Erzurum'un Tortum Gölü'ndeki kuş varlığı: Ornitoekolojik bir inceleme
Bird presence in Erzurum's Tortum lake: An ornithoecological investigation
- Tez No: 993389
- Danışmanlar: PROF. DR. ÜMİT İNCEKARA
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Biyoloji, Biology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Atatürk Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Biyoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu çalışma, Erzurum ilinde yer alan Tortum Gölü ve yakın çevresindeki kuş türlerinin belirlenmesi; türlerin IUCN Kırmızı Liste, Bern ve CITES sözleşmeleri, Merkez Av Komisyonu Kararları (MAK) ve Tarım ve Orman Bakanlığı (TOB) koruma statülerine göre değerlendirilmesi, alan ve bölge statülerinin ortaya konulması, su kalitesi–kuş çeşitliliği ilişkilerinin incelenmesi ve elde edilen bulguların bölgedeki diğer sulak alan çalışmaları ile karşılaştırılması amacıyla gerçekleştirilmiştir. Yöntem: Kasım 2024 – Kasım 2025 tarihleri arasında toplam 26 arazi çalışması yürütülmüştür. Kuş türlerinin tespiti için farklı habitatlarda noktasal gözlem ve hat boyunca sayım yöntemleri kullanılmış, gözlemler özellikle Mart–Ekim döneminde ve kuşların en aktif olduğu 06:00–11:00 ile 15:00–19:00 saatleri arasında yoğunlaştırılmıştır. Aynı zamanda göl suyunun iletkenlik, pH ve çözünmüş oksijen değerleri ölçülerek su kalitesinin mevsimsel değişimi değerlendirilmiştir. Bulgular: Araştırma alanında 11 takıma ve 28 familyaya ait toplam 99 kuş türü kaydedilmiştir. Türlerin önemli bir kısmını su kuşları, ötücüler ve yırtıcı kuşlar oluşturmaktadır. IUCN'e göre Neophron percnopterus“Tehlikede (EN)”, Aythya ferina“Hassas (VU)”kategorisinde yer almakta; diğer türlerin büyük bölümü“Asgari Endişe (LC)”statüsündedir. Çoğu tür Bern Ek-II kapsamında, bazı türler CITES eklerinde ve ulusal mevzuatta üst koruma kategorilerinde değerlendirilmiştir. Türlerin önemli bir oranı yaz göçmeni olup, Tortum Gölü'nün göç dönemlerinde kritik bir konaklama, beslenme ve üreme alanı olduğu belirlenmiştir. Su kalitesi parametrelerinin yıl boyunca yüksek ekolojik kaliteyi işaret etmesi, gölün zengin avifaunasını destekleyen temel faktörlerden biri olarak öne çıkmıştır. Sonuç: Elde edilen veriler, Tortum Gölü ve çevresinin Doğu Anadolu'daki en önemli ornitolojik ve ornitoekolojik alanlardan biri olduğunu göstermektedir. Yüksek tür ve familya çeşitliliği, tehdit altındaki türlerin varlığı ve yıl boyu korunan su kalitesi, alanın ulusal ve uluslararası ölçekte öncelikli korunması gereken bir sulak alan niteliği taşıdığını ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda, uzun dönemli izleme programlarının sürdürülmesi, avcılık baskısının azaltılması, kritik habitatların (sazlıklar, çamur düzlükleri, kayalık yamaçlar) korunması ve kontrollü ekoturizm uygulamalarının geliştirilmesi önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
Purpose: This study was conducted to determine the bird species of Tortum Lake and its surroundings in Erzurum, to evaluate their conservation status according to the IUCN Red List, Bern Convention, CITES, Central Hunting Commission (MAK) decisions and the Ministry of Agriculture and Forestry (TOB) lists, to assess their local (site) and regional status, to examine the relationships between water quality and avian diversity, and to compare the findings with previous ornithological studies from nearby wetlands. Method: Fieldwork was carried out between November 2024 and November 2025, with a total of 26 systematic surveys. Bird species were recorded using point counts and line transects across different habitats. Observations were intensified during the migration and breeding seasons and conducted during peak activity periods (06:00–11:00 and 15:00–19:00). In parallel, the physicochemical properties of the lake water (conductivity, pH and dissolved oxygen) were measured seasonally to evaluate water quality. Findings: In total, 99 bird species belonging to 11 orders and 28 families were recorded in the study area. A substantial proportion of the assemblage consisted of waterbirds, passerines and raptors. According to IUCN, Neophron percnopterus is listed as Endangered (EN) and Aythya ferina as Vulnerable (VU), while the majority of the remaining species are categorized as Least Concern (LC). Most species fall under Annex II of the Bern Convention, and several are included in CITES appendices and in higher national protection categories. The dominance of summer visitors highlights Tortum Lake as a critical stopover, feeding and breeding site along the migration routes. Seasonally stable and ecologically favorable water quality parameters were identified as a key factor supporting the rich avifauna of the lake. Results: The findings demonstrate that Tortum Lake and its surroundings constitute one of the most important ornithological and ornitho-ecological sites in Eastern Anatolia. High species and family richness, the presence of globally threatened taxa and the maintenance of good water quality throughout the year indicate that the area should be regarded as a priority wetland for conservation at both national and international levels. Accordingly, the establishment of long-term monitoring programs, reduction of hunting pressure, strict protection of critical habitats (reedbeds, mudflats, rocky slopes) and the development of well-regulated birdwatching- and ecotourism-based management strategies are strongly recommended.
Benzer Tezler
- Tortum gölü ve şelalesinin rekreasyonel alan kullanım potansiyelinin belirlenmesi üzerinde bir araştırma
Başlık çevirisi yok
ABDULLAH KELKİT
Doktora
Türkçe
1996
Peyzaj MimarlığıÇukurova ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERDOĞAN GÜLTEKİN
- Çoruh havzasında fiziki coğrafya özelliklerinin beşeri ve iktisadi coğrafyaya etkileri
Başlık çevirisi yok
SİNAN TABAN
Yüksek Lisans
Türkçe
1993
CoğrafyaMarmara ÜniversitesiCoğrafya Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. RAMAZAN ÖZEY
- Erzurum'un kuzey ilçelerinde tarihi ve arkeolojik veriler (Tortum-Uzundere)
The historical and archaeological datas in the north towns of Erzurum(Tortum-Uzundere)
İSHAK KÜÇÜKYILDIZ
- Erzurum/Tortum tarım arazilerinin verimlilik durumu
Fertility status of land in Erzurum province, Tortum distric
MUHAMMED ALİ OKUMUŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
ZiraatAtatürk ÜniversitesiToprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NESRİN YILDIZ
- Erzurum merkez ilçelerinden Tortum Uzundere ve Tekman'da bulunan baba, dede ve yatırların tarih, üslup ve ikonografik açıdan incelenmesi
Historical, stylish and iconographical analysis of father, grandpa and tombs found in Tortum, Uzundere and Tekman central districts of Erzurum
MUSTAFA SAİT ARCAKLIOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Sanat TarihiAtatürk ÜniversitesiSanat Kuramı ve Eleştiri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YUNUS BERKLİ