Göstergebilimsel yöntemle Uşak ilinde yer alan kapı tipli mezar stellerinin tipolojik ve ikonografik değerlendirilmesi
Typological and iconographic evaluation of door-type grave stelae in the province of Uşak through a semiotic method
- Tez No: 996958
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MÜNTEHA DİNÇ, PROF. DR. EMRE TAŞTEMÜR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Arkeoloji, Archeology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Uşak Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Arkeoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kapı tipli mezar stelleri, Roma İmparatorluk Dönemi'nde yaygın olarak Phryg bölgesinde görülen, özellikle taşra toplumunun elite yakın orta sınıfı tarafından, ölen kişinin anısını yaşatmak amacı ile tercih edilen, mimari ögelerin betimleme yolu ile yansıtıldığı ekonomik mezar anıtları niteliğine sahip mezar stelleridir. Genellikle üçgen ya da kemerli alınlığa sahip steller üzerindeki kapı betimi, dört adet panelden oluşmaktadır. Paneller ve üçgen/kemerli alınlığın iç ve dış kısımlarındaki betimlemeler, bölgeler arasındaki kültürel etkileşimlerin bir sonucu olarak oldukça çeşitlilik göstermektedir. Özellikle Roma İmparatorluk Dönemi'nde yaygın olarak görülen bu steller, Roma İmparatorluğu ile kurulan kimlik ve aidiyet ilişkisinin görsel bir ifadesi olarak öne çıkmaktadır. Natüralist anlatımdan bilinçli bir uzaklaşma sergileyen bu betimler, yerel üslup özellikleriyle Roma sanat yazınında arte plebea (pleb sanatı) olarak tanımlanan taşra geleneğinin belirgin örnekleridir. Söz konusu stellerin bu tanımlanmasındaki amaç, sosyolojik bir sınıflandırma yapmak ya da kategorik bir ayrım yaratmak değildir, sadece Antik Roma sanatında var olan ve açıkça tanımlanabilir ve tarihsel gelişiminde yadsınamaz bir rol oynayan bir gerçeği tanımlamak ve belirtmektir. Bu nedenle orta düzey toplumsal konuma ve sınırlı ekonomik imkânlara sahip taşradaki orta sınıfın elite yakın kesiminden bireyler tarafından yaptırılan bu steller, Roma taşra toplumunun orta kesiminin elit görsel kültürüne yönelme arzusunu ve bu kültürü yerel biçimlerle yeniden üretme çabasını somut biçimde yansıtmaktadır. Aynı zamanda Roma Dönemi Phrygiası'ndaki toplumun sosyal-ekonomik yapısını ve yerel ölü gömme geleneklerini anlamada da önemli veriler sunmaktadır. Kapı tipli mezar stelleri üzerine yapılan mevcut çalışmaların, stellerin üretimi, tipolojisi, ikonografisi ve kullanım alanlarını açıklamada yetersiz kaldığı görülmektedir. Mevcut tipolojilere yerleştirilmesinde sorunlar yaşanması nedeni ile yerel tipolojilerin gerekliliği vurgulanmaktadır. Bu bağlamda, stellerin eski sınıflandırmalar yerine yerel tipolojiler çerçevesinde ele alınması daha doğru bir yaklaşım olarak öne çıkmaktadır. Ancak bu doğrultuda oluşturulan yerel tipolojilerin de bazı yönlerden stellerin değerlendirilmesinde boşluklar bıraktığı görülmektedir. Bu nedenle bu çalışmanın temel amaçlarından biri, steller üzerindeki sembolik dili göstergebilimsel bir yöntemle çözümleyerek, anılan/ hatırlanan kişinin, kentin sanatsal, siyasi ve inanç dünyasını anlamaktır. Diğeri ise sembolik dilin anlaşılmasının yanı sıra bir yerel tipoloji oluşturabilmek için üretim atölyeleri hakkında yeterli veriye ulaşılması ve stellerin yalnızca genel şablonlarıyla değil, betimlemeleri ve yazıtlarıyla birlikte değerlendirilmesi gerektiği durumunu göstermektir. Bu doğrultuda çalışmada, geleneksel tipolojik yaklaşımların ötesine geçerek, arkeoloji, göstergebilim ve pars pro toto gibi anlatım yöntemlerini bütüncül bir kuramsal çerçevede bir araya getiren disiplinler arası özgün bir değerlendirme yöntemi geliştirmeyi hedeflemektedir. Ayrıca yarım kalmış ya da ikincil kullanım görmüş steller, yerel atölyelerin varlığı, üretim süreçleri ve üretimin sona erdiği dönemler hakkında önemli ipuçları sunmaktadır. Bu nedenle çalışma, kapı tipli mezar stellerini yalnızca nitelikli örnekler üzerinden değil, üretim süreçleri ve taşıdıkları sembolik anlamlarla birlikte değerlendiren, disiplinler arası özgün bir yöntemin benimsendiği öznel bir araştırma niteliği taşımaktadır.
