Biyoloji öğretmen adaylarının medya okuryazarlığı ve teknoloji okuryazarlığı düzeylerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi
An investigation of pre-service biology teachers' media literacy and technology literacy levels in terms of some variables
- Tez No: 994599
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ SULTAN ÇIKRIK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Biyoloji eğitimi, Okuryazarlık, Biology education, Literacy
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gazi Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Biyoloji Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, biyoloji öğretmen adaylarının medya okuryazarlığı ve teknoloji okuryazarlığı düzeylerini belirlemek, bu düzeylerin çeşitli demografik değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığını incelemek ve iki okuryazarlık türü arasındaki ilişkiyi ortaya koymaktır. Araştırma, 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Türkiye'deki bir devlet üniversitesinin Biyoloji Öğretmenliği lisans programında öğrenim gören (1., 2., 3. ve 4. sınıf) toplam 62 öğretmen adayı ile yürütülmüştür. Dijitalleşmenin hız kazandığı günümüzde öğretmenlerin, medya içeriklerini eleştirel şekilde analiz edebilme ve teknolojiyi etkin kullanabilme becerilerine sahip olmaları büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda, öğretmen adaylarının medya ve teknoloji okuryazarlık düzeyleri cinsiyet, akademik başarı, mezun olunan lise türü, ebeveyn eğitim durumu, sınıf düzeyi ve dersle ilgili çalışma yapmak için ekran başında geçirilen süre gibi değişkenlere göre değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları, biyoloji öğretmen adaylarının medya okuryazarlığı ve teknoloji okuryazarlığı düzeylerinin genel olarak yüksek seviyede olduğunu göstermektedir. Medya okuryazarlığı düzeylerinde cinsiyet, anne eğitim durumu ve sınıf seviyesi değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık bulunmazken; akademik başarı, mezun olunan lise türü, baba eğitim durumu ve ekran başında geçirilen süre değişkenlerinin anlamlı farklılıklara yol açtığı belirlenmiştir. Özellikle Anadolu ve Fen Lisesi mezunları ile babası lise mezunu olan adayların medya okuryazarlığı becerilerinin daha yüksek olduğu görülmüştür. Ayrıca ekran başında geçirilen sürenin“erişim”becerilerini olumlu etkilediği; analiz, değerlendirme ve iletme alt boyutlarında belirgin bir etkisinin olmadığı bulunmuştur. Bununla birlikte akademik başarının analiz becerilerini olumlu etkilediği tespit edilmiştir. Teknoloji okuryazarlığı açısından incelendiğinde ise, cinsiyet değişkeninin“teknolojinin doğası”,“tasarlanmış dünya”,“tasarım”alt boyutlarında ve ölçeğin genelinde erkek öğrenciler lehine anlamlı fark oluşturduğu görülmüştür. Mezun olunan lise türü teknoloji okuryazarlığında da etkili olmuş, Anadolu ve Fen Lisesi mezunlarının puanları daha yüksek bulunmuştur. Diğer değişkenlerin (anne-baba eğitim düzeyi, akademik başarı, sınıf seviyesi vb.) teknoloji okuryazarlığı üzerindeki etkisi istatistiksel olarak anlamlı değildir. Araştırmanın bir diğer önemli sonucu ise, medya okuryazarlığı ile teknoloji okuryazarlığı arasında orta düzeyde, pozitif ve anlamlı bir ilişkinin tespit edilmesidir. Bu bulgu, her iki becerinin birbiriyle ilişkili olduğunu ve birlikte geliştirilebileceğini göstermektedir. Sonuç olarak, biyoloji öğretmen adaylarının medya ve teknoloji okuryazarlıklarının geliştirilmesi, dijital çağın gerekliliklerine uyum sağlamaları açısından büyük önem taşımaktadır. Elde edilen bulgular, öğretmen adaylarının medya ve teknoloji okuryazarlığı becerilerinin geliştirilmesinde bireysel ve çevresel faktörlerin etkili olduğunu ortaya koymakta; öğretmen eğitimi programlarında bu becerilerin gelişimine yönelik eğitim içeriklerinin artırılması önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
