Bosna Hersek'te Osmanlı dönemi geleneksel konutlarında bölgeler arası farklılıkların incelenmesi
Regional diversity in traditional residential architecture of the Ottoman period in Bosnia and Herzegovina
- Tez No: 994337
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ İSMET OSMANOĞLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Trakya Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bosna Hersek Osmanlı dönemi mimarlığı açısından oldukça zengindir. Bu dönem Bosnalılar için de oldukça önemlidir, çünkü Osmanlı imparatorluğu bölgede köprüler, camiler, hamamlar, konutlar, medreseler ve kütüphaneler gibi bir çok eser bırakmıştır. Özellikle bu dönemde yapılmış olan konutlar Bosna Hersek için ilgi çekici ve değerlidir, fakat buna rağmen bu konutlar hakkında detaylı bir çalışma yapılmamıştır. Bu sebeple bu çalışmada Bosna Hersek'te bulunan 17. yy'dan 19. yy'a kadar yapılmış Osmanlı dönemi konutları incelenecektir. Günümüzde bu konutların bazıları müzeye dönüştürülmüş olup bazılarında ise halen yaşanılmaktadır, fakat konutların bir çoğu restorasyon yapılmadığı için harap durumdadır. Bu araştırmanın amacı, Bosna Hersek'in farklı bölgelerinde yer alan Osmanlı-Türk konutlarının karşılaştırmalı olarak incelenmesi olacaktır. Çalışma kapsamında konutlar iki boyutlu plan ve cephe çizimleri üzerinden ele alınacak; bölgeler arası benzerlik ve farklılıklar sayısal analiz yöntemleri aracılığıyla değerlendirilecektir. Araştırma, Osmanlı-Türk konut mimarisinin Bosna Hersek coğrafyasındaki bölgesel çeşitliliğini nicel veriler ışığında ortaya koymayı hedefleyecektir. Bu doğrultuda yerinde saha çalışmaları gerçekleştirilecek; gözlem, inceleme, tespit ve ölçüm süreçlerinin ardından dijital ortamda çizimler hazırlanarak analizler yapılacaktır. Konutların ev–avlu–sokak ilişkisi bağlamındaki konumlanışı incelenecek; plan şemaları mekân dizilimi (space syntax) yöntemiyle analiz edilerek mekânsal kurgu ve organizasyon yapıları değerlendirilecektir. Plan düzenleri ve mekân boyutları geometrik analiz yoluyla karşılaştırılacak, cephe karakteri ise fraktal analiz yöntemi kullanılarak sayısal olarak incelenecektir. Bunun yanı sıra konut tipolojileri, taşıyıcı sistemleri ve kullanılan yapı malzemeleri değerlendirilecek; cephe ve iç mekân süsleme unsurları analiz edilecektir. Çalışma kapsamında geliştirilecek yedi hipotez, söz konusu analiz yöntemleri aracılığıyla test edilecek; elde edilecek bulgular doğrultusunda Bosna Hersek'in farklı bölgelerindeki Osmanlı-Türk konutlarının mekânsal organizasyon, geometrik oran, cephe düzeni, yapı sistemi ve bezeme özellikleri bakımından ortaya koyduğu farklılıklar bilimsel verilerle temellendirilecektir. Bosna Hersek'in her yerinde Osmanlı evinin temel formuna rastlamak mümkündür. Uzun dönem Osmanlı hakimiyetinde kalmış olan bölgenin farklı alanlarında bulunan evlerin konut tipinde bazı değişiklikler olduğu fakat temel ilkelerin korunduğu görülmüştür. İklim koşulları, topoğrafya, yapı malzemeleri, sosyal ve ekonomik koşullar evin yapımını etkileyen faktörlerdir.
Özet (Çeviri)
Bosnia and Herzegovina is remarkably rich in terms of Ottoman-period architecture. This period holds particular significance for the Bosnian people, as the Ottoman Empire endowed the region with numerous architectural works, including bridges, mosques, baths, houses, madrasas, and libraries. The residential architecture constructed during this period is especially noteworthy and valuable for Bosnia and Herzegovina. Nevertheless, despite its cultural and architectural importance, no comprehensive and detailed study has been conducted on these houses. For this reason, the present study will examine Ottoman-period houses built in Bosnia and Herzegovina between the seventeenth and nineteenth centuries. Today, some of these houses have been converted into museums, while others are still inhabited; however, a considerable number remain in a deteriorated condition due to the lack of proper restoration. The aim of this research will be to conduct a comparative analysis of Ottoman-Turkish houses located in different regions of Bosnia and Herzegovina. Within the scope of the study, the houses will be examined through two-dimensional plan and façade drawings, and regional similarities and differences will be evaluated by means of quantitative analytical methods. The research will seek to reveal the regional diversity of Ottoman-Turkish domestic architecture in Bosnia and Herzegovina on the basis of numerical data. Accordingly, on-site fieldwork will be carried out, including observation, examination, documentation, and measurement, after which digital drawings will be prepared and various analyses will be conducted. The positioning of the houses within the context of the house–courtyard–street relationship will be examined; plan schemes will be analyzed through the method of space syntax in order to evaluate spatial configuration and organizational structure. Plan layouts and spatial dimensions will be compared by means of geometric analysis, while façade compositions will be examined quantitatively through fractal analysis. In addition, housing typologies, structural systems, and construction materials will be assessed, and decorative elements of both façades and interiors will be analyzed. The seven hypotheses to be developed within the framework of the study will be tested through these analytical methods. In light of the findings, the differences among Ottoman-Turkish houses in various regions of Bosnia and Herzegovina—regarding spatial organization, geometric proportions, façade composition, structural systems, and ornamental features—will be established and substantiated on scientific grounds. Throughout Bosnia and Herzegovina, it is possible to encounter the fundamental form of the Ottoman house. Although certain variations in residential typology may be observed in different areas of the region, which remained under long-term Ottoman rule, the essential principles of the house appear to have been preserved. Climatic conditions, topography, building materials, and social and economic factors will be considered among the principal elements influencing the construction and development of these houses.
Benzer Tezler
- Bosna-Hersek'te hamamlar üzerinde gelişen su kültürü ve yapıları
Water culture and water structures in Bosnia and Herzegovina developed along with hamams
NADA SABANOVIC
Doktora
Türkçe
2020
MimarlıkFatih Sultan Mehmet Vakıf ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İBRAHİM NUMAN
- Anatomy of Bosnian war songs: Narrative analyses of wartime songs in Bosnia and Herzegovina 1992-1995
Bosna savaş şarkılarının anatomisi: 1992-1995 yılları arasında Bosna Hersek savaş şarkılarının anlatımsal analizi
KAAN SANCAKTAR
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
Müzikİstanbul Teknik ÜniversitesiMüzikoloji ve Müzik Teorisi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. OZAN BAYSAL
- Hybrid political orders: The case of Bosnia and Herzegovina
Hibrit siyasi düzenler: Bosna Hersek örneği
ECENAZ ÇOBANOĞLU
Yüksek Lisans
İngilizce
2021
Uluslararası İlişkilerİhsan Doğramacı Bilkent ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SELVER BULDANLIOĞLU ŞAHİN
- Saraybosna Ulusal Müzesi koleksiyonundaki Osmanlı halk takıları (XVIII-XIX yüzyıl)
Ottoman jewellery collection at National Museum of Sarajevo (18th-19th century)
EDİSA CİSİC
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Sanat TarihiMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA BANU MAHİR