İklim değişikliği endişesi, eko-anksiyete ve çevreci davranışın Türkiye bağlamında incelenmesi
Investigation of climate change worry, eco-anxiety and pro-environmental behavior in the Turkish context
- Tez No: 1012377
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ TUĞBA UYAR SUİÇMEZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Eko-anksiyete, Çevresel davranışlar, İklim değişikliği, Eco-anxiety, Environmental behaviours, Climate change
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Başkent Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Klinik Psikoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İklim değişikliği ve neden olduğu problemler günümüzde insanlık için çözülmesi en acil sorunlardan biri haline gelmiştir. İklim değişikliği“doğada kendiliğinden veya insan faaliyetlerden kaynaklı olarak iklimin zaman içerisindeki değişimi”şeklinde tanımlanabilmektedir. İnsanlar iklim değişikliğini fark etsin veya etmesin şu anda da insanların hem fiziksel hem psikolojik hem de psikososyal iyi oluşlarını etkilemektedir. İklim değişikliği tehlikesi arttıkça da bu problemlerin artacağı bilim insanlarınca tartışılmaktadır. İklim değişikliği endişesi (İDE) iklim değişikliğinin sebep olduğu hasar ve kayıplardan dolayı ortaya çıkan kaygı hissi ve bununla birlikte süregiden bir stres olarak tanımlanabilmektedir. Bunun yanı sıra“varoluşun ekolojik temellerinin çökme yolunda ilerlediğine dair genellendirilmiş bir duygu”olarak tanımlanan eko-anksiyetede bireyler iklim değişikliğinin olası psikolojik etkilerini herhangi bir durum deneyimleyerek veya deneyimlemeden de yaşayabilmektedirler. Son olarak çevre dostu davranış veya çevre yanlısı davranış terimleriyle de kullanılan çevreci davranış (ÇD)“Bireyin farkında olarak doğal veya insan eliyle oluşturulmuş çevreye olan olumsuz etkileri azaltmayı amaçlayarak sergilediği davranış”şeklinde tanımlanmıştır. İklim değişikliğine yönelik kavramlar yurtdışında yoğun bir şekilde çalışılmasına rağmen Türkiye'de henüz gereken önemin verilmediği, araştırmaların çok nadir olduğu görülmektedir. Bu yüzden Türkiye'de iklim değişikliği endişesinin, anksiyetesinin ve çevreci davranışın ilişkili olduğu konuları, sebep ve sonuçlarını anlamak psikolojik sağlık açısından önem taşımaktadır. Bu araştırma, iklim değişikliği endişesi, eko-anksiyete ve çevreci davranış arasındaki ilişkileri incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın örneklemi 18 yaş üstü bireylerden oluşan 245 kişiyi kapsamaktadır ve herhangi bir cinsiyet kriteri belirlenmemiştir. Araştırmada Demografik Bilgi Formu, İklim Değişikliği Anksiyetesi Ölçeği, İklim Değişikliği Endişesi Ölçeği, Çevreci Davranış Ölçeği olmak üzere toplam 4 veri toplama aracı kullanılmıştır, veriler Google Forms üzerinden toplanarak SPSS 25.0 programı ile analiz edilmiştir. Ana değişkenlerin incelenmesi için Robust Regresyon analizi gerçekleştirilirken ek analizlerle demografik değişkenler değerlendirmeye alınmıştır. Yapılan analizler sonucunda Türkiye örnekleminde İDE'nin Eko-anksiyete'ye oranla daha yüksek olduğu ve ikisinin de ÇD'yi yordadığı görülmüştür. Demografik değişkenler incelendiğinde yalnızca çevreci davranışın yaş değişkenine göre farkılaştığı görülürken sadece iklim değişikliği endişesinin cinsiyete göre farklılaştığı dikkat çekmektedir. Eğitim düzeyine göre yapılan analizlerde iklim değişikliği anksiyetesinin ve çevreci davranışın eğitim düzeyine göre farklılaştığı görülürken çocuk sahibi olan bireylerin daha yüksek eko-anksiyete puanına sahip olduğu ve yüksek çaba gerektiren çevreci davranışı daha yoğun gerçekleştirdikleri dikkat çekmektedir. Mevcut araştırmanın iklim değişikliği endişesi ve eko-anksiyete üzerinde rolü olabilecek faktörleri ele alarak alan yazın birikimine ve klinik uygulamalara katkı sağlayacağı ve gelecek araştırmalara ışık tutabileceği düşünülmektedir.
