Ortaokul ders kitaplarının söz varlığı açısından karşılaştırılması
Comparison of vocabulary in middle school textbooks
- Tez No: 996945
- Danışmanlar: PROF. DR. SUAT UNGAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Trabzon Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı ortaokul süresince öğrencilerin temel materyal olarak kullandığı ders kitaplarında yer alan söz varlığı unsurlarını ve bunların kullanım sıklıklarını, sınıf seviyesine ve derslere karşılaştırmalı olarak tespit etmektir. Araştırmanın nesnesi, 2022-2023 Eğitim-Öğretim Yılı'nda Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığınca ortaokul kademesinde okutulan 5, 6 ve 7. sınıf Türkçe, Matematik, Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Müzik, Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi; 8. sınıf Türkçe, Matematik, Fen Bilimleri, T. C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük, Müzik, Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi olmak üzere toplam 24 adet ders kitabından oluşmaktadır. Seçmeli dersler, yabancı dil dersleri ile ders kitabı olmayan diğer dersler araştırmaya dahil edilmemiştir. Ders kitaplarında yer alan söz varlığı unsurları kapsamlı bir şekilde incelenmiş ve bu unsurların öğrencilere sunuluş biçimleri ile kullanım sıklıkları ortaya konulmuştur. Kapak, İç Kapak, İstiklâl Marşı, Andımız, Gençliğe Hitabe, İçindekiler, Organizasyon Şeması/Kitabımızı Tanıyalım, Kaynakça, Ekler, Notlar(ım) bölümleri ile madde başı rakam veya harfler, sayfa numaraları araştırma verisine dâhil edilmemiştir. Nitel araştırma paradigması çerçevesinde tasarlanan bu çalışma, durum çalışması (case study) desenine göre yapılandırılmıştır. Doküman incelemesi yoluyla elde edilen verilerin çözümlenmesinde, betimsel içerik analizi tekniklerinden yararlanılmıştır. Araştırmada 5, 6, 7 ve 8. sınıf düzeyinde toplam 24 ders kitabı incelenerek 947.562 ham veri elde edilmiştir. İncelenen 24 ders kitabından söz varlığı unsurlarıyla ilgili ortaya çıkan toplam 947.562 ham veriden gerekli silme ve düzeltme işlemlerinden sonra 858.581 ham sözcük havuzu oluşturulmuştur. Havuzdaki ham sözcükler; söz varlığı unsurları kapsamında kodlanmış böylece söz varlığı unsurlarının sınıf seviyelerine ve derslere göre çeşitliliği ve sıklığına dair veriler elde edilmiştir. Ders kitaplarından elde edilen ve en büyük orana sahip temel söz varlığı verileri sınıf seviyesine göre incelendiğinde 5. sınıf seviyesi ders kitaplarında 158.558, 6. sınıf seviyesi ders kitaplarında 167.670, 7. sınıf seviyesi ders kitaplarında 171.355 ve 8. sınıf seviyesi ders kitaplarında 178.922 olmak üzere toplamda 676.505 kullanım sıklığı tespit edilmiştir. Ders kitaplarındaki temel söz varlığı unsurlarının derslere göre kullanım sıklığı incelendiğinde ise Türkçe ders kitaplarında 133.736, Fen Bilimleri ders kitaplarında 127.807, Matematik ders kitaplarında 114.248, Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi ders kitaplarında 96.499, Müzik ders kitaplarında 82.383, Sosyal Bilgiler (8. Sınıf T. C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük) ders kitaplarında ise 121.932 kullanım sıklığı belirlenmiştir. Tespit edilen temel söz varlığı unsurlarının dışında kalan kelimeler; atasözleri, deyimler, kalıp sözler, kısaltmalar, özel isimler, sayı-sayı grupları, terimler, birleşik isimler, birleşik filler ve ikilemeler şeklinde gruplandırılarak listelenmiş sıklık ve çeşitlik bakımından ders ve sınıf seviyesinde tablo hâline getirilmiştir. Elde edilen bulgular, ortaokul ders kitaplarında söz varlığı unsurlarının sınıf düzeyine göre farklılık gösterdiğini ortaya koymuştur. Özellikle atasözleri ve deyimlerin kullanımının oldukça sınırlı olduğu buna karşılık temel söz varlığı unsurlarının belirgin şekilde ön plana çıktığı görülmüştür. Kalıp sözler, ikilemeler ve birleşik fiillerin ise görece düşük oranlarda temsil edildiği tespit edilmiştir. Bu durum ders kitaplarının öğrencilerin söz varlığını zenginleştirme ve çeşitlendirme bakımından yeterli düzeyde katkı sağlayamadığını göstermektedir. Çalışmadan elde edilen veriler, alanyazında ders kitaplarının söz varlığına yönelik yürütülen diğer araştırmaların bulguları ile karşılaştırılmış; incelenen kitapların kelime zenginliği açısından daha sınırlı olduğu belirlenmiştir. Söz varlığı ögelerinin sınıf düzeylerine göre ayrıntılı incelemeleri ve yorumları yapılmış; tartışma bölümünde başka çalışmalarla birlikte ele alınmıştır. Ulaşılan sonuçlar ve yargılar ışığında; ders kitabı yazarlarına, yayınevlerine ve araştırmacılara çeşitli öneriler sunulmuştur.
