Yetişkin bireylerde ultra işlenmiş besin tüketimi vücut kompozisyonu, obezite ve duygu durumu arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between ultra processed food consumption status, body composition, obesity and emotional states in individuals between 18-64 years of age
- Tez No: 1000266
- Danışmanlar: DOÇ. DR. BETÜL GÜLŞEN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Beslenme ve Diyetetik, Nutrition and Dietetics
- Anahtar Kelimeler: Ultra İşlenmiş Besinler, Obezite, Vücut Kompozisyonu, Duygu Durumu, Ultra-Processed Foods, Obesity, Body Composition, Mood Status
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Toros Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Yetişkinlik dönemi, beslenme alışkanlıklarının şekillendiği ve obezite gibi kronik hastalık risklerinin arttığı kritik bir evredir. Bu dönemde uygulanacak beslenme temelli müdahaleler, bireysel ve toplumsal sağlık açısından önem taşımaktadır. Ultra işlenmiş besinler, NOVA sınıflamasına göre yüksek oranda şeker, doymuş yağ, tuz ve katkı maddeleri içeren endüstriyel gıdalardır. Besin tüketimlerinin artması, obezite, artmış vücut yağı, azalmış kas kütlesi ve psikolojik sorunlar (duygusal yeme, kontrolsüz yeme, depresyon) ile ilişkilidir. Bu araştırmanın amacı, yetişkin bireylerde ultra işlenmiş besin (UPF) tüketimi ile vücut kompozisyonu, obezite ve duygu durumları arasındaki ilişkiyi değerlendirmektir. Bu araştırma, Adana Yüreğir Belediyesi Cumhuriyet Gençlik Merkezi diyet polikliniğine başvuran 18-64 yaş aralığındaki yetişkin bireyler ile yürütülmüştür. Bireylerin, sosyo-demografik özellikleri, yaşam tarzı alışkanlıkları, beslenme ve fiziksel aktivite durumları yüz yüze anket yöntemi ile sorgulanmış, antropometrik ölçümleri (vücut ağırlığı, boy uzunluğu, bel/kalça çevresi, vücut kompozisyonu) araştırmacı tarafından alınmış, duygu durumları Üç Faktörlü Yeme Ölçeği (TFEQ-R21) ve CES-Depresyon Ölçeği kullanılarak değerlendirilmiştir. Araştırmaya, 55 erkek ve 138 kadın olmak üzere 193 birey katılmıştır (yaş ortalaması 33,51 ± 12,23 yıl). Bireyler, beden kütle indeksine (BKİ) göre normal vücut ağırlığı (18,5–24,9 kg/m²) ve hafif şişman/obez (≥25 kg/m²) olmak üzere iki grupta değerlendirilmiştir. Yapılan istatistiksel değerlendirme sonucunda, BKİ değeri olan yüksek bireylerde duygusal yeme (r = 0,358, p<0,001) ve depresyon (r = 0,324, p = 0,001) skorları ile pozitif yönde anlamlı ilişki bulunmuştur. UPF tüketimi ise, bilişsel kısıtlama ile negatif (r = −0,344, p <0,001); duygusal yeme (r = 0,193, p = 0,007), kontrolsüz yeme (r = 0,292, p < 0,001) ve depresyon (r = 0,157–0,183, p < 0,05) ile pozitif yönde anlamlı ilişkili bulunmuştur. Ultra işlenmiş besin tüketimi, bireylerin besin alımı üzerindeki bilişsel denetim mekanizmalarını zayıflatırken; kontrolsüz yeme dürtüsü, duygusal yeme eğilimi ve depresif semptomlar ile doğrudan bir etkileşim sergilemektedir. Araştırma bulguları; artan vücut ağırlığına paralel olarak derinleşen psikolojik kırılganlıkların, modern beslenme alışkanlıklarıyla tetiklenen hem metabolik hem de mental bir sağlık sorunu olduğunu ortaya koymakla birlikte, halk sağlığı programlarının ultra işlenmiş besin tüketimini azaltmaya yönelik cinsiyete duyarlı ve psiko-beslenme temelli bütüncül stratejiler içermesi gerektiğini güçlü bir şekilde kanıtlamaktadır.
Özet (Çeviri)
Adulthood is a critical stage during which dietary habits are shaped and the risk of chronic diseases such as obesity increases. Nutrition-based interventions implemented during this period are of great importance for both individual and public health. Ultra-processed foods (UPFs), according to the NOVA classification, are industrial products containing high amounts of sugar, saturated fat, salt, and food additives. Increased consumption of these foods is associated with obesity, increased body fat, decreased muscle mass, and psychological problems such as emotional eating, uncontrolled eating, and depression. The aim of this study was to evaluate the relationship between ultra-processed food consumption and body composition, obesity, and mood status among adult individuals. This study was conducted with adults aged 18–64 years who applied to the diet outpatient clinic of Adana Yüreğir Municipality Cumhuriyet Youth Center. Participants' sociodemographic characteristics, lifestyle habits, nutritional status, and physical activity levels were assessed using face-to-face questionnaires. Anthropometric measurements (body weight, height, waist/hip circumference, and body composition) were taken by the researcher, and mood status was evaluated using the Three-Factor Eating Questionnaire (TFEQ-R21) and the CES-Depression Scale. A total of 193 individuals participated in the study, including 55 men and 138 women (mean age: 33.51 ± 12.23 years). Participants were classified into two groups according to body mass index (BMI): normal body weight (18.5–24.9 kg/m²) and overweight/obese (≥25 kg/m²). According to statistical analysis, individuals with higher BMI values showed significant positive correlations with emotional eating (r = 0.358, p < 0.001) and depression scores (r = 0.324, p = 0.001). UPF consumption was negatively correlated with cognitive restraint (r = −0.344, p < 0.001) and positively correlated with emotional eating (r = 0.193, p = 0.007), uncontrolled eating (r = 0.292, p < 0.001), and depression (r = 0.157–0.183, p < 0.05). Ultra-processed food consumption weakens individuals' cognitive control mechanisms over food intake and shows a direct interaction with uncontrolled eating impulses, emotional eating tendencies, and depressive symptoms. The findings indicate that psychological vulnerabilities that deepen in parallel with increasing body weight constitute both metabolic and mental health problems triggered by modern dietary habits. Moreover, the results strongly demonstrate that public health programs should incorporate gender-sensitive and psycho-nutrition-based holistic strategies aimed at reducing ultra-processed food consumption.
Benzer Tezler
- Sivas yöresinde metopism oranının araştırılması
Incidence of the metopism in Sivas regio
ERDEM GÜMÜŞBURUN
Yüksek Lisans
Türkçe
1984
MorfolojiCumhuriyet ÜniversitesiMorfoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ORHAN CEYHAN
- Sivas yöresinde os trigonum oranının radyolojik olarak araştırılması
An Investigation about the incidence of os trigonumin Sivas
MEHMET ÇİMEN
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
Radyoloji ve Nükleer TıpCumhuriyet ÜniversitesiMorfoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ORHAN CEYHAN
- Biogas production from agricultural wastes-semi-continuous digestion of wheat straw
Başlık çevirisi yok
AYŞE TOSUN
- Türkiye'nin ölümlülük yaş yapısına model yaşam tablolarından en uygun kalıbın seçimi
Başlık çevirisi yok
MERYEM DEMİRCİ
- Determination of minor and trace elements in human diet by atomic absorption spectrascopy
Başlık çevirisi yok
ŞAFAK MUMCU
