Tedarik zinciri çevikliğinin teknoloji temelli yetenekler ile performans ilişkisinde aracılık etkisi: Çevresel dinamizmin düzenleyici rolü
The mediating effect of supply chain agility on the relationship between technology-based capabilities and performance: The moderating role of environmental dynamism
- Tez No: 999003
- Danışmanlar: PROF. DR. RASİM İLKER GÖKBULUT
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İşletme, Ulaşım, Business Administration, Transportation
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Ulaştırma ve Lojistik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İşletmeler arasındaki rekabetin yerini tedarik zincirleri arasındaki rekabete bırakması, tedarik zinciri yönetimi süreçlerinin daha dinamik bir hale gelmesi ve işletmelerin uluslararasılaşma ile dış pazarlarda faaliyet gösterme isteklerinin artışıyla; işletmelerin hayatta kalabilmeleri, faaliyetlerini sürdürebilmeleri ve rekabet avantajı elde edebilmeleri giderek zorlaşmaktadır. Bu sebeple, işletmelerin sürdürülebilir rekabet avantajı sağlamak ve performanslarını artırmak için çeşitli yeteneklere sahip olması ve stratejiler geliştirmeleri gerekmektedir. Bununla birlikte, işletmelerin güncel teknolojileri takip ederek işletme içerisinde teknolojinin kullanımına yönelik entegrasyonu sağlamaları ve bu süreçleri farklı yeteneklere dönüştürmeleri beklenmektedir. Stratejik açıdan ise tedarik zincirlerinin değişen şartlara ve durumlara karşı esnekliğini ve dönüşümünü sağlamak adına çevik hale getirilmesi işletmeler açısından son derece önemlidir. Bu süreçleri geçiren işletmelerin performanslarındaki değişim ise ihracat performansı ve tedarik zinciri performansı gibi performans göstergelerinin ölçümüyle mümkün olmaktadır. Dolayısıyla bu çalışmanın amacı, işletmelerin teknoloji temelli yetenekler olarak sınıflandırılan bilgi yönetimi, bilgi teknolojisi ve büyük veri analitiği yeteneklerinin ihracat performansı ve tedarik zinciri performansına etkisinde tedarik zinciri çevikliğinin aracı, çevresel dinamizmin ise düzenleyici rolünü incelemektir. Çalışmanın kuramsal temeli; Bilgi Temelli Görüş, Dinamik Yetenekler ve Kaynak Orkestrasyonu Teorisi çerçevesinde yapılandırılmıştır. Çalışmada teknoloji temelli yetenekler ile performans arasındaki ilişkiler farklı bir bağlamda ele alınarak, tedarik zinciri çevikliğinin aracı ve çevresel dinamizmin düzenleyici rolünün incelendiği bütüncül bir model tasarlanmıştır. Bu kapsamda değişkenler arasındaki ilişkilerin ortaya konulması adına çeşitli hipotezler geliştirilmiş ve teorik model ortaya konulmuştur. Modelin testi için nicel araştırma tasarımı benimsenmiş ve pozitivist araştırma yaklaşımı kullanılmıştır. Çalışmanın evrenini İstanbul Maden ve Metaller İhracatçı Birlikleri'ne (İMMİB) üye tedarik zinciri faaliyetleri yürüten ihracatçı işletmeler oluşturmaktadır. Araştırmada verilerin toplanması adına çevrimiçi anket tekniğinden faydalanılmış olup, toplamda 485 katılımcıya ait veriler değerlendirmeye alınmıştır. Araştırma sonuçları, bilgi yönetimi ve bilgi teknolojisi yeteneklerinin ihracat performansı ve tedarik zinciri performansı üzerinde hem doğrudan hem de tedarik zinciri çevikliği aracılığıyla pozitif etkilerinin bulunduğunu, büyük veri analitiği yeteneğinin ise tedarik zinciri çevikliği aracılığıyla ihracat performansı ve tedarik zinciri performansı üzerinde dolaylı olarak pozitif etkisinin bulunduğunu ortaya koymaktadır. Buna ek olarak çevresel dinamizmin ise tedarik zinciri çevikliği ve ihracat performansı ilişkisinde negatif düzenleyici role sahip olduğu saptanmıştır. Bu çalışmada teorik açıdan Bilgi Temelli Görüş, Dinamik Yetenekler ve Kaynak Orkestrasyonu teorileri bir araya getirilerek üç boyutlu bir bakış açısı sunulmaktadır ve değişkenler arası ilişkiler ele alınarak teorilerin uygulama alanları genişletilmektedir. Yönetsel açıdan ise Türkiye'de faaliyet gösteren ihracatçı işletmelerin ihracat ve tedarik zinciri performanslarını iyileştirebilmeleri için bilgi yönetimi, bilgi teknolojileri, büyük veri analitiği yetenekleri ve çevik tedarik zinciri yöntemi faaliyetlerini geliştirmelerine yönelik bir dizi çıkarım sunulmaktadır.
