Kutsal yolculuğun hafızası: Hac umre hatıraları üzerine sosyolojik bir inceleme
Memory of the sacred journey: A sociological examination on hajj and umrah memories
- Tez No: 997585
- Danışmanlar: DOÇ. FATMA ÇAKMAK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Sosyoloji, Religion, Sociology
- Anahtar Kelimeler: Din sosyolojisi, Religious sociology
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Harran Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Hac ibadeti, tarih boyunca dinî ritüel boyutunun yanı sıra eğitsel, sosyo-kültürel ve kolektif hafızayı inşa edici yönleriyle de merkezi bir öneme sahip olmuştur. Bu kutsal yolculuk, şekilsel ve sembolik farklılıklar gösterse de, toplumları bir araya getiren ve yapılandıran güçlü bir sosyolojik olgu olma özelliğini korumaktadır. Hacı, çıktığı bu yolculukta haccın dönüştürücü gücüyle yalnızca bireysel olarak etkilenmekle kalmaz; kutsalın tesiri, çevresine yayılarak kolektif bir bilinç ve manevi bir atmosfer yaratır. Hac yolculuğu, bireyi gündelik hayatın ve profan zamanın bağlarından sıyırarak, varoluşsal bir kopuşu gerekli kılar. Bu içsel kopuş, hacının hayatının merkezinden uzaklaşarak varlığın dışına doğru manevi bir yolculuk gerçekleştirmesini sağlar ve gündelik olanı yeniden gözden geçirme fırsatı sunar. Bu süreçte hacı, farklı duygular ve beklentiler ile kutsalla bütünleşir; arınma duygusunu yoğun bir şekilde deneyimleyerek yolculuğuna devam eder. Hac yolculuğunun tamamlanmasının ardından ferdin ruhunda canlanan dini atmosfer ve duygusal yücelme hali, bireyin kimliğinde kalıcı bir dönüşüm yaratır. Bu çalışmanın temel konusu, Hac yolculuğunun seyahat ve mekân bağlamında sosyolojik bir olgu olarak incelenmesidir. Birinci bölümde, yolculuk ve kutsallık ilişkisi, yol, yolcu ve seyahat kavramlarının izinde ele alınmış, yolculuğun kimlikle olan ilişkisi ve kutsal yolculuğun mekâna varış ile sonlanmasının ardından ikinci bölümde hac ve yolculuk ilişkisi tartışılmıştır. Çalışmanın son bölümünde ise, kutsal yolculuğa çıkmış olan kişilerin kaleme aldığı hatıratlar duygu sosyolojisi ışığında nitel analize tabi tutularak bu metinler üzerine derinlemesine çözümlemeler yapılmıştır. Bu çalışmada, nitel araştırma yöntemi kapsamında teorik tarama ile tematik analiz ve içerik analizi teknikleri kullanılmıştır. Hac literatürü, İslam dinini içerecek biçimde teorik olarak tarandıktan sonra, Türkçe'ye kazandırılmış veya Türkçe yazılmış hatırat kitapları incelenmiştir. Bu kitaplardaki içerikler, kutsal yolculuk ve duygu sosyolojisi ekseninde analiz edilmiştir. Çalışmada, tanınmış yazar ve düşünürlerin hatıratlarının yanı sıra, sıradan insanların bir duygu coşkunluğu göstergesi olarak kaleme aldıkları kitaplara ulaşılması ve analiz de edilmesi amaçlanmıştır. Yapılan analizler, hac ve umre deneyiminin hatıratlarda çoğunlukla duygusal yoğunlaşma, mekânsal karşılaşma ve dönüşüm temaları etrafında anlamlandırıldığını göstermektedir. Kutsal mekânların bireysel hafızayı ve manevi yönelimi şekillendiren sembolik alanlar olarak temsil edildiği; hatırat yazımının ise bireylerin yaşadıkları yoğun deneyimi anlamlandırma ve kalıcı bir hafızaya dönüştürme süreciyle ilişkili olduğu anlaşılmaktadır. Bu çerçevede çalışma, hac ve umre deneyiminin ritüel boyutun ötesinde, bireysel ve toplumsal hafıza bağlamında çok katmanlı bir anlam üretim süreci olarak değerlendirilebileceğine işaret etmektedir.