The purpose of this study is to determine the media literacy and technology literacy levels of pre-service biology teachers, to examine whether these levels differ according to various demographic variables, and to reveal the relationship between the two types of literacy. The study was conducted in the 2023–2024 academic year with a total of 62 pre-service teachers (1st, 2nd, 3rd, and 4th year) enrolled in the Biology Teacher Education undergraduate program at a state university in Türkiye. In today's rapidly digitalizing world, it is of great importance for teachers to have the ability to critically analyze media content and to use technology effectively. In this context, the media and technology literacy levels of pre-service teachers were evaluated according to variables such as gender, academic achievement, type of high school graduated from, parents' education level, grade level, and time spent in front of a screen for course-related study. The findings of the study indicate that the media literacy and technology literacy levels of pre-service biology teachers are generally high. While no significant differences were found in media literacy levels according to gender, mother's education level, and grade level, it was determined that academic achievement, type of high school graduated from, father's education level, and time spent in front of a screen led to significant differences. In particular, graduates of Anatolian and Science High Schools and those whose fathers were high school graduates were found to have higher media literacy skills. In addition, time spent in front of a screen positively affected access skills, while no distinct effect was found in the analysis, evaluation, and communication sub-dimensions. It was also determined that academic achievement positively affected analysis skills. In terms of technology literacy, the gender variable created significant differences in the sub-dimensions of nature of technology, designed world, and design, as well as in the overall scale, in favor of male students. The type of high school graduated from was also effective in technology literacy, and graduates of Anatolian and Science High Schools were found to have higher scores. The effects of other variables (parents' education level, academic achievement, grade level, etc.) on technology literacy were not statistically significant. Another important result of the study is that a moderate, positive, and significant relationship was found between media literacy and technology literacy. This finding shows that both skills are interrelated and can be developed together. As a result, developing the media and technology literacy of pre-service biology teachers is of great importance for adapting to the requirements of the digital age. The findings obtained reveal that individual and environmental factors are effective in the development of media and technology literacy skills, and it is recommended that teacher education programs increase training content aimed at improving these skills.
Benzer Tezler
- Biyoloji öğretmen adaylarının yazılı, görsel, işitsel medya kullanımının biyoçeşitlilik okuryazarlıklarına ve akademik başarılarına etkisi
The effect of usage written, visual and audio media upon biodiversity literacy and academic achievement of pre-service biology teachers
AYŞEGÜL ŞİŞMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiFen ve Matematik Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ GÜL
- Öğretmen adaylarının beslenme okuryazarlıklarının medya okuryazarlıkları ile ilişkisi
The relationship between candidate teachers nutritional literacy and media literacy
DİCLE ARSLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimMarmara ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HATİCE MERTOĞLU
- Öğretmen adaylarının sosyobilimsel konuların öğretiminde ortak bilgi yapılandırma modeli'nin karar verme ve problem çözme eğilimlerine etkisi
Common knowledge construction model's influence of decision-making and problem solving tendencies in the teaching of socioscientific issues of teacher candidates
MEHMET KARABAL
Doktora
Türkçe
2018
Eğitim ve ÖğretimPamukkale Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İZZET KARA
- Biyoloji öğretmen adaylarının çevre sorunlarına yönelik ahlaki muhakemeleri
The moral reasoning of the biology pre-service teachers to environmental problems
NURCAN UZEL
Doktora
Türkçe
2014
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiOrtaöğretim Fen ve Matematik Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ GÜL
- Biyoloji öğretmen adaylarının çevre sorunlarına yönelik farkındalık ve davranış düzeyleri üzerinde su ayak izi kavramının etkisi
Effect of water footprint concept on biology teacher candidates' awareness and behaviour levels towards environment problems
SERGÜZEL KUŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
BiyolojiGazi ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ GÜL