Doğu Marmara Bölgesi derin deniz sedimentlerinde mikroplastik kirliliği kronolojisi
Chronology of microplastic pollution in deep sea sediments of the Eastern Marmara Region
- Tez No: 997168
- Danışmanlar: DOÇ. DR. OLGAÇ GÜVEN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Deniz Bilimleri, Marine Science
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Akdeniz Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Su Ürünleri Temel Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Küresel ölçekte hızla yaygınlaşan plastik partikül kaynaklı kirlilik, sucul ekosistemler üzerinde ciddi bir ekolojik tehdit oluşturmaktadır. Bu kirliliğin kaynaklarını, taşınım mekanizmalarını ve nihai birikim alanlarını belirlemeye yönelik bilimsel araştırmalar, ekosistem sağlığının korunması ve sürdürülebilir yönetim stratejilerinin geliştirilmesi açısından kritik bir rol oynamaktadır. Marmara Denizi'ndeki plastik partikül kaynaklı kirliliğin tarihsel gelişimini ve etkilerini belirlemek amacıyla gerçekleştirilen bu tez çalışmasında; kıyı bölgelerine kıyasla kesintisiz ve düzenli sediment birikimine sahip olan doğu Marmara'daki iki farklı derin deniz istasyonundan (Çınarcık Çukuru, 1270 m ve İmralı Baseni, 360 m) alınan sediment korları incelenmiştir. Radyometrik yöntemlerle (210Pb, 137Cs) korlara ait tarihsel kronoloji oluşturulmuş, her bir katmanda mikroplastiklerin; tip, renk ve polimer analizleri gerçekleştirilmiştir. Ayrıca karasal antropojenik baskılar (arazi kullanımı, noktasal kaynaklar, nüfus) Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ortamında haritalanmış ve bu değişkenlerin kirlilik birikimi ile olan istatistiksel korelasyonu çok değişkenli analiz yöntemleriyle test edilmiştir. Analiz sonuçları, her iki istasyonda da mikroplastik birikiminin 1950'li yıllarda başladığını ve sedimentlerdeki baskın polimer tipinin tekstil endüstrisi ve evsel yıkama suları kaynaklı PAN (Akrilik) fiber olduğunu göstermiştir. Ancak istasyonların birikim dinamikleri arasında belirgin farklar saptanmıştır, İmralı istasyonu, karasal antropojenik baskıdaki kademeli artışla %95'in üzerinde (R² > .95) açıklayıcılık katsayısına sahip, güçlü ve doğrusal bir ilişki sergilemiştir. Buna karşın Çınarcık istasyonu; 1999 Gölcük Depremi gibi ani sediment taşınım olaylarının ve dip akıntılarının etkisiyle daha karmaşık ve olay bazlı bir yapı sergilemiştir. Ayrıca, her iki istasyondaki kirlilik profillerinde, Marmara Denizi'nde yoğun müsilaj oluşumlarının raporlandığı dönemlerle (2008 ve 2021) eş zamanlı MP artışları tespit edilmiştir. Bunlara ek olarak, asbest ve PPS gibi spesifik endüstriyel belirteçlerin varlığı, bölgedeki kirlilik kaynaklarının çeşitliliğini ortaya koymuştur. Marmara Denizi'ndeki kirlilik kayıtlarının oluşumunda havza morfolojisinin ve jeomorfolojik konumun belirleyici olduğu bu tez çalışması ile ortaya konulmuştur. Sonuçlar; İmralı Baseni gibi geniş şelf alanlarının kirlilikteki tarihsel artış eğilimini kronolojik bir düzenle kaydettiğini, Çınarcık Çukuru gibi derin kanyonların ise hidrodinamik süreçlerle taşınan kirliliğin toplandığı ve ani olayların izlerinin saklandığı birer birikim alanı olarak işlev görmektedir.
Özet (Çeviri)
Plastic particle derived pollution, which is rapidly spreading on a global scale, poses a serious ecological threat to aquatic ecosystems. Scientific research aimed at determining the sources, transport mechanisms, and ultimate accumulation areas of this pollution plays a critical role in terms of protecting ecosystem health and developing sustainable management strategies. In this thesis study, carried out to determine the historical development and effects of plastic particle derived pollution in the Marmara Sea, sediment cores taken from two different deep sea stations in the eastern Marmara (Çınarcık Basin, 1270m and İmralı Basin, 360m), which have continuous and regular sediment accumulation compared to coastal regions, were examined. A historical chronology of the cores was established using radiometric methods (210Pb, 137Cs), and type, color, and polymer analyses of microplastics were performed in each layer. Additionally, terrestrial anthropogenic pressures (land use, point sources, population) were mapped in a Geographic Information Systems (GIS) software, and the statistical correlation of these variables with pollution accumulation was tested using multivariate analysis methods. Analysis results showed that microplastic accumulation in both stations began in the 1950s and that the dominant polymer type in the sediments was PAN (Acrylic) fibers originating from the textile industry and domestic washing waters. However, distinct differences were detected between the accumulation dynamics of the stations; the İmralı station exhibited a strong and linear relationship with the gradual increase in terrestrial anthropogenic pressure, with an explanatory coefficient of over 95% (R² > .95). In contrast, the Çınarcık station exhibited a more complex and event based structure under the influence of sudden sediment transport events, such as the 1999 Gölcük Earthquake, and bottom currents. Furthermore, simultaneous microplastic increases were detected in the pollution profiles of both stations during the periods when intense mucilage formations were reported in the Marmara SEA (2008 and 2021). In addition to these, the presence of specific industrial markers such as asbestos and PPS revealed the diversity of pollution sources in the region. It has been demonstrated with this thesis study that basin morphology and geomorphological location are determinative in the formation of pollution records in the Marmara Sea. The results indicate that wide shelf areas like the İmralı Basin record the historical increasing trend in pollution in a chronological order, while deep canyons like the Çınarcık Basin function as accumulation areas where pollution transported by hydrodynamic processes collects and traces of sudden events are preserved.
Benzer Tezler
- Modeling of the dardanelles strait lower-layer flow into the Marmara Sea
Çanakkale Boğazı alt-tabaka akıntısının Marmara Denizi'ne akışının modellenmesi
YUSUF SİNAN HÜSREVOĞLU
Yüksek Lisans
İngilizce
1998
Su ÜrünleriOrta Doğu Teknik ÜniversitesiFiziksel Oşinografi ve Deniz Biyolojisi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EMİN ÖZSOY
- Ege denizi'nin bazı sualtı deniz mağaralarında makrobentik omurgasızların biyolojik çeşitliliğinin envanteri
Biodiversity inventory of macrobenthic invertebrates from some marine caves in the aegean sea
TANCREDE BARRAUD
Doktora
Türkçe
2026
Deniz Bilimleriİstanbul ÜniversitesiDeniz ve İçsu Kaynakları Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BAYRAM ÖZTÜRK
- Marmara geçiş iklimi sahasında yağışların istatistiksel ve sinoptik analizi
Statistical and synoptic analysis of precipitation in the Marmara transitional climate region
MEHDI AALIJAHAN
- Marmara akarsu havzasının Sarımeşe sırtları ile Marmara Ereğlisi arasındaki kesiminin jeomorfolojisi
Başlık çevirisi yok
HÜSEYİN ABDİOĞLU
- Investigation of rheological implications of the crustal reflectivity in the sea of Marmara
Marmara denizinde kabuğa ait yansıtılabilirliğin reolojik anlamlarının araştırılması
ASLIHAN ŞAPAŞ
Doktora
İngilizce
2010
Jeofizik Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiJeofizik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYSUN GÜNEY