review, and the items were evaluated for content validity using the Lawshe method. The scale's construct validity was determined using exploratory and confirmatory factor analysis, while its reliability was assessed using internal consistency, split-half, and test-retest methods. Exploratory factor analysis revealed that the scale consists of 24 items and four sub-dimensions. The Kaiser–Meyer–Olkin (KMO) value of the scale is 0.821, and the Bartlett Sphericity Test result was χ²=2460.792; p<0.05. These findings indicate that the sample size is sufficient for factor analysis and that the data are factorable. The standardized factor loadings of the scale range from 0.401 to 0.764. According to the results of the confirmatory factor analysis, the four-factor model was determined to have an acceptable level of fit. The t-values of the items included in the model ranged from 6.267 to 12.775, and all items were found to be statistically significant (t>1.96; p<0.001). In analyses of the scale's internal consistency, the total Cronbach's alpha coefficient was found to be 0.873; the alpha values of the sub-dimensions were determined to range from 0.670 to 0.793. In the analyses conducted to evaluate the criterion validity of the scale, a positive, strong, and statistically significant correlation was found between the total score of the Eco-Anxiety-Related Sustainable Nutrition Behavior Scale and the total score of the Sustainable Nutrition Behavior Scale (r=0.770; p<0.001). In conclusion, the 24-item, five-point Likert-type eco-anxiety-related sustainable nutrition behavior scale, comprising four sub-dimensions, was determined to be a valid and reliable measurement tool for assessing sustainable eating behaviors in adults aged 19-35 years due to climate change concerns.
Benzer Tezler
- Tekirdağ ilindeki çiftçilerin eko-anksiyete düzeyleri ile sürdürülebilir tarım uygulamalarına yönelik tutumları ve üretim kararları arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between eco-anxiety levels of farmers and their attitudes toward sustainable agricultural practices and production decisions in the province of Teki̇rdağ
MEHMET AYDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
PsikolojiTekirdağ Namık Kemal ÜniversitesiTarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÖKHAN UNAKITAN
- Küresel iklim değişikliği farkındalığı ve eko-anksiyete arasındaki ilişkisinin, ekolojik afetler ve toplum ruh sağlığı çerçevesinde incelenmesi
An ınvestigation of the relationship between global climate change awareness and eco-anxiety in the context of ecological disasters and community mental health
BÜŞRA SEZER TÜRKEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
İlk ve Acil YardımSakarya ÜniversitesiAfet Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BEYTULLAH EREN
PROF. DR. AHMET TAMER AKER
- İzmir ilindeki geleceğin aile hekimliği uzmanlarının iklim okuryazarlık düzeyleri ile iklim değişikliği anksiyete seviyeleri arasındaki ilişki
The relationship between climate literacy levels and climate change anxiety levels among future family medicine specialists in İzmir
BANU ÇAĞLAR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YASEMİN KILIÇ ÖZTÜRK
DR. ÖĞR. ÜYESİ HANDE İLERİ
- Yetişkinlerde ekolojik ayak izi farkındalığının ekoanksiyete düzeyi ile ilişkisi
The relationship between ecological footprint awareness and ecoanxiety level in adults
SUDE KARATAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Halk SağlığıKırklareli ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YELİZ MERCAN
- İklim değişikliği endişesi, eko-anksiyete ve çevreci davranışın Türkiye bağlamında incelenmesi
Investigation of climate change worry, eco-anxiety and pro-environmental behavior in the Turkish context
GÜLSÜM BESTE BAĞRIYANIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
PsikolojiBaşkent ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ TUĞBA UYAR SUİÇMEZ