Göktürklerde ikonografik açıdan zoomorfik figürler
Zoomorphic figures in Göktürks from an iconographic perspective
- Tez No: 996979
- Danışmanlar: PROF. DR. İBRAHİM ÇEŞMELİ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sanat Tarihi, Tarih, Art History, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Göktürk dönemine ait arkeolojik buluntular ve sanat eserlerinde yer alan zoomorfik (hayvan biçimli) figürleri ikonografik açıdan incelemeyi amaçlamaktadır. Bununla birlikte araştırmanın temel hedeflerinden biri, Göktürk ikonografisine ilişkin güncel Türkçe literatürde yer alan bazı yerleşik yorumları, Çin yazılı kaynaklarıyla karşılaştırmalı olarak yeniden değerlendirmektir. Çince orijinal metinleri okuyabilme imkânına sahip bir araştırmacı olarak, Göktürklerin kökeni, inanç dünyası ve sembolik figürlerine dair Çin kaynaklarında aktarılan bilgilerin, Türkçe literatürde her zaman aynı bağlam ve içerikle yansıtılmadığı tespit edilmiştir. Çalışmada Erwin Panofsky'nin üç aşamalı ikonografik çözümleme yöntemi temel alınmış; zoomorfik figürler biçimsel özellikleri, sembolik anlamları ve tarihsel bağlamları çerçevesinde ele alınmıştır. İnceleme sürecinde arkeolojik verilerin yanı sıra, Göktürkler hakkında temel bilgileri içeren Çin kaynakları da orijinal Çince metinleri üzerinden değerlendirilmiştir. Bu sayede figürlerin yalnızca sanatsal ve mitolojik anlamları değil, aynı zamanda dönemin tarihsel ve ideolojik anlatıları içindeki konumları da daha eleştirel bir bakış açısıyla ele alınabilmiştir. Ayrıca Göktürklerin Çin, İran ve Sogd gibi komşu kültürlerle kurdukları ilişkilerin, zoomorfik figürlerin biçim ve anlam dünyası üzerindeki etkileri de dikkate alınmıştır. Araştırma sonucunda, Göktürk ikonografisinde yer alan zoomorfik figürlerin yalnızca estetik bir tercih değil; mitolojik dünya görüşünü, siyasal meşruiyet anlayışını ve kültürel kimliği yansıtan çok katmanlı semboller olduğu ortaya konulmuştur. Çalışma, yeni bir arkeolojik bulgu sunmaktan ziyade, mevcut verilerin Çin kaynakları ışığında yeniden okunmasının, erken dönem Türk sanatı ve inanç sistemlerine dair daha dengeli yorumlar geliştirilmesine katkı sağlayabileceğini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
This study examines zoomorphic (animal-shaped) figures found in the archaeological remains and artistic production of the Göktürk period from an iconographic perspective. In addition, one of the main aims of the research is to reassess certain established interpretations in contemporary Turkish scholarship through a comparative reading of Chinese written sources. As a researcher capable of reading original Classical Chinese texts, it has been observed that information recorded in Chinese dynastic histories concerning the Göktürks' origins, belief systems, and symbolic imagery does not always correspond directly with interpretations found in Turkish-language literature. The study is based on Erwin Panofsky's three-stage method of iconographic analysis, evaluating zoomorphic figures in terms of their formal characteristics, symbolic meanings, and historical contexts. Alongside archaeological material, Chinese dynastic histories were consulted through their original texts, allowing for a more critical assessment of the ideological and historical background of these figures. Cultural interactions between the Göktürks and neighboring civilizations such as China, Iran, and Sogdiana were also considered in order to contextualize the transformation of zoomorphic motifs. The research demonstrates that zoomorphic figures in Göktürk iconography function not merely as decorative elements but as complex symbols reflecting mythological worldviews, political legitimacy, and cultural identity. Rather than presenting new archaeological data, the study highlights the importance of reinterpreting existing material through direct engagement with Chinese sources, thereby contributing to a more nuanced understanding of early Turkic art and belief systems.
Benzer Tezler
- Başlangıcından XIV. yüzyıla kadar Türk sikkelerinde hayvan figürleri
Animal figures on the Turkish coins from the beginning until the XIV. century
TUĞÇE GÜLHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Sanat TarihiMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YAŞAR ÇORUHLU
- Gök-Türkler (542-630)
Başlık çevirisi yok
AHMET TAŞAĞIL
Doktora
Türkçe
1991
Tarihİstanbul ÜniversitesiGenel Türk Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF.DR. GÜLÇİN ÇANDARLIOĞLU
- Çin kaynaklarına göre Türgişler Boyu ve hakimiyeti
The Turgesh Tribe and their rise to power as found in Chinese sources
EYÜP SARITAŞ
- Orhun Abideleri'ni okuma çalışmalarındaki farklılıklar
The Different of read studies of the Orhun Inscription
MEHMET HOROZ