1914-1922 yılları arasında Britanya İmparatorluğu'nun Orta Doğu politikası ve İngiliz istihbaratı
The Middle East policy of the British Empire's and British intelligence between 1914-1922
- Tez No: 997490
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ KENAN KIRKPINAR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Britanya, Dünya Savaşı I, Orta Doğu politikası, İstihbarat, İstihbarat teşkilatları, Britain, World War I, Middle East policy, Intelligence, Intelligence organizations
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dokuz Eylül Üniversitesi
- Enstitü: Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
20. yüzyılın ilk çeyreği, küresel güç dengelerinin yeniden kurulduğu, imparatorlukların çözülerek yeni siyasal düzenlerin şekillendiği bir tarihsel evreye karşılık gelir. Bu dönüşümün en belirgin yaşandığı coğrafyalardan biri Orta Doğu olmuştur. 1914-1922 dönemi hem I. Dünya Savaşı'nın etkileri hem de savaş sonrasında tesis edilmeye çalışılan siyasal yapılar açısından bölgenin geleceğini biçimlendiren temel bir zaman aralığını ifade etmektedir. Bu çalışma, söz konusu dönemde Britanya İmparatorluğu'nun Orta Doğu'daki politikalarının istihbarat faaliyetleriyle nasıl iç içe geçtiğini ve istihbaratın bu süreçte hangi işlevleri üstlendiğini çözümlemeye odaklanmaktadır. Araştırmada, insan kaynaklı istihbarat (HUMINT), sinyal istihbaratı (SIGINT), coğrafi istihbarat (GEOINT), açık kaynak istihbaratı (OSINT) ve görüntü istihbaratı (IMINT) gibi yöntemler tarihsel bağlam içinde değerlendirilmiştir. Bilgi üretimi, doğrulama ve yönlendirme süreçleri arasındaki etkileşim, sahadan merkeze uzanan çok katmanlı bir karar mekanizmasının parçaları olarak ele alınmıştır. Tez, arşiv belgeleri, haritalar, keşif raporları, istihbarat özetleri ve kişisel yazışmalara dayanan nitel bir analiz modeli benimseyerek, veriyi sadece tarihsel bir malzeme olarak değil, aynı zamanda siyasal yönlendirme aracına dönüşen stratejik bir unsur olarak incelemektedir. Kuramsal çerçevede Michael Foucault'un bilgi-iktidar ilişkisi, Edward Said'in Oryantalizm kavramsallaştırması ve J. B. Harley'in harita-yönetsel söylem ilişkisi çalışmaya analitik bir derinlik kazandırmaktadır. Bu bağlamda istihbarat, salt askerî ya da diplomatik bir destek birimi değil, emperyal tahayyülün bilgi temelli organizasyonunu mümkün kılan kurucu bir güç olarak değerlendirilmiştir. Çalışma, Britanya'nın Orta Doğu'daki siyasal mimarisini biçimlendiren istihbarat pratiklerini bütüncül bir yaklaşımla analiz ederek, tarihsel veri ile kavramsal çözümlemeyi bir araya getiren özgün bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
The first quarter of the twentieth century marked a historical juncture in which global power dynamics were restructured, empires disintegrated, and new political orders emerged. One of the most striking regions in which this transformation unfolded was the Middle East. The period between 1914-1922 constituted a decisive phase that shaped the region's future, both through the immediate consequences of World War I and the complex political configurations that followed. This study focuses on how British imperial policies in the Middle East during this period were intertwined with intelligence practices and examines the functions intelligence fulfilled in this context. The research evaluates various intelligence methods—namely Human Intelligence (HUMINT), Signals Intelligence (SIGINT), Geospatial Intelligence (GEOINT), Open-Source Intelligence (OSINT), and Imagery Intelligence (IMINT)—within their historical frameworks. The interrelation between information production, verification, and direction is examined as part of a multilayered decision-making structure extending from the field to central authorities. Adopting a qualitative analytical model based on archival documents, maps, reconnaissance reports, intelligence summaries, and personal correspondence, the thesis approaches data not merely as historical material but as a strategic component instrumental in political steering. The study is grounded in a conceptual framework that draws upon Michel Foucault's theory of knowledge-power, Edward Said's notion of Orientalism, and J. B. Harley's interpretation of cartography as an ideological discourse. Within this context, intelligence is not treated as a subsidiary of military or diplomatic activity, but as a formative force that enabled the knowledge-based organization of imperial imagination. By analysing Britain's intelligence practices in the Middle East through a holistic lens, this study seeks to offer an original contribution that integrates historical data with conceptual insight.
Benzer Tezler
- Orta ve Doğu Karadeniz Bölgesi'nde yaşanan ayrılıkçı Rum faaliyetleri ve Mustafa Kemal Paşa (1914-1922)
The Greek separatist movements in the Middle and the Eastern Black Sea
BURCU AKYILDIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
TarihHarp Akademileri KomutanlığıStrateji ve Stratejik Araştırmalar Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SÜLEYMAN BEYOĞLU
- İngiltere'nin Ortadoğu politikaları (1914-1922)
Middle Eastern policies of Britain ( 1914-1922 )
CAN DEVECİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
TarihSüleyman Demirel ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SÜLEYMAN SEYDİ
- Türkiye-Ukrayna siyasi ilişkileri (1914-1922)
Turkey-Ukraine political relotions
SİNEM DAĞKIRAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
TarihMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FATMA ÜREKLİ
- Mısır İskenderiyesi'nin sosyo - ekonomik yapısı: 1882-1914
Socio - economic structure of Alexandria of Egypt: 1882 - 1914
RECEP KÜREKLİ