Uzay lojistiği ve taşımacılık: Türkiye'de küp uydu fırlatma sürecinde dış kaynak kullanımı üzerine bir analiz
Space logistics and transportation: An analysis of outsourcing in the cubesat launch process in Türkiye
- Tez No: 995155
- Danışmanlar: PROF. DR. FAHRİYE MERDİVENCİ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Uluslararası Ticaret, Ulaşım, International Trade, Transportation
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Akdeniz Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Uluslararası Ticaret ve Lojistik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Uluslararası Ticaret ve Lojistik Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Uzaya erişim (Yörünge taşımacılığı); maliyetli, operasyonel olarak karmaşık ve yüksek riskli bir lojistik faaliyettir. Uzay teknolojisi üreten fakat fırlatma altyapısına sahip olmayan şirketler, dış kaynak kullanarak, yörünge taşımacılığı operasyonlarında hizmet almaktadır. Bu bağlamda hizmet sağlayıcılarının (3 PL) sahip oldukları uzay aracı filoları, taşıma maliyetleri ve yörünge taşımacılığındaki performansları kritik rol oynamaktadır. Yörünge taşımacılığında ABD merkezli SpaceX şirketinin geliştirdiği Falcon 9; fırlatma sıklığı, operasyonel başarı oranı ve maliyet etkinliği sayesinde ön plana çıkmış ve Türkiye dahil birçok ülkede uzay teknolojisi üreten şirketler tarafından tercih edilmektedir. Bu tercihin ardındaki nedenlerin incelenmesi ve anlaşılması tezin ana motivasyonunu oluşturmaktadır. Bu doğrultuda tezin amacı, hizmet sağlayıcısı seçiminde önemli bir unsur olan taşıma araçlarının, kullanımını etkileyen faktörleri ve faktörler arasındaki ilişkilerin belirlenmesidir. Dış kaynak kullanım kararlarının kurumsal düzeyde alınması nedeniyle bağımlı değişken olarak“yörünge taşımacılığında uzay aracının kullanılma niyeti”ele alınmıştır. Yörünge taşımacılığı süreci özel bir uzmanlık gerektirdiği için havacılık ve uzay mühendislerini ve uzay faaliyetleri yürüten şirketlerde çalışan kişilerin katılımıyla veriler toplanarak analizler gerçekleştirilmiştir. Yörünge taşımacılığında kullanılan uzay aracı (roket) teknolojisinin incelenmesi nedeniyle, yeni teknolojilerin incelenmesinde sıklıkla tercih edilen Teknoloji Kabul Modeli (TKM), Planlı Davranış Teorisi (PDT), Yeniliklerin Yayılması Teorisi (YYT), bağımsız değişkenler ve yörünge taşımacılığı özelinde karşılaşılabilecek riskler ile araştırma modeli oluşturulmuştur. Araştırma modelin analizinde ise birden fazla ilişkinin aynı anda incelenmesine olanak sağlayan Kısmi Kareler YöntemiYapısal Eşitlik Modellemesi (EKK-YEM) kullanılmıştır. Tezin araştırma konusunun keşfedici bir yapıda olması, Türkiye'de uzay alanında çok uzmanının olmaması ve elde edilen verilerin sınırlı olması nedeniyle küçük örneklemlerde güvenilir sonuçların elde edilebildiği Smart PLS4 paket programıyla analizler gerçekleştirilmiştir. Test edilen 16 hipotezden 4'ü reddedilmiştir. Bulgular, reddedilen hipotezlerde Göreceli Avantaj ile Niyet arasındaki ilişkiye Tutum ve Güven ile Niyet arasındaki ilişkiye Kalite değişkenin tam aracılık yaptığı tespit edilmiştir. İlgili hipotezlerin reddedilmesine rağmen Göreceli Avantaj ve Güven dolaylı olarak Niyeti etkilediği tespit edilmiştir. Diğer reddedilen hipotezlerde Maliyet ve Süreç Riski değişkenlerinin Niyet ile negatif ilişkisine rağmen anlamlı bir sonuç elde edilememesi, yörünge taşımacılığında maliyet ve risklere rağmen hizmet sağlayıcılarının tercih edilebileceğini göstermektedir. Bu durum maliyetlerin önemli bir faktör olmasına rağmen yörünge taşımacılığında alternatiflerin kısıtlı olması nedeniyle hizmet sağlayıcı seçiminde maliyet göz ardı edilebilmektedir. Genel ix itibariyle 3 PL hizmet sağlayıcısı olarak ön plana çıkan SpaceX ve Falcon 9'un yörünge taşımacılığındaki kullanımına yönelik tutumun ve niyetin pozitif olduğu tespit edilmiştir. Bazı tereddütler olmakla birlikte Türkiye'deki uzmanlar arasında yörünge taşımacılığındaki bu teknolojinin kullanılabilirliği konusunda genel bir mutabakata varıldığı söylenebilir. Elde edilen bulguların, Türkiye'nin müstakil olarak uzaya erişim alt yapısının geliştirilmesine katkı sağlaması beklenmektedir.
