Dijital emek ve gazetecilik: Bilişsel kapitalizmin haber üretim pratiklerine yansıması
Digital labor and journalism: Reflection of cognitive capitalism on news production practices
- Tez No: 996343
- Danışmanlar: DOÇ. DR. GÖKÇEN BAŞARAN İNCE
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Gazetecilik, Journalism
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ege Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Gazetecilik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Genel Gazetecilik Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Gazetecilik, yeni iletişim teknolojileri ve kapitalist üretim dinamiklerinden etkilenen mesleklerin başında gelmektedir. Bilişsel kapitalizm çağında, bu teknolojilerin merkezinde yer alan sosyal medya platformları, gazetecilerin haber üretim pratiklerini dönüştürmenin yanı sıra emek süreçlerini de yeniden tanımlamaktadır. X, YouTube, Instagram ve Facebook gibi platformlar, gazetecilerin büyük bir sermayeye, pahalı teknik ekipmanlara ya da kurumsal bir yapıya ihtiyaç duymadan, görece özgür biçimde ürettikleri haber ve içerikleri geniş kitlelerle, hızlı ve kolay bir şekilde paylaşmalarına alan açmıştır. Gazetecilik ekosisteminde önemli bir yer edinen bu platformlar, diğer taraftan sermaye birikim süreçlerindeki rolleri ve piyasalar üzerindeki tekelci konumları nedeniyle, ekonomik ve politik alanlarda kontrol ve güç sahibi olan küresel kapitalist teknoloji şirketlerinin mülkiyetindedir. Hem birer iletişim aracı hem üretim aracı olan sosyal medya platformlarında mesleki pratiklerini sürdüren gazeteciler, dijital emekleri aracılığıyla bu mecraların sermaye birikim süreçlerine değişim değeri taşıyan metalar üreterek artı-değer yaratmaktadırlar. Tez çalışması, sosyal medya platformlarında haber ve içerik üreten, paylaşım ve etkileşimde bulunan gazetecilerin, yarattıkları artı-değere kıyasla daha düşük gelir elde etmeleri ve çoğu zaman ücretsiz dijital emek harcamalarından hareketle, ortaya çıktığı varsayılan dijital emek sömürüsünün dinamiklerini, bu durumun habercilik pratikleri üzerindeki olası etkilerini ve özel yaşamlarına yansımalarını incelemeyi amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda, Türkiye'de sosyal medya platformlarında dijital emek ve zaman harcayarak bağımsız bir biçimde haber ve içerik üreten 30 medya profesyoneliyle derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiş, katılımcılara araştırmanın kapsamı ve hedefleri doğrultusunda hazırlanan 7 adet yarı yapılandırılmış soru yöneltilmiştir. Bu bağlamda, platformlaşmanın haber üretim ve dağıtım süreçlerine etkileri, dijital emeğin ücretlendirilmemesine neden görülen unsurlar, mesleğin itibarı, iş / özel yaşam dengesi, gazetecilerin çoklu görev tanımları, dijital emeğe dayalı gelir modelleri ile sendikalaşma, örgütlenme, sosyal haklar, iş güvencesi ve ücret politikaları gibi mesleğin sosyal ve yapısal boyutlarının, gazetecilerin deneyim ve görüşleri doğrultusunda, dijital emek kavramı çerçevesinde bütüncül olarak ele alınması hedeflenmiştir. Tez çalışmasının veri analiz süreci, MAXQDA 24 Analytics Pro yazılımı kullanılarak gerçekleştirilmiş ve elde edilen bulgular, 7 ana tema çerçevesinde yorumlanmıştır. Bu tez çalışmasının başlıca sonucu, gazeteciliğin sosyal medya platformlarında sürdürülmesiyle birlikte, dijital emekçi sınıfın bir parçası haline gelen gazetecilerin emeğinin, platformların ekonomi politik yapısına ve algoritmalara bağlı bir şekilde dijital emek sömürüsüne uğramasıdır. Dijital emek sömürüsü, gazetecilerin kimliklerini, üretimlerini ve özel yaşamlarını çeşitli açılardan etkilemekte ve haber üretim süreçlerinde bilişsel, duygusal ve fiziksel düzeyde sömürülmelerine yol açmaktadır.
