Cepten yapılan sağlık harcamaları ve giden sağlık turizmi ilişkisi
The relationship between out-of-pocket health expenditures and outbound health tourism
- Tez No: 994263
- Danışmanlar: PROF. DR. SEYMUR AĞAZADE
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sağlık Kurumları Yönetimi, Turizm, Ekonomi, Health Care Management, Tourism, Economics
- Anahtar Kelimeler: Sağlık turizmi, Cepten sağlık harcamaları, Sağlık finansmanı, Panel veri analizi, Sabit etkiler modeli, Health tourism, Out-of-pocket health expenditures, Health financing, Panel data analysis, Fixed effects model
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sağlık Turizmi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sağlık Turizmi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, cepten yapılan sağlık harcamalarının giden sağlık turizmi üzerindeki etkisini, 80 ülkeyi kapsayan 2005–2022 dönemi panel verisi kullanarak sistematik biçimde incelemektedir. Giden sağlık turizmi iki farklı operasyonelleştirme yoluyla ele alınmaktadır: kişi başına giden sağlık turizmi harcaması (Sturizm2, mutlak düzey) ve sağlık turizmi harcamalarının toplam hizmet ticareti içindeki payı (Sturizm21, göreli pay). Cepten sağlık harcamaları ise toplam sağlık harcamaları içindeki payı, kişi başına cari ABD doları cinsinden değeri ve satın alma gücü paritesine göre düzeltilmiş kişi başına ABD doları cinsinden değeri olmak üzere üç farklı göstergeyle analiz edilmektedir. Metodolojik olarak çalışmada, ülkelere özgü gözlemlenemeyen heterojenliği kontrol edebilmek amacıyla sabit etkiler panel veri modelleri kullanılmış; yatay kesit bağımlılığı, otokorelasyon ve değişen varyans sorunlarına karşı Driscoll–Kraay dirençli standart hataları tercih edilmiştir. Toplam 29 farklı model spesifikasyonu çerçevesinde elde edilen bulgular, giden sağlık turizminde güçlü bir dinamik süreklilik (patika bağımlılığı) bulunduğunu ortaya koymaktadır. Gecikmeli bağımlı değişken katsayıları, kişi başına giden sağlık turizmi harcamaları (Sturizm2) için yaklaşık β ≈ 0,53; göreli pay göstergesi (Sturizm21) için ise β ≈ 0,43–0,52 aralığında olup, tüm modellerde yüksek düzeyde istatistiksel olarak anlamlıdır (p < 0,01). Ekonomik refah düzeyini temsil eden kişi başına gelir değişkeni, mutlak sağlık turizmi harcamaları (Sturizm2) üzerinde pozitif ve tutarlı biçimde anlamlı bir etkiye sahipken (β ≈ 0,0013; p < 0,05), sağlık turizminin hizmet ticareti içindeki payını temsil eden Sturizm21 üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etki üretmemektedir. Fiyat düzeyi değişkeni ise kullanılan ölçüme bağlı olarak farklı sonuçlar ortaya koymaktadır: kişi başına harcama modellerinde pozitif ve anlamlı katsayılar, daha yüksek maliyetli ancak nitelikli hizmetlere yönelik bir“üst segment”etkisine işaret ederken; göreli pay (Sturizm21) modellerinde fiyat etkisi zayıflamakta veya anlamsızlaşmaktadır. Çalışmanın temel katkısı, cepten yapılan sağlık harcamalarının giden sağlık turizmi üzerindeki etkisinin tek yönlü değil; zaman boyutuna ve ölçüm yaklaşımına bağlı olarak farklılaşan çok boyutlu bir yapı sergilediğini ortaya koymasıdır. Uzun dönemli ve yapısal perspektiften bakıldığında, ülkelerde yüksek ortalama cepten harcama yükünün sağlık turizmi performansını olumsuz etkilediği görülmektedir (ülke ortalamalarına dayalı modellerde β ≈ −0,37 ile −0,38; p < 0,05). Bu bulgu, sağlık finansman sistemlerinde mali korumanın zayıflığını ve bireylerin sağlık hizmetlerine erişimde daha yüksek finansal risklerle karşı karşıya kaldığını yansıtmaktadır. Buna karşılık, kısa dönemli ve dinamik modellerde yıllık cepten harcama artışlarının, özel sektör genişlemesi ve piyasa dinamizmiyle ilişkili olarak giden sağlık turizmi üzerinde pozitif etki yarattığı tespit edilmiştir (β ≈ 0,035; p < 0,05). Göreli pay göstergesi (Sturizm21) kullanılan modellerde ise cepten sağlık harcamaları genellikle pozitif katsayılara sahiptir; bu durum, özel finansman ağırlıklı sağlık sistemlerinin sağlık turizminin ticarileşmesine daha elverişli bir yapı sunduğunu göstermektedir. Sağlık sistemi