Süleymaniye Yazma Eserler Kütüphanesi'nde korunan 03972 envanter numaralı Divan-ı Murâdî adlı eserin tezhiplerinin incelenmesi
Examination of the illuminations in the manuscript listed as inventory no. 03972, entitled Divan-ı Muradî, preserved in the Süleymaniye Manuscript Library
- Tez No: 994004
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MUHAMMET BİLGEN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: El Sanatları, Sanat Tarihi, Güzel Sanatlar, Crafts, Art History, Fine Arts
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kastamonu Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Süleymaniye Yazma Eserler Kütüphanesi'nde korunan 03972 envanter numaralı Divan-ı Murâdî'nin tezhipli alanlarının incelenmesine hedeflenmiştir. Araştırmada yazma eserde yer alan tezyînî kısımlar belirlenmiş; özellikle serlevha, fasıl başları, sayfa kenar süslemeleri ve cetvel uygulamaları üzerinde durulmuştur. Çalışmanın amacı, eserdeki tezhip örneklerini tanımlamak ve bu örnekleri geleneksel Türk süsleme sanatı içinde değerlendirmektir. İnceleme sırasında tezhipli alanlarda kullanılan başlıca motif türleri, renk tercihleri, cetvel düzenleri ve kompozisyon şemaları tespit edilmiştir. Araştırma sürecinde görsel inceleme ve betimleyici değerlendirme yöntemleri benimsenmiş; incelenen tezhipli alanlar doğrudan gözlemlenerek eskiz çalışmalarıyla kaydedilmiştir. Bu doğrultuda motifler, renk birlikleri, cetvel hatları ve fasıl başlarındaki süsleme unsurları çizim temelli bir yaklaşımla yeniden ele alınmış; tezhipli alanların belirgin özellikleri eskiz üzerinden yorumlanmıştır. Ayrıca, tespit edilen tezhip örnekleri benzer bir divanla genel düzeyde karşılaştırılmış; fasıl başı kompozisyonları içinde yer alan motif tekrarları ve renk uyumları değerlendirilmiştir. Sonuç olarak Divan-ı Murâdî'nin tezhipli sahifelerinde, yazma eser geleneğine uygun bir süsleme anlayışının benimsendiği görülmektedir. Motiflerin kompozisyon içinde uyumlu biçimde yer aldığı, renk dengesinin korunduğu ve cetvel uygulamalarının sayfa bütünlüğünü desteklediği tespit edilmiştir. Fasıl başlarında bulunan tezhipli alanlarda ise estetik bakımdan belirgin bir düzen gözetildiği, tezyînatın metin akışını yönlendiren görsel bir vurgu unsuru olarak kullanıldığı anlaşılmaktadır. Bu çalışma, Divan-ı Murâdî'nin tezhip özelliklerine ilişkin tanımlayıcı bir değerlendirme sunmakta ve geleneksel Türk tezhip sanatı üzerine yapılacak sonraki araştırmalar için temel bir çerçeve oluşturmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the illuminated sections of the Divan-ı Murâdî, catalogued under inventory number 03972 and preserved in the Süleymaniye Manuscript Library. The decorative components of the manuscript were identified, with particular attention paid to the frontispiece (serlevha), chapter headings (fasıl başları), marginal decorations, and ruling (cetvel) applications. The purpose of the research is to identify the illumination examples present in the work and to evaluate these examples within the framework of traditional Turkish ornamentation. During the analysis, the principal types of motifs, color preferences, ruling arrangements, and compositional schemes observed in the illuminated areas were documented. A qualitative, visually based research approach was adopted. The illuminated sections were directly examined and recorded through sketch studies. In this context, motifs, color harmonies, ruling lines, and ornamental elements in the chapter headings were reinterpreted through a drawing-based method, and the distinctive features of the illuminated areas were assessed through these sketches. Furthermore, the identified illumination examples were compared, at a general level, with those in a similar divan manuscript, and the repetition of motifs and color harmony within the chapter-heading compositions was evaluated. The findings demonstrate that the illuminated folios of the Divan-ı Murâdî reflect a decorative approach consistent with the traditional manuscript culture. It was determined that motifs are positioned harmoniously within the composition, that color balance is maintained, and that ruling practices support the integrity of the page layout. In addition, in the illuminated chapter headings, a clear aesthetic order is observed, and the ornamental program serves as a visual emphasis guiding the flow of the text. This study presents a descriptive assessment of the illumination characteristics of the Divan-ı Murâdî and provides a foundational framework for future research on traditional Turkish illumination.
Benzer Tezler
- İstanbul Beyazıt Kütüphanesi'nde bulunan B3480 envanter numaralı Mevlânâ Mesnevisi minyatürlerinin renk, biçim ve kompozisyon açısından incelenmesi
Examination of Mevlana Masnavi miniatures with inventory number B3480 in İstanbul Beyazit Library in terms of color form and composition
SIDDIKA ULUĞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Güzel SanatlarAtatürk ÜniversitesiGeleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı
DOÇ. DR. HÜSEYİN ELİTOK
- Süleymaniye Kütüphanesi Mihrişah Valide Sultan Koleksiyonunda bulunan Murâdî Dîvânı'nın kitap sanatları bakımından incelenmesi ve yeni tasarımlara yansıması (Eser-metin)
Examination of Muradi Divan in Suleymaniye Library Mihrişah Valide Sultan Collection in terms of book arts and its reflection on new designs (Work-text)
KÜBRA COŞKUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Güzel SanatlarAtatürk ÜniversitesiGeleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı
DOÇ. DR. HÜSEYİN ELİTOK
- Süleymaniye Yazma Eserler Kütüphanesi'nde bulunan AYASOFYA 3807 katalog numaralı Kitab-ı Bostan adlı eserin tezhip açısından değerlendirilmesi
An evaluation on the book“Kitab-ı Bostan”with catalogue number 3807 from the Süleymaniye Library of Manuscript in terms of illumination art
KEMAL FURKAN ATEŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Sanat TarihiOndokuz Mayıs Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. RECEP GÜN
- Süleymaniye Kütüphanesi'nde bulunan Safevi dönemi tezyinat özelliği gösteren bazı yazma eserlerin cildleri
Examination of some Safavid period manuscripts in Süleymaniye Library in terms of their binding illumination
FEYZİ AYDIN
Sanatta Yeterlik
Türkçe
2019
El SanatlarıDokuz Eylül ÜniversitesiGeleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı
DOÇ. GÜL GÜNEY
- Süleymaniye Kütüphanesi`nde bulunan din dışı yazma eserlerin tezyinatı (15. ve 16. yüzyıl divanları)
The illumination art of the outer religous manuscripts present in Süleymaniye Library (divan of 15 th and 16 th)
ZEYNEP ÇAVDAR KALELİ
Yüksek Lisans
Türkçe
1999
El SanatlarıMarmara ÜniversitesiGeleneksel Türk El Sanatları Ana Sanat Dalı
Y.DOÇ.DR. İNCİ AYAN BİROL