Türkiye'de sanayi yapısının ürün uzayı analizi: Düzey-II bölgeleri üzerine dönemsel bir değerlendirme
A product space analysis of Turkey's industrial structure: A periodic assessment of NUTS-II regions
- Tez No: 996821
- Danışmanlar: PROF. DR. SELEN IŞIK MADEN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ekonomi, Economics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Süleyman Demirel Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İktisat Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İktisat Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Türkiye'nin Düzey-II bölgelerinde imalat sanayinin üretim desenini, ihracat yapısını ve gelecekte rekabet avantajı kazanabileceği ürün alanlarını ürün uzayı yaklaşımı çerçevesinde analiz etmektedir. Çalışmanın temel amacı, bölgelerin mevcut üretim ve ihracat yapılarına dayanarak, mevcut ekonomik karmaşıklık düzeylerinin ötesine geçebilmeleri için sahip oldukları potansiyel çeşitlenme alanlarını ortaya koymaktır. Analiz, ISIC Rev.4 sınıflamasına göre yalnızca imalat sanayi faaliyetlerini kapsamakta ve pandemi ile küresel arz zinciri şoklarının ardından üretim yapısının görece istikrara kavuştuğu 2023 yılı ihracat verisine dayanmaktadır. İlk aşamada, bölgelerin mevcut üretim yapılarına bağlı olarak açıklanmış karşılaştırmalı üstünlük, çeşitlilik, ürün karmaşıklığı ve ekonomik karmaşıklık göstergeleri hesaplanmıştır. Ardından, ürünler arasındaki yakınlık ilişkileri temelinde bölgesel ürün uzayı ağları oluşturulmuş ve bu ağlar aracılığıyla stratejik üretim rotaları ile gelecekte sıçrama potansiyeli taşıyan sektörler belirlenmiştir. Analiz kapsamında fırsat kazanımı, verimlilik sınırı ve açık orman gibi tamamlayıcı göstergeler kullanılarak bölgelerin ürün uzayındaki konumları çok boyutlu biçimde değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, imalat sanayinde üretim yapısı ve karmaşıklık düzeyi açısından bölgeler arasında belirgin farklılıklar bulunduğunu göstermektedir. Batı ve Kuzeybatı bölgelerinde ürün uzayının çekirdeğine yakın, orta-yüksek ve yüksek teknoloji yoğun sektörler öne çıkarken; doğu ve güneydoğu bölgelerinde daha düşük teknolojiye dayalı üretim yapısı hâkimdir. Bu bölgelerde tespit edilen yüksek fırsat kazanımı potansiyeli, uygun politika ve yatırım yönlendirmeleriyle bilgi temelli bir dönüşümün mümkün olduğunu ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, sonuçlar, mevcut yetkinlikler, bilgi yayılımı ve çeşitlendirme potansiyeli ile yüksek düzeyde uyum gösteren sektörlerin yanı sıra, uzun vadeli yapısal dönüşüm için stratejik alanların da olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak çalışma, bağlayıcı politika reçeteleri sunmaktan ziyade, bölgesel sanayi politikaları ve kalkınma stratejileri için kanıta dayalı ve analitik bir çerçeve sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study analyzes the production structure of the manufacturing industry, export composition, and prospective pathways for future competitive upgrading across Turkey's NUTS-2 regions within the analytical framework of the Product Space approach The main objective of the study is to reveal the potential diversification areas that regions possess, based on their current production and export structures, enabling them to go beyond their current levels of economic complexity. The analysis covers only manufacturing industry activities according to the ISIC Rev.4 classification and is based on 2023 export data, when the production structure had relatively stabilized following the pandemic and global supply chain shocks. In the first stage of the analysis, revealed comparative advantage, diversity, product complexity and economic complexity indicators were calculated based on the regions current production structures. Subsequently, regional product space networks were created based on the proximity relationships between products, and strategic production routes and sectors with future leap potential were identified through these networks. Within the scope of the analysis, the positions of the regions in the product space were evaluated multidimensionally using complementary indicators such as opportunity gain, efficiency frontier and open forest. The empirical findings point to pronounced regional heterogeneity in manufacturing specialization patterns and levels of economic complexity. While medium-high and high-tech sectors close to the core of the product space stand out in the western and northwestern regions, a lower-tech production structure prevails in the eastern and southeastern regions. The high opportunity gain potential identified in these regions demonstrates that a knowledge-based transformation is possible with appropriate policy and investment guidance. However, the results also indicate that, in addition to sectors that are highly aligned with existing competencies, knowledge diffusion, and diversification potential, there are also strategic areas for long-term structural transformation. In conclusion, the study provides an evidence-based and analytical framework for regional industrial policies and development strategies rather than offering prescriptive policy prescriptions.
Benzer Tezler
- Dinamik sonlu eleman analizleri yardımıyla otobüslerde kullanılan polietilen yakıt tanklarının dayanımının incelenmesi
Durability assesment of polyethylene fuel tanks used in buses via dynamic analysis
GÖKAY SİMİTÇİOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Uçak Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiUçak ve Uzay Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. VEDAT ZİYA DOĞAN
- Product diversification and relatedness: Evidence from Turkish manufacturing firms
Ürün çeşitlenmesi ve ilişkililik: Türkiye imalat sanayi firmalarından kanıtlar
LEVENTCAN GÜLTEKİN
- 1981 Türkiye tarımsal yapısının önemli bileşenleri ve tarımsal bölgelerin elde edilmesi
Principle components of Turkey's agricultural structure and to determine agricultural rigions in 1981
İHSAN KARABULUT
- 1983 yılı trafik kaza istatistikleri değerlendirmesi
Başlık çevirisi yok
ŞÜKRÜ ÖZER
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
UlaşımGazi ÜniversitesiKazaların Çevresel ve Teknik Araştırması Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. RIDVAN EGE
- İş kazalarının Türk ekonomisi üzerine etkileri ve kömür madenciliği üzerine bir inceleme
Başlık çevirisi yok
MESUT ÖRMECİ
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileriGazi ÜniversitesiKazaların Çevresel ve Teknik Araştırması Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. NACİ KINACIOĞLU
