İsmâil Rüsûhî Ankaravî, Makâsıd-ı Aliyye fî Şerhi't-Tâ'iyye: İnceleme, metin, bağlamsal sözlük
İsmâil Rüsûhî Ankaravî, Makâsid-i Aliyye fî Şerhi't-Tâ'iyye: Analysis, text, contextual dictionary
- Tez No: 998613
- Danışmanlar: PROF. DR. HASAN ALİ ESİR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Kaside, Tasavvuf, Türk edebiyatı, İbnu`l Farid, İsmail Ankaravi, Şerh, Eagle, Mystic, Turkish literature, İbnu`l Farid, İsmail Ankaravi, Commentary
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Klasik Türk edebiyatında şerh geleneği göz önünde bulundurulduğunda, şerh geleneğine kaynaklık eden eserler arasında Arapça, Farsça ve Türkçe kasidelerin çokluğu göze çarpmaktadır. İslam medeniyetinin altın çağında, hem Arap hem de İslam edebiyatında derin izler bırakan şairlerden biri olarak bilinen İbnü'l-Fârız, klasik Arap şiirinin en önemli temsilcilerindendir. Aslen Hamâlı olup Kâhire'de dünyaya gelen İbnü'l-Fârız, özellikle tasavvufi şiirleriyle tanınmıştır. Dîvân'ında yer alan şiirler, derin tasavvufi anlamları, ince bir lirizmle birleşen zengin dili ve sembolik anlatımıyla dikkat çeker. Bahsi geçen şerh geleneğine kaynaklık eden kasidelerden biri de İbnü'l-Fârız'ın Dîvân'ında yer alan en meşhur ve en uzun kasidesi olan Kasîde-i Tâʼiyyesi'dir. el-Kasîdetü't-Tâ'iyye ya da uzunluğundan dolayı et-Tâ'iyyetü'l-Kübrâ adıyla bilinen bu kasidenin Türkçe ilk şerhi XVI. yüzyılda Trabzonlu Mehmed Ma'rûf tarafından Şerh-i Kasîdetü't-Tâʼiyye ismiyle yapılmıştır. Tespit ettiğimiz ikinci şerh ise çalışmamıza da konu olan XVII. yüzyılda İsmâil Rüsûhî Ankaravî'ye ait Makâsıd-ı 'Aliyye fî Şerhi't-Tâ'iyye adlı eserdir. Üzerinde çalıştığımız bu şerh kasidenin tamamını yani, 761 beyti ele alması bakımından önemlidir.“İsmâil Rüsûhî Ankaravî, Makâsıd-ı 'Aliyye fî Şerhi't-Tâiyye: İnceleme, Metin, Bağlamsal Sözlük”başlığını taşıyan bu tez bahsi geçen şerhi çevri yazı alfabesine aktarıp analitik bir incelemeye tabi tutarak onun özelliklerini ve Türk edebiyatındaki önemini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda çalışma; giriş, dört bölüm, sonuç ve değerlendirme, metin ve bağlamsal sözlükten oluşmaktadır. Giriş bölümünde Türk edebiyatında şerh geleneğine değinilmiştir. Birinci bölümde İbnü'l-Fârız'ın hayatı, Dîvân'ı ve Kasîde-i Tâ'iyye'si hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde İsmâil Rüsûhî Ankaravî'nin hayatı, tasavvufi kişiliği ve eserleri üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde eser ayrıntılarıyla incelenmiştir. Dördüncü bölümde eserin çeviri metni oluşturulmuştur. Bu bölümden sonra eserin daha iyi anlaşılmasını sağlamak için de bağlamsal sözlük hazırlanmıştır. Tüm bunlardan hareketle çalışmanın sonucu ve değerlendirmesi yapılmıştır. Böylece eser, Türk edebiyatı tarihindeki yerine yerleştirilmeye çalışılmıştır.
