Türkiye'de illerin katılım bankacılığının performans analizi
Performance analysis of participation banking in Turkish provinces
- Tez No: 997204
- Danışmanlar: PROF. DR. MAHMUT SAMİ ÖZTÜRK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Bankacılık, Banking
- Anahtar Kelimeler: Faizsiz finans kurumları, Katılım bankacılığı, Interest-free finance institution, Participation banking
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Süleyman Demirel Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam İktisadı ve Finansı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslam İktisadı ve Finansı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Türkiye'de iller düzeyinde katılım bankacılığının performansını çok kriterli karar verme (ÇKKV) yöntemleri kullanarak analiz etmeyi amaçlamaktadır. Katılım bankaları, faizsiz bankacılık ilkeleri doğrultusunda faaliyet gösteren ve son yıllarda Türkiye finansal sistemi içinde hızla büyüyen bir bankacılık segmentini temsil etmektedir. Bu bağlamda, katılım bankacılığı faaliyetlerinin bölgesel ölçekte ne ölçüde yaygınlaştığı ve hangi illerde daha güçlü bir finansal yapı sergilediği hem sektörün sürdürülebilirliği hem de bölgesel finansal kalkınma açısından büyük önem taşımaktadır. Çalışmada, Türkiye'deki 81 il için katılım bankacılığına ilişkin finansal ve operasyonel göstergeler kullanılarak çok boyutlu bir analiz çerçevesi oluşturulmuştur. Performans değerlendirmesinde kişi başı nakdi kredi, kişi başı tasarruf mevduatı, kişi başı toplam mevduat, takipteki alacaklar ve yurtiçi banka şube sayısı olmak üzere beş temel gösterge kullanılmıştır. Bu göstergeler, katılım bankacılığının hem finansal derinliğini hem de risk ve erişilebilirlik boyutlarını birlikte yansıtması nedeniyle tercih edilmiştir. Yöntemsel olarak çalışma üç aşamalı bir yaklaşım üzerine kurulmuştur. İlk aşamada, iller katılım bankacılığı göstergeleri bakımından benzerliklerine göre K-Means kümeleme yöntemi ile gruplandırılmıştır. İkinci aşamada, her küme için kriter ağırlıkları nesnel ve veriye dayalı Entropi yöntemi kullanılarak hesaplanmıştır. Son aşamada ise her küme kendi içinde TOPSIS ve VIKOR yöntemleriyle performans açısından sıralanmıştır. Bu bütünleşik yöntemsel yapı, hem iller arasındaki yapısal farklılıkların ortaya konulmasına hem de her küme içinde göreli performansların farklı karar verme mantıklarıyla değerlendirilmesine olanak sağlamıştır. Elde edilen bulgular, Türkiye'de katılım bankacılığı performansının iller arasında önemli ölçüde farklılaştığını ve bu farklılaşmanın özellikle bankacılık erişimi (şube yaygınlığı) ve kredi riski (takipteki alacaklar) boyutlarında yoğunlaştığını göstermektedir. İstanbul'un tek başına bir küme oluşturması, katılım bankacılığı faaliyetlerinin büyük ölçüde merkezîleştiğini ortaya koyarken; Ankara, Bursa, Gaziantep, Kocaeli ve Rize gibi illerin yer aldığı küme, İstanbul'un ardından gelen bölgesel finansal merkezleri temsil etmektedir. TOPSIS ve VIKOR sonuçlarının birlikte değerlendirilmesi, bazı illerin yüksek hacme sahip olmasına rağmen risk ve erişim açısından daha kırılgan bir yapı sergileyebildiğini; buna karşılık bazı illerin daha dengeli bir katılım bankacılığı profiline sahip olduğunu göstermektedir.
Özet (Çeviri)
This study aims to analyze the performance of participation banking at the provincial level in Türkiye by using multi-criteria decision-making (MCDM) methods. Participation banks represent a rapidly growing segment of the Turkish financial system, operating in accordance with the principles of interest-free banking. In this context, understanding how participation banking activities are regionally distributed and in which provinces a stronger financial structure is observed is of great importance for both the sustainability of the sector and regional financial development. The study constructs a multidimensional analytical framework based on financial and operational indicators of participation banking for all 81 provinces in Türkiye. Five key indicators are employed in the performance evaluation: per capita cash loans, per capita savings deposits, per capita total deposits, non-performing loans, and the number of domestic bank branches. These indicators are selected because they jointly reflect the financial depth, risk profile, and accessibility dimensions of participation banking. Methodologically, the study adopts a three-stage analytical approach. In the first stage, provinces are grouped according to their participation banking indicators using the K-Means clustering method. In the second stage, criterion weights for each cluster are calculated using the Entropy method, which is objective and data-driven. In the final stage, the provinces within each cluster are ranked in terms of performance using the TOPSIS and VIKOR methods. This integrated methodological framework allows both the identification of structural differences across provinces and the evaluation of relative performance within each cluster based on different decision-making logics. The findings indicate that participation banking performance in Türkiye varies significantly across provinces, with this variation being particularly pronounced in terms of banking access (branch density) and credit risk (non-performing loans). While İstanbul forms a single cluster by itself, reflecting a highly centralized structure of participation banking activities, the cluster consisting of Ankara, Bursa, Gaziantep, Kocaeli, and Rize represents the major regional financial centers following İstanbul. The joint evaluation of TOPSIS and VIKOR results shows that some provinces, despite having large financial volumes, may exhibit more fragile structures in terms of risk and accessibility, whereas others display a more balanced participation banking profile.
Benzer Tezler
- 1981 Türkiye tarımsal yapısının önemli bileşenleri ve tarımsal bölgelerin elde edilmesi
Principle components of Turkey's agricultural structure and to determine agricultural rigions in 1981
İHSAN KARABULUT
- 1983 yılı trafik kaza istatistikleri değerlendirmesi
Başlık çevirisi yok
ŞÜKRÜ ÖZER
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
UlaşımGazi ÜniversitesiKazaların Çevresel ve Teknik Araştırması Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. RIDVAN EGE
- İş kazalarının Türk ekonomisi üzerine etkileri ve kömür madenciliği üzerine bir inceleme
Başlık çevirisi yok
MESUT ÖRMECİ
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileriGazi ÜniversitesiKazaların Çevresel ve Teknik Araştırması Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. NACİ KINACIOĞLU
- Akaryakıtla çalışan endüstriyel tav fırınlarında yanma, sıcaklık ve basıncın optimum kontrolu
Optimum control of combustion temperature and pressure in industrial tempering furnaces working with fuel-oil
MEHMET EROĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
Makine MühendisliğiGazi ÜniversitesiMakine Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YÜCEL ERCAN