Özet (Çeviri)
Climate change and the complications associated with it have become one of the most pressing challenges facing humanity today. Broadly defined as“changes in climate over time whether driven by natural variability or human activities”this phenomenon has profound effects on individuals physical, psychological, and psychosocial well-being, regardless of their level of awareness. The scientific literature increasingly emphasizes that as the threats caused by climate change intensify, the severity of these multidimensional impacts is also likely to increase. Within this framework, Climate Change Concern (CCC) is conceptualized as a persistent state of stress and concern arising from the damages and losses linked to environmental changes. In addition, eco-anxiety refers to a more generalized sense of fear and unease about the potential collapse of ecological systems, which individuals may experience even without direct exposure to environmental harm. Complementing these constructs, pro-environmental behavior (PEB) is defined as deliberate actions conducted by individuals to reduce their negative impact on both natural and built environments. Although many international studies have examined these concepts, research in the Turkish context remains limited and has not yet received sufficient attention. Therefore, examining the dynamics and consequences of climate change worry and environmental behavior in Turkey is of critical importance for public mental health. The present study aims to explore the relationships between climate change concern, eco-anxiety, and pro-environmental behavior. The study was conducted with a sample of 245 participants aged 18 and above, without any gender restrictions. Data were collected through Google Forms using four main instruments: a Demographic Information Form, the Climate Change Anxiety Scale, the Climate Change Concern Scale, and the Pro-Environmental Behavior Scale. Statistical analyses were carried out using SPSS 25.0, with Robust Regression employed to examine the primary variables, alongside additional analyses to assess demographic differences. The findings indicate that, within the Turkish sample, climate change concern is more prevalent than eco-anxiety however, both variables significantly predict pro-environmental behavior. Analyses of demographic variables revealed that pro-environmental behavior varies significantly by age, whereas gender differences were observed only in levels of climate change concern. Furthermore, education level was found to differentiate both climate anxiety and environmental behaviors. Especially individuals with children reported higher levels of eco-anxiety and showed a greater tendency to engage in high-effort pro-environmental behaviors. By identifying the factors associated with climate-related distress, this study is expected to contribute to the existing literature and inform clinical practice, while also providing a foundation for future research.
Benzer Tezler
- Hemşirelerde iklim değişikliği farkındalığı ve eko anksiyete düzeyinin incelenmesi
Investigation of climate change awareness and eco anxiety level in nurses
ÇİĞDEM YEŞİLYURT DOKSÖZ
- Sağlık çalışanlarının iklim değişikliği farkındalık ve eko-anksiyete düzeylerinin incelenmesi: Bir ambulans servisi başhekimliğinde uygulama
Investigation of healthcare workers' climate change awareness and eco-anxiety levels: An Application in an ambulance service headquarters
ZİYNET ORHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Sağlık Kurumları YönetimiSivas Cumhuriyet ÜniversitesiSağlık Kuruluşları Yöneticiliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDULLAH MISIRLIOĞLU
- Major depresif bozukluk tanılı hastalarda iklim değişikliği endişesinin ve değişkenlerinin incelenmesi
Investigation of climate change anxiety and variables in patients with major depressive disorder
GAMZE GÜLERYÜZ YEŞİLKAYA
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
PsikiyatriMersin ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYLİN ERTEKİN YAZICI
- KOAH'lı hastalarda iklim değişikliği farkındalığı ile iklim değişikliği kaygı düzeyleri arasındaki ilişki
The relationship between climate change awareness and climate change anxiety levels in patients with COPD
AYNUR TAHTAOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
HemşirelikNecmettin Erbakan ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SELDA ARSLAN
- İklim değişikliği ile mücadelede bireysel iklim aktivisti olmanın yordayıcıları: Bir yapısal eşitlik modellemesi
Predictors of being an individual climate activist in the fight against climate change: A structural equation modelling
HANDE KORKMAZ ÇAKIR
Doktora
Türkçe
2025
PsikolojiBahçeşehir ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BERNA GÜLOĞLU