Özet (Çeviri)
Door-type grave stelae are grave monuments that were commonly seen in the Phrygian region during the Roman Imperial Period. They were preferred by the middle class of provincial communities to commemorate the deceased and are characterized as economical grave monuments that reflect architectural elements through depiction. The door depictions on steles, which usually have triangular or arched pediments, consist of four panels. The depictions on the panels and on the inner and outer parts of the triangular/arched pediments show considerable diversity as a result of cultural interactions between regions. Particularly prevalent during the Roman Imperial Period, these steles stand out as a visual expression of the identity and affiliation established with the Roman Empire. These depictions, which consciously distance themselves from naturalistic representation, are clear examples of the provincial tradition defined as arte plebea (art of plebs) in Roman art literature, with their local stylistic features. The purpose of defining these steles is not to make a sociological classification or create a categorical distinction, but simply to identify and point out a fact that exists in Ancient Roman art, is clearly definable, and has played an undeniable role in its historical development. These stelae, commissioned by individuals from the elite segment of the provincial middle class who possessed a middle-level social status and limited economic means, tangibly reflect the desire of the middle segment of Roman provincial society to align with the visual culture of the elite and the effort to reproduce this culture in local forms. They also provide important data for understanding the socio-economic structure of society and local burial traditions in Phrygia during the Roman Imperial Period. Existing studies on door-type grave stelae have been found to be insufficient in explaining the production, typology, iconography, and areas of use of the stelae. Problems have been encountered in placing them within existing typologies, and therefore the necessity of local typologies is emphasized. However, it is observed that the local typologies created in this direction leave gaps in the evaluation of steles in some respects. Therefore, one of the main objectives of this study is to understand the artistic, political, and religious world of the city by analyzing the symbolic language on the steles using a semiotic method. The other is to demonstrate that, in addition to understanding symbolic language, sufficient data must be obtained about production workshops in order to establish a local typology, and that steles must be evaluated not only in terms of their general templates but also in terms of their depictions and inscriptions. In this regard, the study aims to go beyond traditional typological approaches and develop a new interdisciplinary evaluation method that combines archaeology, semiotics, and pars pro toto narrative techniques. Furthermore, unfinished or secondarily used steles provide important clues about the existence of local workshops, production processes, and the periods when production ceased. For this reason, the study constitutes a subjective research that adopts an interdisciplinary and original method, evaluating door-type grave stelae not only through qualified examples but also in conjunction with their production processes and the symbolic meanings they carry.
Benzer Tezler
- Adalet Ağaoğlu'nun öykülerinin Algirdas Julien Greimas'ın eyleyenler modeline göre incelenmesi
Examination of Adalet Agaoglu's stories according to Algirdas Julien Greimas's action model
MUHAMMET ALİ BULUT
Doktora
Türkçe
2022
Batı Dilleri ve EdebiyatıUşak ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ PULAT
- Ege bölgesi kadın giyim-kuşamının göstergebilimsel yöntem ile çözümlenmesi
Analysis of women clothing in aegean region with the semiotic method
ZEYNEP KIRKINCIOĞLU
Doktora
Türkçe
2015
Giyim EndüstrisiGazi ÜniversitesiGiyim Endüstrisi ve Moda Tasarımı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EMİNE KOCA
- Melih Cevdet Anday'ın romanlarının göstergebilimsel çözümlemesi
The semiotic analysis of novels by Melih Cevdet Anday
KAAN TANYERİ
Doktora
Türkçe
2022
Türk Dili ve EdebiyatıUşak ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ PULAT
- Karikatür sanatında kadına ilişkin cinsiyetçi temsiller örnek çalışma: Otisabi karikatürleri
Sexist representations of women i̇n cartoon art sample study: Otisabi cartoon
PELİN ERDEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
İletişim BilimleriUşak Üniversitesiİletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YASEMİN KILINÇARSLAN
- Nuri Bilge Ceylan sinemasında karakterlerin sinematografik sunumları
The cinematographic presentation of characters in Nuri Bilge Ceylan's cinema
RESUL SAKINMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
İletişim BilimleriUşak Üniversitesiİletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MERAL ÖZÇINAR