Özet (Çeviri)
Throughout history, the Hajj pilgrimage has held a central position not only as a religious ritual but also through its educational, socio-cultural, and collective memory–building dimensions. Despite variations in its formal and symbolic expressions, this sacred journey continues to function as a powerful sociological phenomenon that brings communities together and contributes to their social organization. During the pilgrimage, the pilgrim is not affected solely on an individual level by the transformative power of Hajj; rather, the influence of the sacred extends outward, generating a collective consciousness and a shared spiritual atmosphere. The pilgrimage experience entails a detachment from the routines of everyday life and profane time, requiring an existential rupture. This inner separation enables the pilgrim to distance oneself from the center of daily existence and to embark on a spiritual journey beyond ordinary being, thereby allowing a re-evaluation of the mundane. Throughout this process, the pilgrim encounters the sacred with diverse emotions and expectations, continuing the journey while intensely experiencing a sense of purification. Upon the completion of the pilgrimage, the religious atmosphere and emotional elevation that emerge within the individual often contribute to a lasting transformation in personal identity. The primary focus of this study is the sociological examination of the Hajj journey within the context of travel and space. In the first chapter, the relationship between travel and sacredness is discussed through the concepts of road, traveler, and journey, while the connection between travel and identity is examined. The second chapter explores the relationship between pilgrimage and travel following the arrival at the sacred destination. In the final chapter, memoirs written by individuals who have undertaken the sacred journey are subjected to qualitative analysis within the framework of the sociology of emotions, and these texts are analyzed in depth. The study employs qualitative research methods, including theoretical review, thematic analysis, and content analysis. After conducting a theoretical survey of the Hajj literature within the context of Islam, memoirs written in Turkish or translated into Turkish were examined. The content of these works was analyzed with a focus on sacred journeying and the sociology of emotions. In addition to memoirs authored by well-known writers and intellectuals, the study also aimed to access and analyze texts written by ordinary individuals as expressions of emotional intensity. The analyses indicate that experiences of Hajj and Umrah are predominantly interpreted in memoirs through themes of emotional intensification, spatial encounters, and transformation. Sacred spaces are represented as symbolic environments that shape individual memory and spiritual orientation, while the act of writing memoirs appears to be associated with the process of making sense of intense experiences and transforming them into enduring memory. Within this framework, the study suggests that the experiences of Hajj and Umrah may be interpreted as multi-layered processes of meaning-making that extend beyond ritual practice, situated within the context of individual and collective memory.
Benzer Tezler
- Türk romanında bireyin değişim, dönüşüm ve kendini keşfetme biçimi olarak yol ve yolculuk (1970-2012)
Travel journal as a way of the transformation, metamorphosis and self-discovery of the individual in Turkish novel (1970-2012)
OSMAN ORUÇ
Doktora
Türkçe
2015
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İSMAİL KARACA
- Bu bir kapı değildir: Kahramanın yolculuğunda eşik ve temsili
This is not a door: The threshold and its representation in the hero's journey
ALEYNA ZAİM
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Sahne ve Görüntü Sanatlarıİstanbul ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜLİN TEREK ÜNAL
- Mitolojinin Türk halk oyunlarına yansıması
Reflection of mytology to Turkish folk dances
MURAT SÖNMEZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Halk Bilimi (Folklor)Ege ÜniversitesiTürk Halk Oyunları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜRBÜZ AKTAŞ
- Kutsal'dan kurban'a: Cer Ocağı Alevilerinde kurban ritüeli
From sacred to sacrifice: Sacrifice ritual in Cer Ocak Alevis
GÜLSEMİN HAYTA
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Müzikİstanbul Teknik ÜniversitesiMüzikoloji ve Müzik Teorisi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. SONGÜL KARAHASANOĞLU
- Kutsal mekânlar ve din değiştirme: Camilerde İslam'ı seçenler üzerine nitel bir araştırma
Sacred spaces and religious conversion: A qualitative study on choosing Islam in mosques
KEVSER SALİHA AYDIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinKocaeli ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET CANAN KARAKAŞ