Menâr tefsirinde sosyolojik tahliller (Bakara Sûresi bağlamında)
Sociological analysis in the commentary of al-Manar (In the context of Surah al-Baqarah)
- Tez No: 995551
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MUSA TURŞAK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Bakara suresi, Kur'an-ı Kerim, Sosyoloji, Tefsir, İslamiyet, Bakara sura, Koran, Sociology, Commentary, Islam
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bitlis Eren Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Reşîd Rızâ'nın Tefsîru'l-Menâr adlı eserini merkeze alarak Bakara Sûresi bağlamında ortaya koyduğu sosyolojik yorumları incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, Rızâ'nın klasik tefsir yöntemini aşarak Kur'ân ayetlerini yaşadığı dönemin sosyal, kültürel, felsefî ve ekonomik şartlarıyla ilişkilendiren yaklaşımı değerlendirilmiştir. Bu bağlamda Bakara Sûresi'nde yer alan ayetlerin günümüz toplumsal meseleleri açısından nasıl anlamlandırılabileceği incelenmiş ve ayetlerin modern sorunlarla kurduğu ilişki analiz edilmiştir. Reşîd Rızâ'nın tefsir anlayışının İslâm düşüncesine yaptığı katkılar, özellikle de Kur'ân'ın sosyal boyutunu öne çıkaran yönleri üzerinde durulmuştur. Çalışmada Menâr tefsirindeki yorumlar sosyoloji disiplini çerçevesinde ele alınarak Kur'ân'ın toplumu inşa eden temel ilkeleri ortaya konmuştur. Bu doğrultuda araştırma, klasik tefsir geleneği ile çağdaş tefsir anlayışı arasında metodolojik bir köprü kurmayı hedeflemiş ve Kur'ân'ın sosyolojik yorumuna dair yeni bir düşünce alanı oluşturmuştur. Bakara Sûresi'nde yer alan sosyal adalet, ekonomik düzen, aile yapısı, kadın hakları, hukuk, toplumsal dayanışma ve inanç özgürlüğü gibi konulara ilişkin ayetlerin, hem klasik literatürdeki yerleri hem de Rızâ'nın modern bağlamda yaptığı yorumlar ayrıntılı şekilde değerlendirilmiştir. Reşîd Rızâ'nın özellikle Batı etkisiyle hızlı bir değişim sürecine giren İslâm toplumlarını nasıl değerlendirdiği de araştırmanın temel konularından biri olmuştur. Rızâ'nın Müslüman toplumlarda ortaya çıkan kimlik kaybı, ahlaki çözülme, sömürgecilik II baskısı, siyasi istikrarsızlık ve kültürel dönüşüm gibi sorunlara karşı Kur'ân merkezli çözüm perspektifleri geliştirdiği tespit edilmiştir. Ona göre toplumda görülen bozulmaların giderilmesi ancak Kur'ân'ın sosyal ilkelerinin yeniden hayata geçirilmesiyle mümkündür. Rızâ'nın bu yaklaşımı, Menâr ekolünün temel karakteristiği olan“ıslah”fikrinin modern dünyaya uyarlanmış bir yansıması olarak değerlendirilmiştir. Araştırma aynı zamanda İslâm toplumlarının siyasal, kültürel ve sosyal yapılarının anlaşılmasında Kur'ân'ın sunduğu ilkelere atıf yapmış; tefsir ilmi ile sosyoloji arasındaki ilişkiyi metodolojik bir zemin üzerinde ortaya koymuştur. Bu doğrultuda çalışmada, Kur'ân'ın mesajlarının günümüz sosyal bilimleriyle nasıl ilişkilendirilebileceği, Kur'ân'ın ortaya koyduğu ilkelerin modern toplumların ihtiyaçlarıyla hangi noktalarda kesiştiği ve toplumsal düzenin kurulmasında ilahî mesajların nasıl işlevsel hâle getirilebileceği tartışılmıştır. Çalışmanın bu yönüyle hem tefsir alanı hem sosyoloji ilmi açısından önemli bir katkı sunduğu söylenebilir. Sonuç olarak, Reşîd Rızâ'nın Bakara Sûresi'ne ilişkin yaptığı yorumlar ışığında Kur'ân'ın modern topluma nasıl rehberlik ettiği incelenmiş; ayetlerin içerdiği evrensel mesajların günümüz sosyal sorunlarıyla olan bağlantısı ortaya konmuştur. Çalışmadan elde edilen bulgular, Menâr ekolünün Kur'ân'ın toplumsal yönünü merkez alan yaklaşımının çağdaş İslâm toplumları için güçlü bir referans niteliği taşıdığını göstermektedir. Elde edilen sonuçların İslâm düşüncesine, sosyal bilimlere ve modern tefsir metodolojisine katkı sunması amaçlanmıştır.