Özet (Çeviri)
Journalism is among the professions most affected by new communication technologies and capitalist production dynamics. In the age of cognitive capitalism, social media platforms, which are at the core of these technologies, are not only transforming the news production practices of journalists but also redefining their labor processes. Platforms such as X, YouTube, Instagram, and Facebook have provided journalists with a space to share news and content they produce relatively freely with large audiences, quickly and easily, without needing substantial capital, expensive technical equipment, or a corporate structure. These platforms, which have gained a significant position in the journalism ecosystem, are on the other hand owned by global capitalist technology companies that hold control and power in the economic and political spheres due to their role in capital accumulation processes and their monopolistic position over markets. Journalists who maintain their professional practices on social media platforms, which are both means of communication and means of production, create surplus value through their digital labor by producing commodities that carry exchange value for the capital accumulation processes of these platforms. The thesis aims to examine the dynamics of the assumed digital labor exploitation arising from the premise that journalists who produce, share, and engage with news and content on social media platforms receive lower incomes compared to the surplus value they generate, often expending unpaid digital labor. It further seeks to investigate the possible effects of this situation on journalistic practices and its reflections on their private lives. To this end, in-depth interviews were conducted with 30 media professionals in Turkey who independently produce news and content by expending digital labor and time on social media platforms, and 7 semi-structured questions prepared in line with the scope and objectives of the research were directed to the participants. In this context, it was aimed to holistically address the following within the framework of the concept of digital labor, based on the experiences and views of the journalists: the effects of platformization on news production and distribution processes; the factors seen as the reason for the unpaid nature of digital labor; the reputation of the profession; work/private life balance; the multiple job descriptions of journalists; and the social and structural dimensions of the profession such as digital labor-based income models, unionization, organization, social rights, job security, and wage policies. The data analysis process of this thesis was carried out using MAXQDA 24 Analytics Pro software, and the findings were interpreted within the framework of seven main themes. The main conclusion of this thesis is that with the continuation of journalism on social media platforms, the labor of journalists - who have become part of the digital laboring class -is subjected to digital labor exploitation in a manner dependent on the political economy structure of the platforms and their algorithms. Digital labor exploitation affects journalists' identities, production, and private lives in various ways, leading to their exploitation on cognitive, emotional, and physical levels within the news production processes.
Benzer Tezler
- Veri odaklı piyasada yaratıcı medya emeği: Reklam profesyonellerinin deneyim ve görüşleri üzerine bir vaka çalışması
Creative media labor in a data-driven market: A case study of advertising professionals' experiences and perspectives
YEŞİM AKMERANER KÖKAT
Doktora
Türkçe
2023
İletişim Bilimleriİstanbul ÜniversitesiGenel Gazetecilik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MELTEM BOSTANCI
- Türkiye'de dijital gazetecilik rejimi: Haber üretim sürecinde teknoloji ve emek
Digital journalistic regime in Turkey: Technology and labour in the process of news production
EZGİ KAYA HAYATSEVER
- Journalism in the web 2.0 era, new business models and digital labour: Lessons drawn from digital-born news sites founded by professional journalists in Turkey since 2000s
Web 2.0 döneminde gazetecilik, yeni iş modelleri ve dijital emek: 2000'li yıllardan bu yana Türkiye'de profesyonel gazeteciler tarafından kurulan doğuştan dijital haber sitelerinden çıkartılan dersler
LAURA AVADAR
Doktora
İngilizce
2023
GazetecilikGalatasaray ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DİLRUBA ÇATALBAŞ ÜRPER
- Dijital medyada değişen çalışma koşulları ve serbest gazetecilik
Changing working conditions in digital media and freelance journalism
FIRAT FISTIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
GazetecilikMarmara ÜniversitesiGazetecilik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HÜSEYİN EMRE BAĞCE
- Geleneksel ve internet gazeteciliğinde emeğin dönüşümü
Transformation of labour in traditional and internet journalism
MUSA ÇELİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Gazetecilikİstanbul Arel ÜniversitesiMedya Çalışmaları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ KENAN DUMAN