kapasitesini temsilen kullanılan hastane yatak sayısı, hekim yoğunluğu ve hemşire yoğunluğu değişkenleri çoğunlukla istatistiksel olarak anlamsız bulunmuştur. Bu sonuç, giden sağlık turizmi kararlarında niceliksel kapasite göstergelerinden ziyade, algılanan hizmet kalitesi, uzmanlaşma düzeyi, teknolojik donanım ve kurumsal güven gibi niteliksel unsurların daha belirleyici olduğuna işaret etmektedir. COVID-19 pandemisini temsil eden kukla değişken ise tüm model spesifikasyonlarında negatif ve istatistiksel olarak anlamlı sonuçlar üretmiş; pandemi döneminde giden sağlık turizmi harcamalarının belirgin biçimde azaldığını ortaya koymuştur. Genel olarak çalışma, sağlık turizmi politikalarının tasarımında hedef değişkenin belirleyici olduğunu göstermektedir. Kişi başına giden sağlık turizmi harcamalarının (Sturizm2) artırılmasında ekonomik kalkınma ve fiyat dinamikleri ön plana çıkarken; sağlık turizminin hizmet ticareti içindeki payının (Sturizm21) yükseltilmesinde özel sektör dinamizmi ve piyasa yapısı daha belirleyici olmaktadır. Bulgular, güçlü kamu finansmanı ile etkin özel sektör katılımının dengeli bir biçimde bir araya getirilmesinin, sürdürülebilir sağlık turizmi performansı açısından kritik önem taşıdığını ortaya koymaktadır. Ayrıca, sağlık turizminin ölçüm biçiminin ampirik sonuçları sistematik olarak etkilediği gösterilmekte; bu durum, alandaki gelecekteki çalışmalar için metodolojik hassasiyetin önemini vurgulamaktadır.
Özet (Çeviri)
This study systematically examines the impact of out-of-pocket health expenditures on outbound medical tourism using panel data covering 80 countries over the period 2005– 2022. Outbound medical tourism is analyzed through two alternative operationalizations: per capita outbound medical tourism expenditure (Sturizm2, absolute level) and the share of outbound medical tourism expenditures in total service trade (Sturizm21, relative share). Out-of-pocket health expenditures are captured using three different indicators: their share in total health expenditures, per capita values in current U.S. dollars, and per capita values adjusted for purchasing power parity (PPP). Methodologically, the study employs fixed- effects panel data models to control for unobserved, country-specific heterogeneity. To ensure robustness against cross-sectional dependence, serial correlation, and heteroskedasticity, Driscoll–Kraay robust standard errors are used. Based on a total of 29 different model specifications, the empirical results reveal the presence of strong dynamic persistence (path dependence) in outbound medical tourism. The coefficients of the lagged dependent variable are positive and highly statistically significant across all models, indicating substantial inertia. Specifically, the estimated coefficients range between 0.49 and 0.56 for per capita outbound medical tourism expenditures (Sturizm2) and between 0.43 and 0.52 for the relative share measure (Sturizm21) (p < 0.01). Per capita income, representing the level of economic prosperity, exhibits a positive and robust effect on absolute outbound medical tourism expenditures (Sturizm2), while its effect on the relative share indicator (Sturizm21) is statistically insignificant. This finding suggests that higher income levels primarily translate into increased spending volumes rather than changes in sectoral specialization. The price level variable produces measurement-dependent effects: in per capita expenditure models, positive and significant coefficients point to a“premium segment”effect, reflecting demand for higher-cost yet higher-quality services, whereas in relative share models (Sturizm21), the price effect weakens or becomes statistically insignificant. The core contribution of this study lies in demonstrating that the effect of out-of-pocket health expenditures on outbound medical tourism is not unidirectional, but rather multidimensional and context-dependent, varying across time horizons and measurement approaches. From a long-run structural perspective, higher average out-of-pocket expenditure