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the sociological interpretations presented by Rashid Rida in his Tafsīr al-Manār within the context of Surah al-Baqarah. The research focuses on Rida's approach, which surpasses the boundaries of traditional tafsir methodology by interpreting Qur'anic verses in relation to the philosophical, social, cultural, and economic conditions of his era. In this framework, the study analyzes how the verses of Surah al-Baqarah can be understood in relation to contemporary social issues and evaluates the relevance of their messages for modern society. The impact of Rida's exegetical approach on Islamic thought, particularly his emphasis on the Qur'an's social dimension, is also explored. The interpretations found in Tafsīr al-Manār are examined within the scope of sociological analysis, presenting the foundational principles through which the Qur'an constructs and transforms society. Accordingly, the study aims to establish a methodological bridge between classical and modern tafsir traditions and to offer a new perspective on the sociological interpretation of the Qur'an. In this context, themes such as social justice, economic order, family structure, women's rights, law, communal solidarity, and freedom of belief—addressed in Surah al-Baqarah—are evaluated both within the classical exegetical tradition and through Rida's modern sociological readings. One of the central topics of this research is how Rashid Rida interprets the rapidly changing Muslim societies influenced by the West. Rida's assessments of issues such as identity loss, moral decline, colonial oppression, political instability, and cultural IV transformation, as well as the Qur'an-centered solutions he proposes, are examined in detail. According to Rida, the social deterioration within Muslim societies can only be remedied through the revival of the Qur'an's foundational social principles. This viewpoint is a direct reflection of the central notion of“reform (islāh)”that characterizes the Manār school and represents its adaptation to the modern world. The study further highlights how the Qur'an contributes to understanding the political, cultural, intellectual, and social structures of Muslim societies by presenting an analytical framework grounded in the Qur'an itself. The relationship between tafsir and sociology is discussed on a methodological basis, examining how Qur'anic principles can be connected to modern scientific disciplines and how divine guidance can function as a constructive and regulative element in contemporary society. In this respect, the research aims to contribute to both tafsir studies and the field of sociology. In conclusion, this study investigates how Rashid Rida's interpretations of Surah al-Baqarah offer guidance to modern society and how the universal messages of the Qur'an can be understood and integrated into contemporary social life. The findings demonstrate that the Manār school's emphasis on the social dimension of the Qur'an provides a strong framework for addressing the challenges faced by modern Muslim societies. The outcomes of the study are expected to contribute to Islamic thought, the social sciences, and modern Qur'anic exegesis.
Benzer Tezler
- Sakarya ili Geyve ilçesi Osmanlı Dönemi mezar taşları
Sakarya province Geyve district Ottoman-Era tomb stones
SENA YAVUZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Sanat TarihiSakarya ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CANDAN NEMLİOĞLU
- Menar tefsirinde mucizelerle ilgili farklı yorumlar
The different interpretations about Quranic miraculous strories in Tafsiru`l-Manar
NİYAZİ ARICI
- Menâr Tefsirinde Sünnetullah kavramı
The concept of Sunnatullah in al-Manar Tafsir
YÜCEL OKTAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinBitlis Eren ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HEKİM TAY
- Reşit Rıza'nın el-menar adlı tefsirinde hıristiyanlığa yaklaşımı
Resid Rıza's approach to christianity in tefsiru'l menar
AHMET BAYER
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
DinSelçuk ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. AHMET ARAS