Yükseköğretim kurumlarında stratejik yönetim ile performans göstergeleri arasındaki etkileşimin sistem dinamikleri yaklaşımıyla incelenmesi
An analysis of the interaction between strategic management and performance indicators in higher education institutions through a system dynamics approach
- Tez No: 999339
- Danışmanlar: PROF. DR. UFUK TÜREN, PROF. DR. MURAT ALİ YÜLEK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: İşletme, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ostim Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Küresel üniversite sıralamaları yükseköğretim kurumları üzerinde artan bir performans baskısı oluşturmaktadır. Bu baskı, kurumların stratejik planlar aracılığıyla yeni performans hedefleri tanımlamasına yol açmaktadır. Türkiye'de de kalkınma planlarında dünya sıralamalarında üst dilimlere girme hedefi açık biçimde yer almakta ve bu amaç için çalışmalar yürütülmektedir. Türk üniversitelerinin küresel sıralamalardaki temsil sayısının artmasına rağmen kalıcı ve istikrarlı yüksek performans sergileyemediği görülmektedir. Stratejik planlar, kurumların kaynak tahsisi, öncelik belirleme ve yönetsel tercihlerini somutlaştırdığı temel kurumsal belgeler niteliğindedir. Literatürde çoğunlukla yönelim belirleyici belgeler olarak ele alınmakta ve içerik, uyum ya da hedef tutarlılığı açısından değerlendirilmektedir. Ancak planlarda yer alan stratejik tercihlerin kurumsal sistem üzerinde hangi düzeyde değişim üretme kapasitesi olduğu ve bu değişimlerin küresel üniversite sıralamalarındaki performanslarına nasıl yansıdığı sınırlı biçimde incelenmiştir. Bu nedenle sıralama performansının zaman içindeki değişimi ile stratejik planlarda yer alan stratejik yönetim tercihlerinin niteliği arasındaki ilişkinin anlaşılması önem taşımaktadır. Bu tez çalışması, üniversitelerin küresel sıralamalardaki performansının stratejik planlarda yer alan stratejik yönetim tercihleriyle ilişkisini ve söz konusu ilişkinin hangi yapısal ve dinamik mekanizmalar üzerinden üretildiğini sistem dinamikleri yaklaşımı çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, stratejik planlar statik belgeler olarak değil, kurumsal sistemin davranışını şekillendiren müdahale planları olarak kavramsallaştırılmaktadır. Bu çalışmada geliştirilen dinamik hipotez, üniversitelerin küresel sıralamalardaki performanslarının yalnızca hedeflenen çıktı düzeyleriyle açıklanamayacağını; performansın stratejik planlar aracılığıyla kurulan müdahale kurgusu, geri besleme yapıları ve zaman gecikmeleri üzerinden üretildiğini ileri sürmektedir. Bu çerçevede çalışma, performans göstergelerinin ötesine geçerek bu göstergeleri üreten sistem davranışını incelemiş; stratejik plan müdahalelerinin yöneldiği kaldıraç düzeylerini, ürettikleri geri besleme yapıları ve davranış örüntülerini analiz etmiştir. Çalışmanın metodolojisi, iki nitel katman ve bir nicel katmandan oluşan çok katmanlı bir çözümleme mimarisi üzerine kurulmuştur. Nitel katmanlarda stratejik plan metinleri, sistem dinamikleri literatüründe yer alan kaldıraç düzeyleri (Meadows, 2009) çerçevesinde analiz edilmiş, nicel katmanda ise stratejik müdahale etkilerinin zamansal üretim mantığını temsil eden referans bir stok–akış modeli geliştirilmiştir. Nitel Katman 1'de, vizyon–misyon–amaç ifadeleri sistem davranışını şekillendiren müdahale düzeyleri olarak incelenmiş ve bu düzeyler arasındaki yapısal uyum değerlendirilmiştir. Bu değerlendirme