Türkiye-İran ilişkileri (1950-1960)
Turkey-Iran relations (1950 and 1960)
- Tez No: 996407
- Danışmanlar: PROF. DR. SELMAN YAŞAR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Türkiye-İran İlişkileri, Soğuk Savaş, Sadabat Paktı, Bağdat Paktı, Ulusal Basın, Diplomasi, Ekonomik İşbirliği, Kültürel Etkileşim, Turkey-Iran Relations, Cold War, Sadabad Pact, Baghdad Pact, National Press, Diplomacy, Economic Cooperation, Cultural Interaction
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Batman Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, 1950-1960 yılları arasında Türkiye ile İran arasındaki ilişkileri, Soğuk Savaş'ın etkisi bağlamında ulusal basında yer alan bilgiler ışığında incelemeyi amaçlamaktadır. Türkiye ve İran'ın bu dönemde Batı Bloku içerisinde konumlanmaları, iki ülke arasında askeri, ekonomik ve kültürel alanlarda çok boyutlu bir iş birliği sürecinin gelişmesine zemin hazırlamıştır. Bu çerçevede, çalışmada tarihsel arka plan sunularak Türk-İran ilişkilerinin İlk Çağ'dan itibaren izlediği seyir ve modern dönemde kazandığı nitelikler ele alınmıştır. Tezin ilk bölümü, Türk-İran ilişkilerinin tarihsel gelişimini inceleyerek, iki toplumun siyasal, mezhepsel ve kültürel düzeyde nasıl etkileşim içinde olduklarını ortaya koymaktadır. İkinci bölümde ise Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşundan itibaren İran ile olan ilişkileri, özellikle sınır sorunları, diplomatik temaslar ve bölgesel ittifaklar bağlamında ele alınmıştır. Üçüncü bölüm, 1950 öncesi dönemdeki Türk-İran ilişkilerinin genel görünümünü basın yansımalarıyla birlikte değerlendirmekte; II. Dünya Savaşı sonrasında artan Soğuk Savaş gerilimi, iki ülkenin karşılıklı güvenlik politikalarını uyumlaştırmasına neden olmuştur. Bu bağlamda, Sadabat Paktı, İran Şahı'nın Türkiye ziyaretleri, sivil toplum örgütlerinin işlevleri ve dostluk cemiyetlerinin faaliyetleri gibi gelişmelere yer verilmiştir. Dördüncü bölümde ise 1950-1960 yılları arasında Türk basınında yer alan haberler üzerinden siyasi, ekonomik ve kültürel ilişkiler detaylı biçimde analiz edilmiştir. Türkiye'nin NATO'ya katılımı ve İran'ın Batı yanlısı politikalar izlemesi, iki ülkeyi ortak bir güvenlik anlayışında buluşturmuş; 1955'te kurulan Bağdat Paktı bu sürecin somut bir yansıması olmuştur. Ticari ilişkilerde ise Türkiye'nin İran petrolüne bağımlılığı ve İran'ın Türkiye'den ithal ettiği tarım ve sanayi ürünleri, ikili ekonomik bağları derinleştirmiştir. 1959'da imzalanan ticaret anlaşması ve demiryolu bağlantılarının güçlendirilmesi, bu iş birliğinin önemli göstergeleri arasında yer almaktadır. Kültürel alanda, öğrenci değişim programları, karşılıklı sanat ve edebiyat etkinlikleri ile 1959 tarihli Kültür Antlaşması gibi gelişmeler, halklar arasındaki ilişkilerin pekişmesini sağlamıştır. Ulusal basında sıkça yer alan bu kültürel etkileşimler, diplomatik ilişkilerin toplumsal boyutunu da güçlendirmiştir. Ancak aynı dönemde İran'daki 1953 darbesi ve çeşitli sınır sorunları gibi gelişmelerin basında yer bulması, ikili ilişkilerin zaman zaman gerilimli bir seyir izlediğini göstermektedir. Sonuç olarak bu çalışma, 1950-1960 yılları arasında Türkiye-İran ilişkilerinin siyasi, ekonomik ve kültürel düzeyde çok yönlü gelişimini ve bu gelişimlerin ulusal basında nasıl temsil edildiğini kapsamlı bir şekilde ortaya koymaktadır. Soğuk Savaş'ın şekillendirdiği bu dönemde, iki ülke arasındaki ilişkiler yalnızca devlet düzeyinde değil, aynı zamanda toplumsal düzeyde de önemli bir yakınlaşmaya sahne olmuştur. Bu bağlamda, ulusal basının dönemin diplomatik, ekonomik ve kültürel gelişmelerini kamuoyuna aktarmada önemli bir işlev üstlendiği sonucuna varılmıştır.