Özet (Çeviri)
The aim of this research is to identify the vocabulary elements found in textbooks used as basic materials by students during secondary school and their frequency of use, comparing them across class levels and subjects. The object of the research is the vocabulary elements found in the 5th grade Turkish, Mathematics, Science, Social Studies, Music, and Religious Culture and Ethics textbooks taught at the secondary school level by the Council of Education and Training during the 2022-2023 Academic Year. - Academic Year by the Council of Education for the 5, 6 and 7th grade Turkish, Mathematics, Science, Social Studies, Music, Religious Culture and Ethics; 8th grade Turkish, Mathematics, Science, Turkish Republic History and Atatürkism, Music, Religious Culture and Ethics, for a total of 24 textbooks. Elective courses, foreign language courses, and other courses without textbooks have not been included in the study. The vocabulary elements in the textbooks have been comprehensively examined, and the ways in which these elements are presented to students and their frequency of use have been identified. The cover, inside cover, National Anthem, Our Pledge, Address to the Youth, Table of Contents, Organisation Chart/Let's Get to Know Our Book, Bibliography, Appendices, Notes sections, as well as item headings, numbers or letters, and page numbers have not been included in the research data. Designed within the framework of the qualitative research paradigm, this study was structured according to the case study design. Descriptive content analysis techniques were used to analyse the data obtained through document review. A total of 24 textbooks at grades 5, 6, 7, and 8 were examined in the research, yielding 947,562 raw data points. After the necessary deletion and correction processes, a raw word pool of 858,581 words was created from the total 947,562 raw data points related to lexical elements in the 24 textbooks examined. The raw words in the pool were coded within the scope of lexical elements, thus obtaining data on the diversity and frequency of lexical elements according to grade levels and subjects. When the basic lexical data obtained from textbooks and having the highest proportion were examined according to grade level, 158,558 were found in 5th grade textbooks, 167,670 in 6th grade textbooks, 171,355 in 7th grade textbooks, and 178,922 in 8th grade textbooks, for a total of 676,505 occurrences. When the frequency of use of basic vocabulary elements in textbooks was examined according to subject, it was found to be 133,736 in Turkish textbooks, 127,807 in Science textbooks, 114,248 in Mathematics textbooks, 96,499 in Religious Culture and Ethics textbooks, 82,383 in Music textbooks, and 121,932 in Social Studies (8th Grade Turkish Republic History and Atatürkism) textbooks. Words outside the identified basic lexical elements were grouped as proverbs, idioms, set phrases, abbreviations, proper nouns, number-number groups, terms, compound nouns, compound verbs, and reduplications, and listed in terms of frequency and variety in tables by subject and grade level. The findings reveal that lexical elements in secondary school textbooks differ according to class level. In particular, it was observed that the use of proverbs and idioms is quite limited, whereas basic lexical elements are distinctly prominent. It was found that set phrases, reduplications, and compound verbs are represented at relatively low rates. This situation indicates that textbooks do not contribute sufficiently to enriching and diversifying students' vocabulary. The data obtained from the study were compared with the findings of other studies conducted in the literature on the vocabulary of textbooks; it was determined that the books examined were more limited in terms of word richness. Detailed analyses and interpretations of lexical elements according to grade levels were conducted and discussed in the discussion section alongside other studies. Various recommendations were made to textbook authors, publishers, and researchers in light of the findings and conclusions reached.
Benzer Tezler
- İki dilli Türk çocuklarının dil gelişiminde söz varlığı: Türkçe eğitimi ve öğretimine yönelik materyallerin karşılaştırılması
Vocabulary in the language development of bilingual Turkish children: A comparison of materials for Turkish language education and instruction
MUHAMMED LÜTFİ ONAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YUSUF GÜNAYDIN
- Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin nezaket işlevi taşıyan kalıp ifadeler açısından incelenmesi
An analysis of the texts in secondary school Turkish textbooks in terms of pattern expressions with courtesy funcion
RÜMEYSA GÖZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimYıldız Teknik ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ FUAT ARICI
- 2019-2024 ortaokul Türkçe dersi öğretim programlarının karşılaştırılması
Comparison of the 2019-2024 middle school Turkish language curriculum
AYBİKE AKIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimAtatürk ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. LOKMAN TURAN
- Ortaokul Türkçe ders kitaplarının Türkçe programı (2019) söz varlığı unsurları ve kazanımları açısından incelenmesi
Examination of secondary school Turkish textbooks in terms of vocabulary elements and acquisitions of the Turkish lesson curriculum (2019)
ADEM USDA
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimBursa Uludağ ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA ULUOCAK
- Ortaokul Türkçe ders kitaplarının söz varlığı üzerine art zamanlı bir inceleme 1947 tarihli Türkçe 1 ve MEB 2014 Türkçe 6 ders kitapları örneği
A diachronic research on vocabulary of secondary school Turkish coursebook 1947 - dated Turkish 1 and sample of MEB 2014 Turkish 6 grade coursebook
ADEM ÇELİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Eğitim ve ÖğretimMevlana ÜniversitesiTürkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA SARI