sonucunda, olası yapısal uyumsuzlukların zaman içinde hangi sistem arketiplerini üretebileceği analitik olarak ortaya konmuştur. Nitel Katman 2'de stratejik plan metinlerinde yer alan amaç, hedef ve faaliyet/strateji ifadeleri yöneldikleri kaldıraç düzeyleri açısından kodlanmış; bu müdahaleler sayısallaştırılarak stratejik müdahale derinliği göstergelerine dönüştürülmüştür. Elde edilen göstergeler, Times Higher Education World University Rankings (THE WUR) genel ve alt boyut puanları ile eşzamanlı ve gecikmeli ilişkilerin Spearman sıra korelasyonu ve Granger gecikme/öngörü testleri aracılığıyla incelendiği analizlerde kullanılmış; ayrıca nicel katmanda kurulan stok–akış modeline politika girdisi olarak entegre edilmiştir. Çalışmanın nicel katmanında üniversite performansının zamansal üretim mantığını temsil etmek amacıyla referans bir stok–akış modeli kurulmuştur. Modelde üniversite sistemi; eğitim, yayın, teknoloji–inovasyon ve kurumsal itibar sektörleri temelinde stoklar, akışlar ve zaman gecikmeleri aracılığıyla kurgulanmış; performansın geri beslemeli ve birikimli üretim yapısı simüle edilmiştir. Stratejik plan müdahale derinliği göstergeleri modelde politika girdisi olarak tanımlanmış, müdahalelerin var olduğu ve olmadığı senaryolar karşılaştırılmıştır. Modelden elde edilen zamansal davranış örüntüleri, THE WUR puanlarının zaman serisi ile bir ve iki yıl gecikmeli karşılaştırmalar çerçevesinde değerlendirilmiştir. Bulgular, geliştirilen dinamik hipotez çerçevesinde değerlendirildiğinde, vizyon–misyon–amaç düzeyinde ifade edilen derin paradigma iddiaları ile uygulama katmanında ağırlıklı olarak daha düşük müdahale derinliğine sahip hedef ve faaliyetlerin birlikte yer aldığı yapılarda yapısal uyumsuzluk örüntülerinin ortaya çıkabildiğini göstermiştir. Stratejik müdahale derinliği göstergeleri ile THE WUR puanları arasındaki analizler, müdahale etkilerinin performansa eşzamanlı değil gecikmeli biçimde yansıma eğiliminde olduğunu ortaya koymuştur. Spearman sıra korelasyonu ve Granger gecikme analizleri, belirli alanlarda müdahale derinliği ile performans arasında zaman bağımlı ilişkiler bulunduğunu ortaya koymuştur. Nicel katmanda kurulan referans stok–akış modeli ise dinamik hipotezin öngördüğü geri beslemeli ve birikimli üretim yapısını simülasyon düzeyinde görünür kılarak, stratejik müdahale var–yok senaryoları altında sistem davranışının anlamlı biçimde farklılaşabildiğini göstermiştir. Bu bütüncül değerlendirme, üniversite performansının müdahale derinliği ve yapısal tutarlılık üzerinden açıklanabileceğine işaret etmektedir. Bu çalışma kapsamında yürütülen kaldıraç noktaları analizi, stratejik müdahalelerin sistemdeki etkisini ölçmüş ve bu noktaların sistemin çalışma prensiplerini belirlemedeki kritik önemini ortaya koymuştur. Bu bulgudan hareketle, kaldıraç noktalarının yalnızca geçmiş planların değerlendirilmesinde değil, sistemin kuruluş ve tasarım aşamasında da temel bir tasarım bileşeni olarak konumlandırıldığı Çekirdek Paradigma Odaklı Sistemik Strateji Dinamikleri (CorePOSS Dynamics) modeli geliştirilmiştir. Model, stratejiyi tekil faaliyetler bütünü olarak değil, farklı yapısal düzeylerde birbirine bağlı müdahalelerden oluşan bütüncül bir sistem tasarımı olarak ele almakta; geri besleme döngülerinin düzenli izlenmesi yoluyla kurumsal öğrenmenin sürdürülebilir biçimde yapılandırılmasını stratejik tasarımın ayrılmaz bir unsuru olarak tanımlamaktadır.