Özet (Çeviri)
This thesis aims to examine the during the period of 1950-1960 in the context of the Cold War, based on information reflected in the national press. The positioning of Turkey and Iran within the Western Bloc during this period laid the groundwork for a multidimensional cooperation process in military, economic, and cultural fields. Within this framework, the study presents a historical background and discusses the trajectory of Turkish-Iranian relations since antiquity, as well as the characteristics gained in the modern era. The first chapter investigates the historical development of Turkish-Iranian relations, revealing how the two societies interacted on political, sectarian, and cultural levels. The second chapter focuses on the relations bnd Iran since the establishment of the Republic of Turkey, particularly addressing border issues, diplomatic contacts, and regional alliances. The third chapter evaluates the general outlook of Turkish-Iranian relations prior to 1950 along with press reflections; the Cold War tensions following World War II led the two countries to harmonize their mutual security policies. In this context, developments such as the Sadabad Pact, visits of the Shah of Iran to Turkey, functions of civil society organizations, and activities of friendship societies are discussed. The fourth chapter analyzes political, economic, and cultural relations in detail through news published in the Turkish press between 1950 and 1960. Turkey's NATO membership and Iran's pro-Western policies brought the two countries together under a common security understanding; the Baghdad Pact established in 1955 was a concrete reflection of this process. In trade relations, Turkey's dependence on Iranian oil and Iran's imports of agricultural and industrial products from Turkey deepened bilateral economic ties. The 1959 trade agreement and the strengthening of railway connections stand among the significant indicators of this cooperation. In the cultural field, student exchange programs, mutual art and literature activities, and the 1959 Cultural Agreement contributed to strengthening the relations between the peoples. These cultural interactions, frequently covered by the national press, also reinforced the societal dimension of diplomatic relations. However, during the same period, events such as the 1953 coup in Iran and various border issues being reported in the press indicate that the bilateral relations occasionally followed a tense course. In conclusion, this study comprehensively reveals the multidimensional development of Turkey-Iran relations on political, economic, and cultural levels during 1950-1960 and how these developments were represented in the national press. In this Cold War-shaped period, relations between the two countries witnessed significant rapprochement not only at the state level but also in society. Accordingly, it is concluded that the national press played an important role in conveying the diplomatic, economic, and cultural developments of the period to the public.
Benzer Tezler
- Demokrat Parti Dönemi Türkiye-İran ilişkileri (1950-1960)
Turkey-Iran relations in the era of Democratic Party (1950-1960)
HALİME ZEHRA MANGÖR
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Siyasal BilimlerAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiŞarkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SAYİM TÜRKMAN
- Adnan Menderes dönemi Türk dış politikası ve Türkiye- Ortadoğu ilişkileri
Turkish foreign policy and Türki̇ye-Middle East relations during the Adnan Menderes period
OSMAN CAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
EkonomiVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiUluslararası Politik Ekonomi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞABAN ÖZTÜRK
- Kentsel bir altyapının biyopolitikası: D-100 karayolu
Biopolitics of an urban infrastructure: D-100 highway
ERDEM ÜNGÜR
- Uluslararası çatışma ve çatışma çözümü temelinde Türk-İran ilişkileri
Turkish-Iranian relations on the basis of international conflict and conflict resolution
A. RENGİN GÜN
Doktora
Türkçe
2003
Kamu YönetimiDokuz Eylül ÜniversitesiKamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EROL AKI
- TBMM tutanaklarına göre 1950–1960 döneminde Türkiye'nin dış ilişkileri
Turkey's external relations in period 1950-1960 according to TBMM official reports
Yazar Bilgisi Yok