Kınalızâde'nin Ahlâk-ı Alâî'sinde nefis terbiyesi
Nafs discipline in Kınalızâde's Ahlâk-ı Alâî
- Tez No: 994281
- Danışmanlar: PROF. DR. ÖMER YILMAZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Osmanlı âlimi, düşünürü ve kadısı Kınalızâde Ali Çelebi (öl. 980/1572)'nin felsefî ahlâk türünde kaleme aldığı Ahlâk-ı Alâî adlı eserinde ele alınan nefis hastalıkları ile bunların tedavi yöntemlerini, tasavvufî nefis terbiyesi bağlamında incelemektedir. 10./16. yüzyıl İslâm düşünce tarihinin“Yöntemsel Bütünleşme Evresi”nde kaleme alınan eser, klâsik ahlâk felsefesi yazım geleneğinin son halkasıdır. Kınalızâde, döneminin eklektik ilmî yapısı gereği kendisine ulaşan bilgileri felsefî, tasavvufî ve dinî yönleriyle ele alarak; tahlîl ve tenkide tâbi tutması sonucu özgün bir eser ortaya koymuştur. Bu doğrultuda Kınalızâde, eserinde idealize ettiği amelî hikmet anlayışı doğrultusunda yer verdiği pratik uygulamalarda; sûfî geleneğin tecrübî nefis terbiyesi anlayışından da istifade etmiştir. Eserde en düşükten en yükseğe doğru ele aldığı nefis güçlerinin, Kur'ân-ı Kerîm'de zikredilen nefs-i emmâre, nefs-i levvâme ve nefs-i mutmainne mertebelerine işaret ettiğini ifade eden Kınalızâde; filozofların üçlü nefis tasnifi ile mutasavvıfların nefis mertebeleri arasında kurduğu irtibatla sisteminin sûfî gelenekteki karşılığını bizlere bildirmiştir. Bu bağlantıdan hareketle çalışmada Kınalızâde'nin ele aldığı şehvet, öfke ve düşünme güçleri; tasavvuf geleneğindeki nefs-i emmâre, nefs-i levvâme ve nefs-i mutmainne mertebelerine nispet edilerek incelenmiş, söz konusu güçlere ait ahlâkî hastalıklar ile nefis mertebelerinde görülen hastalıklar arasında anlamlı bir ilişki kurulmuştur. Böylece eserde nefis terbiyesinin nasıl gerçekleştirildiği ortaya konmuştur. Sonuç olarak çalışma, Kınalızâde'nin nefis hastalıklarına dair geliştirdiği felsefî yapıda sûfî geleneğin etkisini açığa çıkarmakta; aynı zamanda onun nefis terbiyesi anlayışının bu geleneğe olan özgün katkısını ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the moral diseases of the nafs and the methods of their treatment in Ahlâk-ı Alâî, an ethical treatise written by the Ottoman scholar, thinker, and judge Kınalızâde Ali Çelebi (d. 980/1572), within the framework of Sufi nafs discipline. Composed during the“Methodological Synthesis Phase”of 10th/16th-century Islamic thought, the work represents one of the last examples of the classical tradition of philosophical ethics. Reflecting the eclectic intellectual milieu of his period, Kınalızâde approaches the knowledge available to him through philosophical, Sufi, and religious perspectives, subjecting it to analysis and critique and thereby producing an original synthesis. The study argues that the ethical system presented in the work is closely related to the Sufi understanding of the discipline and refinement of the nafs. Kınalızâde interprets the powers of the soulexamined from the lowest to the highest level-in connection with the Qurʾānic stages of the nafs (nafs al-ammāra, nafs al-lawwāma, nafs al-muṭmaʾinna), and establishes a link between the philosophers' tripartite classification of the soul and the Sufi hierarchy of spiritual states. Building on this relationship, the appetitive, irascible, and rational faculties are analyzed in relation to these stages, revealing meaningful correspondences between the moral disorders associated with each faculty and the maladies observed at the respective levels of the nafs. In doing so, the study clarifies how nafs discipline is conceptualized in the work and demonstrates both the impact of the Sufi tradition on Kınalızâde's philosophical framework and his original contribution to that tradition through his distinctive understanding of moral psychology and spiritual refinement.
Benzer Tezler
- İslâm düşüncesinde Tıbb-ı Rûhânî geleneği -Kınalızâde Ali Efendi örneği
Tradition of spiritual psychic in Islamic thought -Qinalizâde Alî Efendî sample
FİLİZ TOPRAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
FelsefeBursa Uludağ ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ENVER UYSAL
- Kınalızâde Ali Efendi'nin Ahlâk-ı Alâî'sinde ahlâk ve eğitim anlayışı
Moral and education understanding of Kinalizâde Ali Efendi in Ahlâk-i Alâî
MERVE NUR KESMETAŞ SERÇE
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Eğitim ve ÖğretimMarmara ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA USTA
- Adalet dairesinin teşekkülü ve temel kavramları
The formation of the circle of justice and its basic concepts
İLKER KÖMBE
Doktora
Türkçe
2014
FelsefeMarmara ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İSMAİL KARA
- Political thought in the beginning of the Ottoman Empire as expressed in Ahmed Husameddin Amasi's Kitab-ı Miratu`l-Muluk (1406)
Ahmed bin Hüsameddin Amasi'nin Kitab-i Miratu`l-Muluk isimli eserinde yansıtıldığı şekilde Osmanlı Devleti'nin başlangıç döneminde siyaset düşüncesi
MEHMET ŞAKİR YILMAZ
Yüksek Lisans
İngilizce
1998
Tarihİhsan Doğramacı Bilkent ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF.DR. HALİL İNALCIK
- Türk siyaset-nâme geleneğindeki ortak kavramlar ve değişen unsurlar
Shared concepts and changing elements in Turkish mirrors for princes tradition
BEYZA BETÜL BARGIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Türk Dili ve EdebiyatıOndokuz Mayıs ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BEKİR ŞİŞMAN