Özet (Çeviri)
Access to space (orbital transportation) is a costly, operationally complex, and high-risk logistics activity. Companies that produce space technology but do not have launch infrastructure use outsourcing (3PL) to obtain services for their orbital transportation operations. In this context, the space vehicle fleets owned by service providers, transportation costs, and their performance in orbital transportation play a critical role. In orbital transportation, the Falcon 9 developed by the US-based company SpaceX stands out thanks to its launch frequency, operational success rate, and cost-effectiveness and is preferred by companies producing space technology in many countries, including Türkiye. Examining and understanding the reasons behind this preference forms the main motivation of the thesis. Accordingly, the aim of the thesis is to determine the factors affecting the use of transport vehicles, which are an important element in the selection of service providers, and the relationships between these factors. Since outsourcing decisions are made at the corporate level, the dependent variable is“the intention to use a spacecraft in orbital transportation.”As the orbital transportation process requires special expertise, data was collected and analyses were performed with the participation of aerospace engineering and technology and who work for companies engaged in space activities. Due to the examination of the spacecraft (rocket) technology used in orbital transportation, the Technology Acceptance Model (TAM), Theory of Planned Behavior (TPB), Diffusion of Innovations Theory (DIT), independent variables, and risks that may be encountered in orbital transportation were used to create the research model. The Partial Least Squares Method-Structural Equation Modeling (PLS-SEM), which allows multiple relationships to be examined simultaneously, was used in the analysis of the research model. Due to the exploratory nature of the thesis research topic, the lack of experts in the field of space in Türkiye, and the limited data obtained, the analyses were performed using the Smart PLS4 software package, which allows reliable results to be obtained from small samples. Four of the 16 hypotheses tested were rejected. The findings revealed that in the rejected hypotheses, the Quality variable fully mediated the relationship between Relative Advantage and Intention and the relationship between Attitude and Trust and Intention. Despite the rejection of the relevant hypotheses, it was found that Relative Advantage and Trust indirectly affected Intention. In the other rejected hypotheses, despite the negative relationship between the Cost and Process Risk variables and Intention, no significant result was obtained, indicating that xi service providers may be preferred in orbital transportation despite costs and risks. This situation shows that although costs are an important factor, they may be disregarded in the selection of service providers due to the limited alternatives in orbital transportation. Overall, it was found that the attitude and intention towards the use of SpaceX and Falcon 9, which stand out as 3PL service providers, in orbital transportation are positive. Although there are some reservations, it can be said that there is a general consensus among experts in Türkiye regarding the usability of this technology in orbital transportation. The findings are expected to contribute to the development of Türkiye's independent space access infrastructure.
Benzer Tezler
- Tehlikeli maddelerin havayoluyla taşınmasında çok kriterli karar verme yöntemi (Choquet Integral) ile alternatif havalimanı belirlenmesi
Multi criteria decision making method (Choquet Integral) for determination of alternate aerodrome in the air transportation of hazmat
RENGİN GİZEM MUKANBAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Endüstri ve Endüstri MühendisliğiHava Harp Okulu KomutanlığıEndüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. TUFAN DEMİREL
- Uzay keşfi lojistiği
Space exploration logistics
CANSU SOYLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Astronomi ve Uzay BilimleriDokuz Eylül ÜniversitesiDenizcilik İşletmeleri Yönetimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ CANSU YILDIRIM
- Determining maritime cyber security dynamics on the perspective of marine insurance and development of maritime cyber security risk management tool
Denizcilik sigortaları açısından deniz siber güvenlik dinamiklerinin belirlenmesi ve deniz siber güvenlik risk yönetim aracının geliştirilmesi
GİZEM KAYİŞOĞLU
Doktora
İngilizce
2023
Denizcilikİstanbul Teknik ÜniversitesiDeniz Ulaştırma İşletme Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. PELİN BOLAT
- Opportunities of cost reduction and risks of budget overrun in maintenance spending of an airline in the current market conditions
Güncel pazar koşullarında bir havayolunun bakım harcamalarında bütçe aşım riskleri ve maliyet azaltma fırsatları
REMZİ SALTOĞLU
Doktora
İngilizce
2019
Havacılık ve Uzay Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiUçak ve Uzay Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÖKHAN İNALHAN
- Envanter sınıflandırma tabanlı depo içi yerleşim planlaması ve bir uygulama
Inventory classification based warehouse layout planning: A case study
BEHLÜL ŞENER
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Endüstri ve Endüstri MühendisliğiHava Harp Okulu KomutanlığıEndüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. UMUT RIFAT TUZKAYA