Türk bozkır kültüründe giyim kuşam
Clothing in Turkish steppe culture
- Tez No: 993601
- Danışmanlar: PROF. DR. ÖZKUL ÇOBANOĞLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Halk Bilimi (Folklor), Folklore
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Türk bozkır kültürünün coğrafi ve iklimsel koşullar, ekonomik faaliyetler, inanç sistemleri ve kültürel etkileşimler doğrultusunda biçimlenen yapısı esas alınarak, İslamiyet öncesi Türk topluluklarında giyim-kuşam kültürü Türk Halkbilimi perspektifinden ele alınmıştır. Bu çerçevede giyim-kuşam, yalnızca işlevsel ve maddi bir unsur olarak değil; kimlik, aidiyet, inanç pratikleri ve toplumsal örgütlenme ile ilişkili sembolik ve kültürel anlamlar taşıyan bir ifade alanı olarak değerlendirilmiştir. Bu doğrultuda, bozkır yaşamının temel belirleyicileri olan göçebe hayat tarzı, atlı kültür, coğrafi ve iklimsel koşullar ile İpek Yolu üzerinden gelişen kültürel ve ekonomik etkileşimler bütüncül biçimde analiz edilmiştir. Ayrıca Çin, Hindistan, Pers, Grek ve Bizans uygarlıklarıyla kurulan ilişkiler ile Totemizm, Animizm, Gök Tanrı inancı, Şamanizm/Kamlık, Budizm ve Maniheizm gibi inanç sistemlerinin giyim kültürü üzerindeki etkileri incelenmiştir. Araştırmada, Türk bozkır giyim-kuşamının şekillenmesinde çevresel koşullara uyum, hayvancılığa dayalı ekonomik yapı, üretim teknolojileri, zanaatkârlık geleneği ve toplumsal örgütlenmenin belirleyici rolü ortaya konulmuştur. Bunun yanı sıra cinsiyet, yaş, toplumsal statü, estetik anlayış ve işlevsellik gibi değişkenlerin giysi tercihlerini nasıl yönlendirdiği analiz edilmiştir. Giyim-kuşam, sosyokültürel, sosyoekonomik, ritüel ve kimlik belirleyici işlevleriyle çok katmanlı bir kültürel olgu olarak ele alınmıştır. Çalışmada başa, bedene ve ayağa giyilen giysi türleri, kullanılan hammaddeler, kumaş çeşitleri, motif ve süsleme anlayışı ile takı ve giysi tamamlayıcıları sistematik biçimde değerlendirilmiş; giyim pratikleri günlük yaşam, törenler ve savaş bağlamında karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Araştırmanın veri tabanını Orhun Abideleri, Çin yıllıkları ve çeşitli yazılı kaynakların yanı sıra arkeolojik buluntular, tekstil kalıntıları ve görsel sanat eserleri oluşturmuştur. Elde edilen veriler tarihsel, betimsel, tematik ve göstergebilimsel analiz yöntemleriyle değerlendirilmiştir. Bulgular, Türk bozkır giyim kültürünün hayvancılığa dayalı ekonomik yapı doğrultusunda geliştiğini, doğal hammaddelerin yoğun biçimde kullanıldığını ve giyim unsurlarının kolektif belleğin ve kültürel kimliğin önemli taşıyıcıları olduğunu ortaya koymaktadır. Bu yönüyle çalışma, Türk giyim-kuşam kültürü, tekstil tarihi ve Türk Halkbilimi alanlarında disiplinlerarası araştırmalara katkı sağlamayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
Based on the structure of Turkic steppe culture shaped by geographical and climatic conditions, economic activities, belief systems, and cultural interactions, the clothing culture of pre-Islamic Turkic communities has been examined from the perspective of Turkish folklore studies. Within this framework, clothing is evaluated not merely as a functional and material element, but as a domain of expression embodying symbolic and cultural meanings associated with identity, belonging, belief practices, and social organization. In this context, the fundamental determinants of steppe life—namely nomadic lifestyle, equestrian culture, geographical and climatic conditions, and cultural and economic interactions shaped through the Silk Road—are analyzed through a holistic framework. Furthermore, the influences of intercultural relations with neighboring civilizations such as Chinese, Indian, Persian, Greek, and Byzantine societies, as well as belief systems including Totemism, Animism, the Sky God belief, Shamanism/Kam tradition, Buddhism, and Manichaeism, on clothing culture are examined. The study reveals that environmental adaptation, an economy based on animal husbandry, production technologies, craftsmanship traditions, and social organization played decisive roles in shaping Turkic steppe clothing. In addition, variables such as gender, age, social status, aesthetic perception, and functionality are analyzed in terms of how they influenced clothing preferences. Clothing is thus approached as a multidimensional cultural phenomenon with sociocultural, socioeconomic, ritualistic, and identity-defining functions. The research systematically evaluates clothing types worn on the head, body, and feet; raw materials used; textile varieties; decorative motifs and ornamentation practices; and jewelry and clothing accessories. Clothing practices are comparatively examined within the contexts of daily life, ceremonial occasions, and warfare. The data sources of the study include the Orkhon Inscriptions, Chinese chronicles, various written sources, as well as archaeological findings, textile remains, and visual artistic materials. The collected data are analyzed through historical, descriptive, thematic, and semiotic analytical methods. The findings indicate that Turkic steppe clothing culture developed in accordance with an economy based on animal husbandry, extensively utilized natural raw materials, and functioned as a significant carrier of collective memory and cultural identity. In this respect, the study aims to contribute to interdisciplinary research in the fields of Turkic clothing culture, textile history, and folklore studies.
Benzer Tezler
- Erken çağlardan XII. yüzyıla kadar İç ve Ön Asya'da Türk kadın giyim-kuşamı
Turkish women's clothing from early ages to the 12th century in Interior Asia and Asia Minor
GÜLTEN KAZDAL
- Kuzey Kafkasya Karaçay Balkar giyim kuşam tasarımları belgeleme ve yorumlar
Documentation and interpretations of North Caucasus Karachai Balkars apparel design
MARIYAM YEZIYEVA
Sanatta Yeterlik
Türkçe
2016
Giyim EndüstrisiAkdeniz ÜniversitesiSanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
YRD. DOÇ. DR. ÖZCAN ÖZKARAKOÇ
- Arkeolojik bulgulara göre Asya Hun Devleti dönemi döneminde giyim kuşam kültürü
According to archaeological findings, the clothing culture during the Asian Hun State
GULRUH ABDYYEVA
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
TarihAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HASAN IŞIK
- Esik kurganı, buluntuları ve kültür tarihi açısından değerlendirilmesi
Kurgan esik, its finds and examination point of view culture history
MURAT ARIK
- Bozkır kültür çevresinde insan unsuru (Başlangıçtan Göktürk Dönemi sonuna kadar)
Başlık çevirisi yok
İBRAHİM ONAY