burdens are found to negatively affect outbound medical tourism performance, as evidenced by country-mean models. This result reflects weaknesses in financial protection mechanisms within health financing systems and indicates increased financial risk exposure for individuals seeking healthcare services. In contrast, short-run dynamic models reveal that annual increases in out-of-pocket health expenditures exert a positive effect on outbound medical tourism, likely reflecting private sector expansion and market dynamism. Moreover, in models using the relative share indicator (Sturizm21), out-of-pocket expenditures generally display positive coefficients, suggesting that health systems with a stronger reliance on private financing provide a more favorable environment for the commercialization of medical tourism. Indicators representing health system capacity—namely hospital bed density, physician density, and nurse density—are mostly found to be statistically insignificant. This finding implies that outbound medical tourism decisions are driven less by quantitative capacity measures and more by qualitative factors, such as perceived service quality, specialization, technological sophistication, and institutional trust. The dummy variable capturing the COVID-19 pandemic yields consistently negative and statistically significant coefficients across all model specifications, confirming a substantial decline in outbound medical tourism during the pandemic period. Overall, the study demonstrates that the choice of the dependent variable critically shapes policy-relevant conclusions in the context of medical tourism. While economic development and price dynamics are more influential in increasing per capita outbound medical tourism expenditures (Sturizm2), private sector dynamism and market structure play a more decisive role in raising the relative importance of medical tourism within service trade (Sturizm21). The findings highlight that a balanced combination of strong public financing and effective private sector participation is essential for achieving sustainable medical tourism performance. Furthermore, the results underscore that measurement choices systematically influence empirical outcomes, emphasizing the importance of methodological precision in future research on medical tourism and health economics.
Benzer Tezler
- Türkiye'de iç borçların sosyal harcamalar üzerindeki etkisi
The impact of domestic debt on social expenditure in Turkey
MELEK BIYIKLIOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
Sosyal HizmetGalatasaray Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA BURAK GÜRBÜZ
- Hatay ilinde kronik hastalığı bulunan bireylerin cepten yaptıkları sağlık harcamalarının kronik hastalık bakımlarına etkisi
The effect of out of pocket healthcare expenditures of chronic patients for chronic disease care in Hatay
NURAN ŞAHİN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2018
Aile HekimliğiMustafa Kemal ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CAHİT ÖZER
- Cepten yapılan sağlık harcamalarının etkinliğini etkileyen faktörlerin belirlenmesi: Küresel bir analiz
Determining factors affecting the efficiency of out-of-pocket health expenditures: A global analysis
İLKNUR ARSLAN ARAS
Doktora
Türkçe
2023
Sağlık Kurumları YönetimiAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiSağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEYHAN ÇİL KOÇYİĞİT
- Avrupa Birliği ve Türkiye'de sağlık harcamalarını etkileyen faktörlerin belirlenmesi
Determination of the factors affecting health expenditures in the European Union and Türkiye
ABDURRAHMAN ERDAL
- 5510 sayılı Kanun'a göre genel sağlık sigortası kapsamında olup bundan yararlanamayanlar: Denizli örneği
According to the Law No 5510: People who are under the coverage of health insurance but can't benefit from it: A research in Denizli province
MELİKE ÇALLI
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileriPamukkale ÜniversitesiÇalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. OĞUZ KARADENİZ