COVID-19 pandemisinin bulaşıcı olmayan hastalıklar için sunulan hastane öncesi acil sağlık hizmetleri ile ilişkisinin değerlendirilmesi (Ankara, 2019-2023),
Association of the COVID-19 pandemics with use of pre-hospital emergency medical services for non-communicable diseases (Ankara, 2019-2023)
- Tez No: 1000301
- Danışmanlar: PROF. DR. BANU ÇAKIR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Halk Sağlığı, Public Health
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmanın amacı, COVID-19 pandemisinin Ankara ilinde hastane öncesi acil sağlık hizmetlerinin kullanımına etkisini ortaya koymaktır. Bu çalışma, 2019–2023 yılları arasında Ankara ilinde hastane öncesi acil sağlık hizmetlerine yapılan başvuruların geriye dönük olarak incelendiği tanımlayıcı bir araştırmadır. Başvurular demografik özellikler, ilçe dağılımı, başvuru sonuçları, nakil nedenleri, bulaşıcı olmayan hastalık grupları, triyaj sınıflaması ve COVID-19 tanı durumu açısından değerlendirilmiştir. Yıllara göre başvuru hızları, yıl ortası nüfus verileri kullanılarak 1000 kişide başvuru sayısı şeklinde hesaplanmıştır. COVID-19 öncesi, süreci ve sonrası dönemler için seçilmiş bulaşıcı olmayan hastalıklara ait nüfusa dayalı hızlar ve hız oranları belirlenmiş; dönemler arası karşılaştırmalarda ki-kare testi ve negatif binom regresyon modeli kullanılmıştır. İstatistiksel analizlerde anlamlılık düzeyi α<0,05 olarak kabul edilmiştir. Başvuruların %50,6'sı kadın, %49,4'ü erkek olup cinsiyet dağılımı yıllar boyunca dengeli seyretmiştir. Bulaşıcı olmayan hastalıklar arasında en sık başvuru nedeni kardiyovasküler hastalıklar olmuştur. COVID-19 dönemleri karşılaştırıldığında KVH, diyabetes mellitus, kanser, kronik obstrüktif akciğer hastalığı ve serebrovasküler olay dağılımlarında dönemler arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar saptanmıştır (p<0,001). Yaş ve cinsiyet için ayarlanmış negatif binom regresyon analizine göre diyabetes mellitus ve kronik obstrüktif akciğer hastalığı başvuruları COVID-19 sonrası dönemde anlamlı biçimde azalırken, kardiyovasküler hastalık, kanser ve serebrovasküler olay başvurularında dönemler arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmamıştır. Yaş, cinsiyet ve ilçe değişkenleri için ayarlanmış ve 15 yaş ve üzeri nüfusla sınırlandırılmış negatif binom regresyon analizine göre, diyabetes mellitus ve kronik obstrüktif akciğer hastalığı başvuruları COVID-19 sonrası dönemde anlamlı biçimde azalırken, kardiyovasküler hastalık, kanser ve serebrovasküler olay başvurularında dönemler arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmamıştır. Ayrıca modellerde erkek cinsiyet, 65 yaş ve üzeri olmak ile perifer ilçede yaşamak, hastane öncesi acil sağlık hizmetlerine daha yüksek başvuru hızı ile anlamlı biçimde ilişkili bulunmuştur (p<0,05). COVID-19 pandemisi, Ankara ilinde hastane öncesi acil sağlık hizmetlerinin kullanımını önemli ölçüde etkilemiştir. Pandeminin ilk iki yılında başvuru yoğunluğu ve COVID-19 tanılı olgu yükü artmış, izleyen yıllarda bu yük belirgin biçimde azalmış ve hizmet kullanım örüntüsü daha dengeli bir yapıya kavuşmuştur. Hastalığa özgü farklı etkiler ile yaş, cinsiyet ve yaşanan yerin belirleyici rolü, olağanüstü durumlara yönelik esnek ve hedefe yönelik acil sağlık hizmeti planlamasının gerekliliğini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
The aim of this study was to evaluate the impact of the COVID-19 pandemic on the utilization of prehospital emergency medical services in Ankara, Türkiye. This descriptive, retrospective study examined applications to prehospital emergency medical services in Ankara between 2019 and 2023. Applications were evaluated in terms of demographic characteristics, district distribution, application outcomes, reasons for transport, non-communicable disease groups, triage classification, and COVID-19 diagnosis status. Annual application rates were calculated as the number of applications per 1,000 population using mid-year population data. For the pre-pandemic, pandemic, and post-pandemic periods, population-based rates and rate ratios were calculated for selected non-communicable diseases. Chi-square tests and negative binomial regression models were used for comparisons between periods. A significance level of α<0.05 was accepted for all statistical analyses. Of all applications, 50.6% were female and 49.4% were male, with a balanced sex distribution across years. Cardiovascular diseases were the most common reason for application among non-communicable diseases. Comparisons across COVID-19 periods revealed statistically significant differences in the distributions of cardiovascular diseases, diabetes mellitus, cancer, chronic obstructive pulmonary disease, and cerebrovascular events (p<0.001). According to age- and sex-adjusted negative binomial regression analyses, applications related to diabetes mellitus and chronic obstructive pulmonary disease decreased significantly in the post-COVID-19 period, whereas no statistically significant differences were observed between periods for cardiovascular diseases, cancer, or cerebrovascular events. Similar findings were observed in analyses restricted to individuals aged 15 years and older and adjusted for age, sex, and district. In addition, male sex, age ≥65 years, and residence in peripheral districts were significantly associated with higher rates of prehospital emergency medical service utilization (p<0.05). The COVID-19 pandemic substantially affected the utilization of prehospital emergency medical services in Ankara. Application volumes and the burden of COVID-19–related cases increased during the first two years of the pandemic, followed by a marked decline in subsequent years, with service utilization patterns becoming more stable. Disease-specific differences, along with the determining roles of age, sex, and place of residence, highlight the need for flexible and targeted emergency medical service planning in response to extraordinary situations.
Benzer Tezler
- Hüseyin Cavid'in tarihi dramları
Başlık çevirisi yok
CİHAN ÖZDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ALEMDAR MUSTAFA YALÇIN
- Fen bilgisi öğretiminde gösteri (demostrasyon) ve radyo ile öğretim yönteminin öğrenci başarısına etkisi
Başlık çevirisi yok
GÜLRİZ İMER