Özet (Çeviri)
Global university rankings create increasing performance pressure on higher education institutions. This pressure leads institutions to define new performance targets through strategic plans. In Turkey, development plans explicitly include the objective of entering upper tiers in world rankings, and efforts are undertaken for this purpose. Despite the increase in the number of Turkish universities represented in global rankings, it is observed that they are unable to sustain stable and consistently high performance. Strategic plans constitute fundamental institutional documents that concretize institutions' resource allocation, priority setting, and managerial preferences. In the literature, they are mostly addressed as orientation-setting documents and evaluated in terms of content, alignment, or goal consistency. However, the extent to which strategic preferences articulated in these plans have the capacity to generate change within the institutional system and how these changes are reflected in performance in global university rankings have been examined in a limited manner. Therefore, understanding the relationship between changes in ranking performance over time and the nature of strategic management preferences articulated in strategic plans is of importance. This thesis aims to examine the relationship between universities' performance in global rankings and the strategic management preferences articulated in strategic plans, as well as the structural and dynamic mechanisms through which this relationship is produced, within the framework of the system dynamics approach. In this study, strategic plans are conceptualized not as static documents but as intervention plans that shape the behavior of the institutional system. The dynamic hypothesis developed in this study argues that universities' performance in global rankings cannot be explained solely by targeted output levels; rather, performance is produced through the intervention configuration established via strategic plans, feedback structures, and time delays. Within this framework, the study moves beyond performance indicators and examines the system behavior that generates these indicators; it analyzes the leverage levels targeted by strategic plan interventions, as well as the feedback structures and behavioral patterns they produce. The methodology of the study is constructed on a multi-layered analytical architecture consisting of two qualitative layers and one quantitative layer. In the qualitative layers, strategic plan texts are analyzed within the framework of leverage levels in the system dynamics literature (Meadows, 2009), while in the quantitative layer, a reference stock–flow model representing the temporal production logic of strategic intervention effects is developed. In Qualitative Layer 1, vision–mission–objective statements are examined as intervention levels shaping system behavior, and the structural alignment among these levels is evaluated. As a result of this evaluation, it is analytically demonstrated which system archetypes potential structural misalignments may generate over time. In Qualitative Layer 2, objective, target, and activity/strategy statements in strategic plan texts are coded in terms of the leverage levels they address; these interventions are quantified and transformed into strategic intervention depth indicators. The resulting indicators are used in analyses examining synchronous and lagged relationships with Times Higher Education World University Rankings (THE WUR) overall and sub-dimension scores through Spearman rank correlation and Granger lag/predictive tests; additionally, they are integrated into the stock–flow model constructed in the quantitative layer as policy inputs. In the quantitative layer of the study, a reference stock–flow model is constructed to represent the temporal production logic of university performance. In the model, the university system is structured on the basis of stocks, flows, and time delays across the sectors of education, publications, technology–innovation, and institutional reputation; the feedback-driven and accumulative production structure of performance is simulated. Strategic plan intervention depth indicators are defined as policy inputs in the model, and scenarios in which interventions are present and absent are compared. The temporal behavioral patterns obtained from the model are evaluated through comparisons with the time series of THE WUR scores under one- and two-year lag assumptions. When evaluated within the framework of the developed dynamic hypothesis, the findings demonstrate that structural misalignment patterns may emerge in structures where deep paradigm claims articulated at the vision–mission–objective level coexist with targets and activities characterized by relatively lower intervention depth at the implementation level. Analyses of the relationships between strategic intervention depth indicators and THE WUR scores reveal that intervention effects tend to be reflected in performance not synchronously but in a lagged manner. Spearman rank correlation and Granger lag analyses indicate the existence of time-dependent relationships between intervention depth and performance in specific areas. The reference stock–flow model constructed in the quantitative layer makes the feedback-driven and accumulative production structure predicted by the dynamic hypothesis visible at the simulation level, demonstrating that system behavior may differ meaningfully under intervention present–absent scenarios. This holistic evaluation indicates that university performance can be explained through intervention depth and structural consistency. The leverage point analysis conducted within the scope of this study measures the effects of strategic interventions within the system and reveals the critical importance of these points in determining the operating principles of the system. Based on this finding, the Core Paradigm-Oriented Systemic Strategy Dynamics (CorePOSS Dynamics) model is developed, in which leverage points are positioned not only as tools for evaluating past plans but also as fundamental design components in the establishment and design of the system. The model conceptualizes strategy not as a set of isolated activities but as a holistic system design composed of interconnected interventions at different structural levels; it defines the sustainable structuring of organizational learning through the regular monitoring of feedback loops as an integral component of strategic design.
Benzer Tezler
- Trafik tıkanıklığının ekonomik analizi ve tıkanık kent içi yolların fiyatlandırılması
Başlık çevirisi yok
HASAN ERTÜRK
- Üniversitelerde okutulan güzel sanatlar müzik dersi programının incelenmesi
Studying the fine arts music curriculum taught in universities
FERDA GÜRGAN
- Le Non-naturalisme dans la Faute de I'Abbe Mouret d'Emile Zola
Başlık çevirisi yok
GÜRBÜZ SEZGİN
Yüksek Lisans
Fransızca
1986
Fransız Dili ve EdebiyatıCumhuriyet ÜniversitesiBatı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. TUNA ERTEM
- Balıkesir ovasının ve yakın çevresinin jeomorfolojisi ile uygulamalı jeomorfolojisi
Başlık çevirisi yok
AYHAN ÖZOĞUL
- Kalıp hazırlama teknikleri dersinde ders araçlarının öğrenci başarısına etkisi
Başlık çevirisi yok
FATMA BAYRAKTAR
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiGiyim Endüstrisi ve Giyim Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HIFZI DOĞAN