Özet (Çeviri)
When the commentary tradition in classical Turkish literature is considered, the abundance of Arabic, Persian, Turkish odes stands out among the works that are the source of the commentary tradition. Known as one of the poets who left a deep mark on Arabic and Islamic literature during the golden age of Islamic civilization, Ibn al-Fariz is one of the most important representatives of classical Arabic poetry. One of the qasidas that are the source of the aforementioned tradition of commentary is the most famous and longest qasida of Ibn al-Fârız in his Dîvân, the Kasîde al-Ta'iyye. This poem, was first commented on in Turkish by Mehmed Ma'rûf of Trabzon in the 16th century as a name Şerh-i Kasidetü't-Tâ'iyye. The second commentary we identified is the work called Makâsıd-ı 'Aliyye fî Şerhi't-Tâ'iyye by İsmâil Rusûhî Ankaravî, which is also the subject of our study and was written in the 17th century. This commentary that we are working on is important in terms of covering the entirety of the kasida, namely 761 couplets. This thesis, titled İsmâil Rüsûhi Ankaravî, Makâsıd-ı 'Aliyye fî Şerhi't-Tâʾiyye: Analysis, Text, Contextual Dictionary aims to transcribe the aforementioned commentary into Latin script and subject it to analytical scrutiny in order to elucidate its characteristics and significance within Turkish literary history. In line with this objective, the study comprises an introduction, four main chapters, a conclusion and evaluation section, the full text of the work, a glossary, and an index. The introduction addresses the tradition of commentary in Turkish literature. The first chapter presents information about the life of Ibn al-Fârız, his Dîwân, and the Kasida al-Tâʾiyya. The second chapter focuses on the life of İsmâil Rüsûhî Ankaravî, his sufi identity, and his works. The third chapter provides a detailed analysis of Makâsıd-ı 'Aliyye. In the fourth chapter, the transcribed text of the commentary is presented. After this section, a contextual dictionary has been prepared to ensure a better understanding of the work. Based on these components, the study concludes with a summary and overall evaluation, aiming to position the work within the historical context of Turkish literature.
Benzer Tezler
- İsmâîl Rüsûhî Ankaravî'nin Mesnevî Şerhi (Mecmû`atü'l-Letâ'if ve Matmûratü'l-Ma`ârif) I. cilt, çeviriyazı-inceleme
İsmâîl Rüsûhî Ankaravî?s Sharh of Mesnevî (Mecmû`atü?l-Letâ?if ve Matmûratü?l-Ma`ârif) volume I, transcribed text-analysis
ERDOĞAN TAŞTAN
Doktora
Türkçe
2009
Türk Dili ve EdebiyatıMarmara ÜniversitesiTürk Edebiyatı Bölümü
PROF. DR. TAHİR ÜZGÖR
- İsmâil Rüsûhî Ankaravî'nin Câmiu'l-âyât'ı : Metin-inceleme (Vr. 96b-179b)
İsmâil Rusûhî al-Anqarawi's Câmi' al-âyât: Text-study (Ms.96b-179b)
ÜMMÜGÜLSÜM TOKGÖZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEMİH CEYHAN
- İsmâil Rusûhî Ankaravî'nin Câmi'u'l-Âyât'ı: Metin-inceleme, (Vr. 1a-53b)
İsmâil Rusûhî Ankaravî's Câmi'u'l–Âyât: Text-examinnation (Vr. 1a–53b)
MEHMET SALİH DENİZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Dinİstanbul Sabahattin Zaim ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. VEYSEL AKKAYA
- İsmâil Rusûhî Ankaravî'nin Câmiu'l-Âyât'ı metin-inceleme (vr. 54a-125b)
İsmâil Rusûhî Ankaravî's Câmiu'l-Âyât text-examinnation (vr. 54a -125b)
MEHMET SUBAŞI
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Dinİstanbul Sabahattin Zaim ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. VEYSEL AKKAYA
- İsmâil Rusûhî Ankaravî ve tefsir anlayışı
Ismail Rusukhi Anqarawi and his understanding of tafsir
KAZIM GÜL
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
DinKarabük ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞÜKRÜ MADEN