Özet (Çeviri)
As competition between businesses gives way to competition between supply chains, supply chain management processes become more dynamic, and businesses' desire to operate in foreign markets increases with internationalization. It becomes increasingly complex for businesses to survive, sustain operations, and achieve a competitive advantage. Therefore, businesses must possess various capabilities and develop strategies to achieve sustainable competitive advantage and improve performance. Furthermore, businesses are expected to keep up with current technologies, integrate technology within their businesses, and transform these processes into different capabilities. From a strategic perspective, making supply chains agile to ensure flexibility and transformation in changing conditions and situations is crucial for businesses. Changes in the performance of businesses undergoing these processes are made possible by measuring performance indicators such as export and supply chain performance. In this context, this study examines the mediating role of supply chain agility and the moderating role of environmental dynamism in the impact of knowledge management capability, information technology capability, and big data analytics capability, classified as technology-based capabilities, on export performance and supply chain performance. The study's theoretical basis is structured within the framework of the Knowledge-Based View, Dynamic Capabilities, and Resource Orchestration Theory. This study examines the relationships between technology-based capabilities and performance in a different context, designing a holistic model that examines supply chain agility's mediating role and environmental dynamism's moderating role. Therefore, various hypotheses were developed to reveal the relationships among the variables in this study, and a theoretical model was developed. A quantitative research design was adopted for model testing, employing a positivist research approach. In this context, the population of this study consists of export businesses operating in the supply chain that are members of the Istanbul Minerals and Metals Exporters' Association (IMMIB). An online survey technique was used to collect data, and data from 485 participants were evaluated. The research results reveal that knowledge management and information technology capabilities positively affect export performance and supply chain performance, both directly and through supply chain agility, while big data analytics capabilities indirectly positively affect export performance and supply chain performance through supply chain agility. In addition, environmental dynamism was found to have a negative moderating role in the relationship between supply chain agility and export performance. This study presents a three-dimensional perspective by combining theories of Knowledge-Based View, Dynamic Capabilities, and Resource Orchestration from a theoretical perspective. It broadens the application areas of these theories by examining the relationships between variables. From a managerial perspective, a series of implications are presented for exporting companies operating in Turkey to enhance their export and supply chain performance by developing knowledge management, information technology, big data analytics capabilities, and agile supply chain management activities.
Benzer Tezler
- Tedarik zinciri entegrasyonu ile rekabet avantajı ilişkisinde çevikliğin aracı değişken etkisi
The mediating variable effect of agility in the relationship between supply chain integration and competitive advantage
MURAT UZUNLU
Doktora
Türkçe
2025
İşletmeİstanbul Gedik Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İSMAİL ÖZDEMİR
- Tedarik zinciri çevikliğine etki eden faktörlerin kaynak temelli yaklaşım perspektifi ile incelenmesi
Investigation of factors affecting supply chain agility with the perpective of resource-based approach
HÜLYA MERAL
- Tedarik zinciri çevikliğinin firma performansı üzerine etkisi ve teknoloji belirsizliği
The impact of supply chain agility on firm performance and technology uncertainty
HASAN MERT GÜNER
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
İşletmeİstanbul Ticaret ÜniversitesiLojistik Yönetimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MURAT ÇEMBERCİ
- Tedarik zinciri işbirliğinin inovasyon ve performans üzerindeki etkisinin Yapısal Eşitlik Modellemesi ile analizi
An analysis of supply chain collaboration and its effect on innovation and performance using Structural Equation Modeling
ŞEMSETTİN ÇİĞDEM
- Tedarik zinciri yönetiminde çevik (Agile) yaklaşımlar: Tedarikçi yönetiminde hikâye puanı (SP) ve kozmik işlev puanı (CFP) kullanımı
Agile approaches in supply chain management: Story point (SP) and cosmic function point (CFP) usage in agile vendor management
PINAR SAMSUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
İşletmeİstanbul Okan Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HALİM YURDAKUL